Home Giải trí Ươm mầm xanh vườn di sản

Ươm mầm xanh vườn di sản

0
144

Ngành văn hóa vẫn chưa có giải pháp cho vấn đề đào tạo nguồn nhân lực từ các gia tộc làm nghề

Sau 2 năm lao đao vì dịch Covid-19, việc truyền nghề của nhiều đơn vị sân khấu truyền thống đang đối mặt với nguy cơ mai một. Hoạt động đào tạo nguồn nhân lực cũng đối mặt nhiều thử thách. Dù vậy, các nghệ sĩ, nghệ nhân hoạt động tự do vẫn tiếp tục ươm mầm cho con cháu, học trò. Mỗi câu chuyện truyền nghề không còn là vấn đề cấp bách của chính họ, mà nói theo NSND Út Tỵ: “Đất có, giống có, đừng để vườn ươm di sản chết trong đơn độc”.

Ngôi sao nhí chuyên cần học tuồng cổ

Tính đến thời điểm này, gia tộc Vĩnh Xuân, Bầu Thắng, Minh Tơ, Thanh Tòng đã ngót 100 năm ăn cơm Tổ. Gia tộc này thành công vang dội vì mỗi thế hệ theo nghề đều sản sinh hậu duệ tỏa sáng. Đến đời thứ sáu lóe lên mầm non mà những khán giả mộ điệu nghệ thuật cải lương tuồng cổ đều trầm trồ khen ngợi, đó là bé Kim Thư – cháu ngoại của NSƯT Trường Sơn.

Chưa hiểu thế nào là áp lực từ những bóng đại thụ quá cao lớn trong gia tộc, cô bé Kim Thư biết diễn xuất trước khi biết chữ. Bé là con gái của nghệ sĩ Ngọc Nga, trưởng nữ của NSƯT Trường Sơn và nghệ sĩ Thanh Loan (em ruột của NSND Thanh Tòng), gọi NSƯT Tú Sương là dì ba.

NSƯT Trường Sơn cho biết ông có 3 cô con gái theo nghề: Ngọc Nga, Tú Sương, Lê Thanh Thảo. Trong 5 cháu ngoại “toàn nữ ban” gồm: Tú Quyên, Hồng Quyên (con NSƯT Tú Sương), Thảo Trâm, Thảo Trúc (con nghệ sĩ Lê Thanh Thảo – Điền Trung), thì Kim Thư từ lúc lên 4 tuổi đã lanh lợi, sáng dạ. “Năm nay cháu 11 tuổi, đã vào lớp 6 nhưng có thâm niên “bao sân” rất nhiều lĩnh vực, từ cải lương, kịch nói, truyền hình, game show cho tới điện ảnh. Nhưng tôi giữ nguyên tắc phải ưu tiên học nghề diễn viên cải lương tuồng cổ. Cái nghề ông cha đã kiến tạo và 6 đời qua vẫn cha truyền con nối” – NSƯT Trường Sơn chia sẻ và ông miên man kể về quá trình luyện nghề cho các cháu.

Kim Thư rất siêng năng như bà ngoại Thanh Loan ngày trước, đọc qua kịch bản và dạy bài ca cháu chỉ cần nghe qua một lượt là thuật lại rành mạch. Bé sớm được xem ông bà ngoại diễn, theo các dì vào sàn tập hay ngồi bên cánh gà sân khấu để xem cả nhà diễn, cộng thêm bản tính chuyên cần nên Kim Thư đã rèn luyện cho mình khả năng diễn xuất rất đa dạng cả bi, hài, lẳng, độc. Khi đạo diễn Hoa Hạ và soạn giả Hoàng Song Việt gầy dựng nhóm diễn viên nhí “Bầu trời xanh”, bé nhanh chóng trở thành ngôi sao của nhóm. Từ những nét diễn ngây thơ, hồn nhiên, cách ca những bài bản mộc mạc nhưng chan chứa niềm tự hào là con cháu gia tộc lừng lẫy, Kim Thư đã tạc vào tâm trí khán giả điện ảnh qua vai bé “Nắng” cực kỳ dễ thương trong tác phẩm điện ảnh cùng tên. Rồi hàng loạt các game show: “Sao nối ngôi”, “Làng hài mở hội”, “Kịch cùng bolero”… và trên sân khấu kịch của sân khấu Sài Gòn Phẳng – Thế Giới Trẻ như: “Bao giờ mẹ lấy chồng”, “Chúng ta thuộc về nhau”, “Sứ giả thiên đường”… hoặc trong vở “Thầy Ba Đợi” cũng có sự tham gia của bé.

Nghệ sĩ Ngọc Nga cho biết khi đi học về nhà, ông ngoại tiếp tục dạy nghề cho cháu. Những động tác vũ đạo khó cần thị phạm thì các dì đứng ra chỉ dạy. Bà ngoại cũng phân tích cặn kẽ cho Kim Thư mỗi động tác đều mang ý nghĩa khác nhau. Giáo trình giảng dạy của gia tộc từ đời này sang đời khác, vẫn là bài học cơ bản từ những vai diễn nhỏ nhất. “Vai quân sĩ, tỳ nữ, vai dắt ngựa, cầm quạt theo hầu những đào kép lớn cháu đều phải học. Biết con mê nghề nên dù gia cảnh khó khăn đến mấy vẫn hun đúc tinh thần cho con” – nghệ sĩ Ngọc Nga bộc bạch.

Ươm mầm xanh vườn di sản - Ảnh 1.Các nghệ sĩ Lê Thanh Thảo, Ngọc Nga, Tú Sương, Thanh Loan và diễn viên nhí Kim Thư

Thực trạng đau lòng

Đến thời điểm này, bé Kim Thư đã có thể tự đọc kịch bản, cảm nhận theo cách nghĩ của mình để đi vào tính cách các nhân vật. Đạo diễn Hoa Hạ từng nhận xét Kim Thư có khả năng học kịch bản rất nhanh. Cô bé nhập tâm vào nhân vật khá tốt nên những vai diễn hài giao cho bé là khán giả cười nghiêng ngả. Các nhà chuyên môn cũng đánh giá bé Kim Thư có một sức hút sân khấu đặc biệt. Khi cô bé bước ra sàn diễn, dù chưa biết đó là vai gì, khán giả đã vỗ tay tán thưởng.

Tuy nhiên, NSƯT Trường Sơn kể ông đã ứa nước mắt khi nghe cháu ngoại hỏi: “Học cải lương tuồng cổ, con diễn ở đâu?”. Ông xúc động: “Tôi không biết trả lời cháu ngoại mình thế nào. Câu hỏi đau xé lòng tôi. Dù có xua đi dịch bệnh thì sàn diễn cải lương cũng phải rất lâu mới gượng dậy được. Việc truyền nghề của gia tộc tôi không ngại khó, vì ngoài con cháu tôi sẵn sàng nhận thêm diễn viên trẻ như cách mà anh chị em trong gia tộc như: Thanh Tòng, Bạch Long, Thành Lộc, Công Minh, Thanh Sơn… đã làm nhiều năm qua. Đã đến lúc những hạt giống nghệ thuật được ươm mầm như con cháu, học trò của chúng tôi cần một sàn diễn chuyên nghiệp và một cơ chế chính sách để tận hiến với nghề”.

Điều trăn trở của NSƯT Trường Sơn cũng là thực trạng đau lòng của cải lương khi diễn viên sau quá trình từ 3 đến 4 năm được đào tạo chính quy tại các trường đều bỏ nghề hoặc chọn nghề khác. Hệ lụy của việc mở rộng đầu vào dù không có năng khiếu đã phí phạm công sức, thời gian của các bạn trẻ chỉ vì đam mê mà theo học nghề. Trong khi đó mầm non từ nếp nhà sẵn có lại không được hưởng quy chế nào để vững vàng học nghề. Ngay cả thầy giỏi là những nghệ sĩ, nghệ nhân vẫn sống trong khó nhọc. Cơ chế đặc biệt dành cho thầy và trò của từng lãnh vực nghệ thuật chính là giải pháp thiết thực cứu vãn sự rơi rụng tài năng hiện nay.

NSND Trần Minh Ngọc thừa nhận: “Việc trang bị kiến thức cho tài năng trẻ khi bộc lộ năng khiếu từ bé là việc làm mà cơ quan quản lý nghệ thuật phải suy tính. Vì nếu cứ thả nổi, các bé tự bơi để tự kiếm sống, sẽ mất dần phương hướng khi cơ chế thị trường tác động mà giảm đi nét đặc trưng cần mài dũa”.

Ông dẫn giải khi điểm lại những “ngôi sao nhí” tự bơi một thời rồi mất hút trong thị trường giải trí, bởi các em được ươm mầm nhưng thiếu bàn tay chăm sóc của các chuyên gia giỏi. Các bé cứ thế đem sở trường sẵn có ra xài, thiếu định hướng đến khi “hư nghề”.

Sân khấu phải mang hơi thở cuộc sống

Khi kịch bản về đề tài hôn nhân, gia đình không còn đi vào lối mòn do cách viết, cách bố cục và tư duy dễ dãi như trước, sẽ là tiền đề để các đạo diễn hào hứng tiếp tục chinh phục đề tài này trên sân khấu

Chuẩn bị cho sàn diễn sáng đèn khi dịch Covid -19 được đẩy lùi, các sân khấu kịch và cải lương đã chuẩn bị phương thức hoạt động mới. Theo các nhà chuyên môn, để thu hút khán giả đến rạp thì ngay từ bây giờ nguồn kịch bản phải thật hấp dẫn, nhất là những vở diễn đề tài hôn nhân, gia đình không thể cứ na ná giống nhau mà phải phản ảnh hơi thở cuộc sống.

Cập nhật đời sống xã hội

Không thể phủ nhận lợi thế và sức hút của dòng kịch bản về đề tài hôn nhân, gia đình đã làm nên thương hiệu của các sân khấu kịch xã hội hóa thời gian qua. Những vở diễn phản ánh chiều sâu nội tâm, xung đột trong gia đình và lên án lối sống thực dụng, chạy theo danh vọng, vật chất dẫn đến bi kịch đã tô điểm cho bức tranh sân khấu nhiều gam màu đặc sắc.

Nhiều vở diễn tạo được dấu ấn theo phong cách dàn dựng của từng sân khấu, như: “Bàn tay của trời”, “Mút chỉ mút cà tha”, “Chờ thêm chút nữa”, “Bạch Hải Đường” (Sân khấu kịch Hoàng Thái Thanh); “Bồ công anh”, “Tía ơi con lấy chồng”, “Rồi mắc cái gì cười”… (Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ TP HCM); “Ngũ quý kỳ phùng”, “Ác nhân cốc”, “Cậu Đồng”, “Người lạ người thương rồi người dưng” (Kịch IDECAF); “Ma nữ không chồng”, “Hồn ma báo oán”, “Yêu bất chấp”, “Ông 5 – Cậu 10”, “Mẹ chồng bá đạo” (Kịch Hồng Vân); “Hồn ma cô đào hát”, “Chúng ta thuộc về nhau” (Sân khấu Sài Gòn phẳng – Nhà hát Thế giới trẻ)…

Sân khấu phải mang hơi thở cuộc sống - Ảnh 1.

Một cảnh trong vở “Bồ Công Anh” của Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ TP HCM

Mỗi vở diễn là một câu chuyện khác nhau nhưng cũng không ngoài những khúc mắc, xung đột trong tình yêu, hôn nhân, ngoại tình, mâu thuẫn con chung – con riêng, cha mẹ ngăn cấm vì môn đăng hậu đối, phát hiện con trai đồng tính, gây sức ép với con cái thay đổi cuộc hôn nhân… Không thể phủ nhận đề tài kịch về hôn nhân, gia đình dễ chiếm được cảm tình của khán giả. Câu chuyện kịch là những khúc mắc, mâu thuẫn trong đời sống thường nhật mà có thể bất cứ người xem nào cũng từng trải qua.

“Thế nhưng cứ đi theo lối mòn mà bỏ quên trách nhiệm cập nhật đời sống xã hội để thông qua đó, khán giả có thể tìm được cho mình một bài học hay giải pháp cần thiết thì xem như sàn diễn vẫn chưa tìm được lối thoát” – NSƯT Ca Lê Hồng nhận định.

NSƯT Lê Thiện cũng cho rằng nên tránh vết xe đổ từ phim truyền hình về việc khai thác quá nhiều cảnh đánh ghen, những bà mẹ độc đoán, những ông chồng hám của lạ, những người phụ nữ ngang nhiên chen vào mái ấm người khác… Nếu kịch sau đại dịch cứ xuất hiện liên tục các vở đi theo mô típ đó sẽ khiến khán giả, đặc biệt là những người trẻ thiếu niềm tin vào hôn nhân và những giá trị truyền thống.

Theo NSND Trần Minh Ngọc, để tránh đi vào lối mòn, cần phả vào kịch hơi thở cuộc sống hiện tại. Đó là những kịch bản nói về gia đình, hôn nhân khi đối mặt với đại dịch Covid -19. “Có nhiều gia đình lâm vào cảnh túng quẫn do kinh doanh trì trệ, công nhân lao động mất việc, người buôn gánh bán bưng thu nhập bấp bênh. Rồi những đám cưới dời lại sau dịch bệnh, những cuộc chia ly bởi con virus vô hình tấn công vào đời sống. Và trước những luồng thông tin rác tác động hằng ngày đến nhận thức của người dân về phòng chống dịch bệnh, dẫn đến suy nghĩ tiêu cực, thì kịch gia đình, hôn nhân ở các sàn diễn không thể đứng ngoài cuộc” – NSND Trần Minh Ngọc chia sẻ.

Truyền năng lượng tích cực

Các nhà chuyên môn cho rằng một khi kịch bản về đề tài hôn nhân, gia đình không còn đi vào lối mòn do cách viết, cách bố cục và tư duy dễ dãi như trước, đó sẽ là tiền đề để các đạo diễn hào hứng tiếp tục chinh phục đề tài này. NSƯT Trịnh Kim Chi cho biết sân khấu của cô đang chuẩn bị dàn dựng vở “Khát vọng ngày mai” của tác giả Trần Văn Hưng. Bên cạnh việc phản ảnh thông điệp chào đón tuyến tàu metro đầu tiên tại TP HCM, câu chuyện còn được lồng ghép những mâu thuẫn nội tại của một gia đình trước tác động của đại dịch toàn cầu.

Hoặc kịch bản “Người Nô làng hạnh phúc” của tác giả Ngọc Trúc (do đạo diễn Nguyễn Khắc Duy dàn dựng theo mô hình nhạc kịch) sẽ là một cách đặt vấn đề mới về những tác động từ đời sống đương đại đến mái ấm gia đình.

Trước khi bước vào đợt giãn cách xã hội mới nhất, NSND Trần Ngọc Giàu đã kịp dàn dựng vở mới của Sân khấu Sài Gòn Phẳng – Nhà hát Thế giới trẻ, vở “Tình một đêm” của tác giả Lê Hoàng. Vở chỉ có 4 diễn viên nhưng xoay quanh chuyện gia đình, hôn nhân và đặt nhiều vấn đề thời sự của xã hội.

Tương tự, Công ty Hero Film của đạo diễn Ngọc Hùng và NSƯT Ngọc Trinh sẽ tham gia Liên hoan Sân khấu kịch nói toàn quốc 2021 vào tháng 10 tại Hải Phòng với kịch bản “Chỉ có thể là yêu” của đạo diễn Bùi Quốc Bảo, được viết từ truyện ngắn “Lời thề trước miễu” của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Ở vở diễn này, ê-kíp cũng muốn truyền đến người xem năng lượng tích cực để bảo vệ mái ấm gia đình.

Hiện nay, khi mạng xã hội phát triển mạnh, khán giả không chỉ đến xem ở rạp mà còn bày tỏ quan điểm bình luận trên các trang cá nhân và từ đó một số diễn viên phản hồi lại, tạo thành sự trao đổi phong phú nhằm thúc đẩy sự phát triển của dòng kịch bản về đề tài gia đình, hôn nhân. NSƯT Hạnh Thúy cho rằng đó là tín hiệu tốt “bởi khán giả nhìn thấy họ trong kịch, nhìn thấy những bức xúc từ đời sống được khắc họa sinh động trên sàn diễn, để vỡ òa sự đồng cảm”. “Tôi tin nếu làm kịch bám chặt tính thời sự, mạnh dạn không lặp lại tình tiết cũ, các sân khấu đặt thẳng những vấn đề do đại dịch tác động và đưa ra giải pháp tích cực để giữ mái ấm gia đình, hôn nhân thì khán giả sẽ hưởng ứng” – NSƯT Hạnh Thúy chia sẻ.

Còn theo NSND Trần Ngọc Giàu, yếu tố giải trí của dòng kịch này rất cần được chăm chút. Ông phân tích lý do khiến kịch ma, quỷ, đồng tính một thời ăn khách rồi sau đó bắt đầu nguội dần là khán giả thấy bội thực, nhàm chán. “Bất cứ thời đại nào, gia đình và những giá trị của mái ấm hạnh phúc luôn được xã hội đề cao, trân trọng. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, gia đình luôn chịu sự ảnh hưởng không nhỏ của cơ chế thị trường, đời sống trong diễn biến phức tạp của đại dịch. Việc nâng niu và giữ gìn giá trị gia đình, hôn nhân càng cần thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, nếu không chăm chút về sáng tác kịch bản sẽ khiến khán giả thất vọng” – NSND Trần Ngọc Giàu nhận định.

Lan tỏa ý nghĩa giáo dục

Đạo diễn Phan Quốc Kiệt, Giám đốc Nhà hát Trần Hữu Trang, cho biết sân khấu cải lương cũng chuẩn bị nhiều kịch bản bám chặt vấn đề thời sự. “Từ sau vở cải lương ngắn “Vững niềm tin chống dịch” của tác giả Phạm Văn Đằng, do nghệ sĩ Linh Trung dàn dựng và phát trên kênh YouTube của nhà hát, chúng tôi đặt hàng nhiều tác giả để sáng tác kịch bản cải lương văn học, thúc đẩy những giá trị căn bản của cuộc sống hôn nhân và nền tảng vững chắc bảo vệ mái ấm gia đình. Để khi sàn diễn sáng đèn, các vở diễn này sẽ kịp thời chào đón khán giả đến rạp, góp phần lan tỏa ý nghĩa giáo dục mang tính nhân văn sâu sắc từ nhu cầu bảo vệ gia đình và hạnh phúc hôn nhân” – đạo diễn Phan Quốc Kiệt chia sẻ.

Nguồn:nguoilaodong