Sân khấu cải lương: Trăn trở sau một mùa vui

0
533

Một số sân khấu đạt được doanh thu tốt trong thời điểm đầu năm 2022. Tuy nhiên, để cải lương nối dài tín hiệu vui này, vẫn là bài toán khó.

Rục rịch tái xuất

Sân khấu cải lương vừa có một mùa bội thu. Mùa diễn tết vừa qua, trái với dự báo tình hình có thể đìu hiu do ảnh hưởng dịch bệnh, khán giả lại đến sân khấu rất đông.

Hai suất diễn Mạnh Lệ Quân kỳ nữ của Đoàn cải lương tuồng cổ Huỳnh Long tại sân khấu Hồng Liên (Q.6, TP.HCM), vé bán hết sạch chỉ sau vài ngày mở bán. Vở đã có kế hoạch tái diễn vào cuối tháng Ba. Bên cạnh đó, vở Xử án Phi Giao cũng đang lên sàn tập, dự kiến ra mắt vào tháng Tư.

NSƯT Vũ Linh và nghệ sĩ Bình Tinh trong vở Mạnh Lệ Quân kỳ nữ của đoàn Huỳnh LongNSƯT Vũ Linh và nghệ sĩ Bình Tinh trong vở Mạnh Lệ Quân kỳ nữ của đoàn Huỳnh Long

Kịch bản được chuẩn bị kế tiếp là Hoàn Châu công chúa. Sau thành công ngoài mong đợi, toàn bộ vé bán hết từ trước đêm diễn, vở Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài (sân khấu Chí Linh Vân Hà) cũng đã lên kế hoạch tái diễn trong tháng Ba.

Sau hai đêm diễn Tình sử Dương Quý Phi  Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài chật kín khán giả, sân khấu Vũ Luân mời đạo diễn – NSND Trần Ngọc Giàu dựng vở Trà hoa nữ. Vở diễn dự kiến có sự tham gia của NSND Thanh Ngân. Sân khấu Vũ Luân cũng tổ chức đêm cải lương kỷ niệm 23 năm thành lập sân khấu vào cuối tháng Ba. Chương trình sẽ giới thiệu lại những trích đoạn nổi tiếng gắn liền với các nghệ sĩ của đoàn.

Nếu như Đứa con họ Triệu vẫn còn một ít ghế trống, thì Tiếng trống Mê Linh của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang đầy ắp khán giả. Nhà hát đang dàn dựng Ngược gió – vở diễn được chuyển thể từ kịch bản được yêu thích của sân khấu kịch. Nàng Xê Đa do sân khấu Đại Việt dàn dựng cũng có kế hoạch tái diễn.

Lo âu đường dài

Sự hồi phục của sân khấu cải lương trong mùa diễn tết là niềm động viên lớn, giúp nghệ sĩ vơi bớt nỗi lo rằng sau thời gian dịch bệnh, liệu khán giả có còn trở lại với sân khấu không? Tuy nhiên, sau một mùa vui, để sự sôi động này kéo dài lại là bài toán khó. Trước tình hình dịch bệnh vẫn còn kéo dài, sân khấu vẫn sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc thu hút khán giả. “Bởi nhu cầu giải trí sẽ không phải là ưu tiên hàng đầu khi kinh tế chưa phục hồi hẳn”, nghệ sĩ Chí Linh không giấu được nỗi lo.

NS Võ Minh Lâm và NSƯT Tú Sương trong vở Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài của sân khấu Chí Linh Vân HàNS Võ Minh Lâm và NSƯT Tú Sương trong vở Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài của sân khấu Chí Linh Vân Hà

Để đời sống của cải lương thực sự sôi động, đòi hỏi phải có các suất diễn thường xuyên hơn. Tuy nhiên, hoạt động chính của sân khấu cải lương ở TP.HCM vẫn thuộc về các đơn vị xã hội hóa. Thiếu sân khấu để biểu diễn đang là rào cản lớn nhất của các đơn vị. Không có điểm diễn cố định, các đơn vị xã hội hóa khó có thể đầu tư, dàn dựng những tác phẩm quy mô. Sân khấu Nhà hát Trần Hữu Trang có số lượng ghế khá ít, sân khấu nhỏ. Một số rạp khác thì cơ sở vật chất cũ kỹ, không có các tiện ích, đặc biệt là bãi xe để khán giả đến xem thuận tiện.

Thực tế cho thấy sân khấu cải lương hiện vẫn chỉ dựng lại vở cũ, đặc biệt cải lương tuồng cổ. Các vở diễn được thêm thắt tình tiết, nhân vật cho sinh động hơn. Chẳng hạn, Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài được nghệ sĩ Chí Linh làm mới bằng cách đưa thêm nhiều bài bản nhằm khai thác tối đa khả năng ca diễn của Võ Minh Lâm, cũng như tạo ra nhiều mảng miếng hài hước để lôi cuốn khán giả.

Mạnh Lệ Quân kỳ nữ và các vở chuẩn của đoàn Huỳnh Long cũng được nghệ sĩ Bình Tinh chỉnh sửa dựa trên kịch bản đã có. Một số lớp diễn, bài ca… được thêm thắt để tạo đất diễn cho các diễn viên trẻ, đồng thời mang lại diện mạo mới, sự trẻ trung cho vở diễn. Hay như Nàng Xê Đa khi được dựng lại, ngoài những tình tiết, bài bản, thì yếu tố vũ đạo được dàn dựng tăng cường để tạo sức hấp dẫn cho người xem. NSƯT Vũ Luân cũng đặt hàng viết kịch bản mới từ những câu chuyện quen thuộc, hoặc đã từng được dàn dựng như: Tấm Cám, Phạm Công Cúc Hoa, Thanh Xà Bạch Xà… Thực tế này cho thấy, trong bối cảnh khó khăn và các đơn vị tư nhân phải tự thân vận động, thì họ luôn có xu hướng chọn đường đi an
toàn nhất.

Nhưng việc dựng lại vở cũ, hoặc viết kịch bản mới từ những câu chuyện, tác phẩm quá quen thuộc, ít nhiều sẽ làm giảm yếu tố bất ngờ của vở diễn. Chưa kể, công tác dàn dựng dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng vẫn chưa mang lại nhiều thay đổi lớn. Điển hình như vở Nàng Xê Đa được đầu tư hơn 700 triệu đồng, con số khá lớn với các vở cải lương hiện tại, nhưng cảnh trí, hiệu ứng vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, bên cạnh yêu cầu nội dung hay, khán giả còn chuộng phần nhìn được thiết kế bắt mắt, sáng tạo.

Nghệ thuật phải gắn bó chặt chẽ với sự vận hành của đời sống, nhưng sân khấu cải lương vẫn thiếu mảng đề tài về cuộc sống hiện đại. Ngược gió là vở diễn hiếm hoi mang chủ đề xã hội trong bức tranh chung của cải lương thời gian tới.

Khán giả theo dõi vở diễn Tiếng trống Mê LinhKhán giả theo dõi vở diễn Tiếng trống Mê Linh

Thực tế đời sống hiện nay không khó để tìm chất liệu khai thác, nhưng lực  lượng sáng tác của sân khấu cải lương vẫn rất khan hiếm vì nhiều lý do: thu nhập thấp, thị trường không sôi động…

Trong một cuộc trò chuyện, nói về sức sống của những vở cải lương kinh điển như Thái hậu Dương Vân Nga, Đời cô Lựu… NSND Bạch Tuyết cho biết ngoài ca diễn của nghệ sĩ, dàn dựng của đạo diễn, thì điều quan trọng không kém là tính thời đại của các vở diễn. Một vở cải lương muốn sống lâu trong lòng khán giả phải gắn chặt với cuộc sống, khiến khán giả thấy được cuộc đời, số phận của họ, của cộng đồng trong đó. Có như thế, mới tạo được sức hút với công chúng.

Khó khăn của sân khấu cải lương vẫn là câu chuyện muôn năm cũ. Làm sao để có được những điều mới mẻ, những cú hích tạo sự khác biệt, ghi dấu ấn cho công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, luôn là vấn đề trăn trở.

Nghệ sĩ Bạch Long: “Tôi ngưng hoạt động và trắng tay”

“Tôi nổi tiếng tới mức ở Trung Quốc có Lục Tiểu Linh Đồng thì ở Việt Nam người ta biết tới tôi” – nghệ sĩ Bạch Long nói.

Bạch Long được biết đến là anh trai Thành Lộc và là nghệ sĩ cải lương nổi tiếng. Tại chương trình Khoảnh khắc rực rỡ, nghệ sĩ Bạch Long đã chia sẻ về sự nghiệp của anh.

Mới 10 tuổi tôi đã đi hát

Mới 10 tuổi tôi đã đi hát, bước ra sân khấu. Lúc đó, tôi được cố nghệ sĩ Minh Tơ, cha của NSND Thanh Tòng chỉ dạy. Ông là người đã khai quang điểm nhãn cho tôi, đưa tôi lên sân khấu khi mới 10 tuổi.

Nghệ sĩ Bạch Long: Tôi ngưng hoạt động và trắng tay - Ảnh 1.

Bạch Long trong vai Tôn Ngộ Không

Tôi được khẳng định tên tuổi trong lòng khán giả vào năm 1982, khi tham gia vở diễn cải lương Phù Đổng Thiên Vương, với vai Thánh Gióng. Từ đó, tôi để lại dấu ấn trong lòng khán giả.

Vở diễn này giúp tôi đoạt Huy chương vàng Liên hoan sân khấu thiếu nhi. Mỗi lần tôi múa côn là khán giả thích lắm, trẻ con xem xong vỗ tay ầm ầm.

Sau đó, tới năm 1983, 1984, tôi nổi tiếng với vai Trần Quốc Toản, rồi vai Phạm Cự Chích, một vị tướng lớn trong lịch sử.

Tới năm 1992, tôi nổi tiếng với vai Quách Hải Thọ, một cậu bé bán cải nuôi mẹ mù. Sau đó, tôi thành công với vai Tôn Ngộ Không trong vở 7 yêu nhền nhện. Tôi nổi tiếng tới mức ở Trung Quốc có Lục Tiểu Linh Đồng thì ở Việt Nam người ta biết tới tôi.

Tôi có một cuốn sách cũ gọi là bí kíp võ công. Tuổi thọ của nó hàng vài chục năm trời. Cả cuộc đời nghệ thuật của tôi nằm gọn trong cuốn sách đó. Tôi ghi hết lại vào đó những vai diễn ghi dấu ấn trong lòng khán giả, được báo chí khen ngợi.

Nghệ sĩ Bạch Long: Tôi ngưng hoạt động và trắng tay - Ảnh 3.

Tự tay tôi cắt các bài báo ra để dán vào cuốn sách này, làm thành cuốn sách ghi lại chặng đường nghệ thuật của tôi.

Tôi ngưng hoạt động và trắng tay

Năm 1986, cải lương đi xuống, không còn được như trước nên tôi ngưng hoạt động và trắng tay.

Đang không có tiền bạc, nghề nghiệp thì vô tình hôm đó bên sân khấu kịch Idecaf diễn vở Ba chàng lính ngự lâm bị thiếu diễn viên nên họ mời tôi. Tôi đồng ý tham gia luôn.

Từ đó, tôi rẽ hướng sang kịch nói. Tới năm 2000, tôi được sân khấu kịch Idecaf giữ lại làm diễn viên nòng cốt.

Thời gian tham gia kịch nói, tôi thường diễn các vở kịch dành cho thiếu nhi. Trong đó, gây dấu ấn là vai Vua bọ cạp, khiến trẻ con rất thích thú.

Sau đó, tôi chuyển sang sân khấu kịch 5B Võ Văn Tần diễn vai thần chết trong vở Giấc mơ. Tôi áp dụng nghệ thuật tuồng cổ nên người nước ngoài coi thích lắm.

Nghệ sĩ Bạch Long: Tôi ngưng hoạt động và trắng tay - Ảnh 4.

Người nước ngoài vốn không hiểu tiếng Việt, chỉ coi cách diễn xuất của nghệ sĩ. Vì thế nên tôi lấy những lối diễn đặc trưng của tuồng cổ như cơ mặt, vũ đạo để gây ấn tượng với họ.

Ví dụ, khi diễn cảnh giận giữ, tôi trợn mắt, giật cơ mặt nhìn rất độc đáo, khiến khán giả thích thú. Đó là chiêu thức của hát bội mà kịch nói vốn không có.

Tôi còn dựng cả vũ đạo áp dụng từ tuồng cổ sang, gọi là ngôn ngữ hình thể. Khán giả nhìn thấy thích lắm.

Trong sự nghiệp của mình, người tôi mang ơn nhất là cố nghệ sĩ Minh Tơ và cố nghệ sĩ nhân dân Thanh Tòng. Hai ông thầy này đã cho tôi rất nhiều kiến thức để giờ tôi có vốn liếng dạy lại cho giới trẻ.

Nguồn: https://www.phunuonline.com.vn/san-khau-cai-luong-tran-tro-sau-mot-mua-vui-a1458983.html