NSƯT Thanh Điền: “Tôi mang ơn nghề mãi mãi”

0
201

Thuở ấy, chàng trai Thanh Điền không sợ vất vả gian khổ. Cậu đã từng ròng rã mấy năm trời, vừa đi học vừa đi bán bánh mì ở quê nhà. Điều khiến cậu đau đáu là phải vượt qua chính mình để có thể bước tiếp với nghề hát.

Một đêm đã rất lâu, có người dân bên bờ bắc Vàm Cống cho biết họ nằm mơ thấy hai người đánh nhau ngoài sông. Một người mặc đồ đen, dáng vẻ bặm trợn và một người vận đồ trắng, râu dài tóc bạc. Người ta tin đó là hình ảnh của thủy thần và ông Tổ nghề sân khấu. Thủy thần nói: “Ta sẽ bắt hết các con của ngươi!”. “Ta sẽ không bao giờ để mất con!” – người râu dài tóc bạc khẳng khái trả lời. Vậy là họ lao vào hỗn chiến. Tinh mơ hôm sau, chính ở quãng sông ấy, ghe của đoàn hát Hoa Phượng bị chìm, trên ghe có Thanh Điền và Thanh Kim Huệ…

Cha cấm hát, mẹ cấm học võ 

Năm 1982, với vở Ngao Sò Ốc Hến, Thanh Điền (vai Huyện Trìa) cùng vợ – nghệ sĩ Thanh Kim Huệ (vai Thị Hến) – đã tạo dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả. Đến giờ, khi nhắc lại những dấu mốc vàng son trong sự nghiệp, NSƯT Thanh Điền cũng nhớ ngay đến vai Huyện Trìa. Nhưng đó đã là 20 năm sau kể từ vai diễn đầu tiên của ông trên sân khấu cải lương. Quãng thời gian ấy là một đoạn đường đầy thử thách cho người nghệ sĩ vùng đất Long Xuyên (An Giang) này.

NSƯT Thanh Điền thời trẻ - ẢNH: DUYÊN DÁNG VIỆT NAMNSƯT Thanh Điền thời trẻ – ẢNH: DUYÊN DÁNG VIỆT NAM

“Hồi đó tôi mê cải lương lắm, thích nhất là giọng ca tự nhiên và lối diễn hết sức nhẹ nhàng, chân thật của NSND Út Trà Ôn. Đam mê giống như sự sống của tâm hồn mình vậy, tôi đi học đờn ca tài tử và tự thấy mình cũng có chất giọng khá tốt, tôi tự tin mình có thể theo nghề, sống được với nghề” – NSƯT Thanh Điền hồi tưởng.

Cha ông là nghệ sĩ đờn ca tài tử Nguyễn Thành Long, mẹ là võ sư Nguyễn Thị Tâm. Nhưng cả hai đều không muốn các con đi theo con đường của cha mẹ. Bị cấm cả học hát lẫn học võ, cậu bé bèn… học lén. Tối tối ăn cơm xong là chạy đến lò luyện võ, và học hát từ người thầy là “đệ nhất danh ca miền Tây” Ngọc Ẩn. Rồi những khi luyện tập lại chọn nơi nào vắng vẻ để không bị ai phát hiện. Niềm đam mê dẫn lối, cứ thế mà Thanh Điền mỗi ngày một phát triển các kỹ năng ca diễn, võ thuật. Năm 1959, khi mới 14 tuổi, Thanh Điền chính thức đi theo đoàn Kim Hoàng Như Mai, được giao vai diễn đầu tiên là kép con Tấn Lực, trong vở Phạm Công Cúc Hoa.

Nhưng cậu không thể ngờ rằng đến tuổi vỡ giọng, lời ca tiếng hát không còn được như trước nữa. “Có người trong đoàn hát đã nói một câu mà suốt đời tôi cũng không thể quên được: “Thôi bây giờ ca không được, mày về quê mót lúa đi, chứ hát gì nữa!”. Câu nói ấy khiến tôi tự ái, càng đặt quyết tâm phải luyện tập tìm lại hơi và giọng ca. Người khác nhìn mình bằng con mắt kiểu “thằng này không có tương lai” thì tôi lại càng phải tin bản thân, cố gắng nhiều hơn. Lúc nào tôi cũng tin mình sẽ làm được” – NSƯT Thanh Điền tâm tình.

Thuở ấy, chàng trai nhỏ không sợ vất vả gian khổ. Cậu đã từng ròng rã mấy năm trời, vừa đi học vừa đi bán bánh mì ở quê nhà. Cứ đều đặn 4 giờ sáng là chạy chiếc xe đạp đòn dông ra chợ, lấy vài chục ổ bánh mì đi bán đến 6 giờ sáng mới đi học. Rồi những buổi trưa chở thùng kem đi bán dạo mà mệt đến ngủ gục. Điều khiến cậu đau đáu là phải vượt qua chính mình để có thể bước tiếp với nghề. Sau hai năm luyện giọng, cuối cùng Thanh Điền cũng tìm lại được giọng ca, tự tin trở lại sân khấu. Nhưng trớ trêu thay, khi đã là chàng trai 18, cậu lại cao đến 1,75m. “Mà hồi đó, kép chính chỉ cần cao khoảng 1,65m là vừa đủ. Cao quá khó lọt vào mắt khán giả, cũng khó tìm được bạn diễn phù hợp. Vậy là tôi quyết định chuyển sang đóng vai kép độc” – NSƯT Thanh Điền nhớ lại.

NSƯT Thanh Điền và NSƯT Thanh Kim Huệ vai Huyện Trìa và Thị Hến trong vở Ngao Sò Ốc Hến, diễn cả ngàn suất vào những năm 1980 - ẢNH: TƯ LIỆUNSƯT Thanh Điền và NSƯT Thanh Kim Huệ vai Huyện Trìa và Thị Hến trong vở Ngao Sò Ốc Hến, diễn cả ngàn suất vào những năm 1980 – ẢNH: TƯ LIỆU

Những người thầy âm thầm trên sân khấu lúc ấy của Thanh Điền chính là những nghệ sĩ tên tuổi: NSND Diệp Lang, NSƯT Hùng Minh, Trường Xuân, NSƯT Hoàng Giang… Những vai diễn ấn tượng của Thanh Điền mà khán giả mộ điệu vẫn nhớ đến bây giờ: Thành Cát Tư Hãn (vở Kiếp nào có yêu nhau), Tống Từ Ly (vở Nhất kiếm bá vương), Hắc Vạn (vở Chiều thu sầu ly biệt)…

Làm gì cũng cần phải có niềm tin và sự chân thành

Kể từ duyên may đầu tiên với đoàn cải lương Kim Hoàng Như Mai, Thanh Điền đã trải qua rất nhiều đoàn hát lớn: Hương Mùa Thu, Hoa Thế Hệ, Sao Ngàn Phương, Kim Chung, các đoàn cải lương Sài Gòn 1, 2, 3… Trước năm 1975, đôi lần ông cùng các nam nghệ sĩ gian nan trốn quân dịch. Dưới thùng xe chở thiết bị trang trí sân khấu thường có hầm để anh em nghệ sĩ trú ẩn khi qua trạm kiểm soát. Hoặc cũng có khi đoàn lưu diễn bằng xe đò thì trưởng đoàn đứng ra xin giúp. “Nghệ sĩ cũng được thương nên thường được cho qua. Nếu không, có lẽ giờ tôi cũng đã xanh cỏ rồi” – NSƯT Thanh Điền cười.

Nhưng không ai tránh được mệnh trời. Năm 1969, khi đi theo đoàn Hoa Phượng, Thanh Điền và Thanh Kim Huệ (lúc ấy mới 12 tuổi) đã gặp tai ương. Buổi tinh mơ ghe hát xuôi sông Hậu, đến gần bến phà Vàm Cống thì gặp tai nạn. Chiếc ghe chỉ va chạm nhẹ vào nhà sàn của dân nhưng lại nhanh chóng chìm xuống. Trên ghe lúc ấy có đến mười mấy trẻ nhỏ. Thanh Kim Huệ và mẹ cô không biết bơi, mọi người la hét hỗn loạn. Thanh Điền đặt Thanh Kim Huệ lên cái trống, tay còn lại dìu đỡ mẹ cô vào bờ an toàn rồi lại tiếp tục cứu người. Dân bên bờ phát hiện kịp thời cũng lao ra ứng cứu.

NSƯT Thanh Điền bồi hồi: “Thật may mắn là chỉ thiệt hại trang thiết bị vật chất, còn các thành viên đoàn hát đều an toàn. Sau đó tôi nghe một người dân kể rằng đêm trước họ đã nằm chiêm bao thấy trên quãng sông này, có hai người mặc đồ đen và đồ trắng đánh nhau. Người ta nói đó là thủy thần và ông Tổ nghề của sân khấu”. Ông nói, mãi mãi mang ơn nghề và tin rằng Tổ nghề vẫn luôn dõi theo, phù hộ mình và các nghệ sĩ. Tai nạn lần ấy cũng gắn kết mối duyên giữa Thanh Điền và Thanh Kim Huệ.

Mãi về sau, NSƯT Thanh Kim Huệ vẫn nhớ hoài hình ảnh Thanh Điền “đầu trọc, xấu hoắc, đàn dở” mà cứ đi theo trêu ghẹo, tán tỉnh mình. Còn NSƯT Thanh Điền thì bảo: “Hồi đó Thanh Kim Huệ nhìn cưng lắm. Mới 14 tuổi mà rất thông minh, biết làm thơ, say mê học hỏi, giọng ca thì rất hay, rất ngọt”. Từ “cưng” đến yêu thương là một đoạn thanh xuân thật dễ thương của hai người. NSƯT Thanh Điền nói, từ lúc biết Thanh Kim Huệ đã tin rằng “cô bé” này về sau sẽ nổi tiếng – giống như niềm tin ông dành cho chính mình khi xưa.

Năm 1974, ông thành lập gánh hát Xuân Liên Hoa cũng là vì Thanh Kim Huệ. Ngoài vai trò đào kép chánh, hai vợ chồng nghệ sĩ còn đảm nhận vai trò đạo diễn, soạn giả kịch bản, cùng tạo dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả và cùng nhận được những vinh quang: NSƯT Thanh Điền được trao tặng huy chương vàng với vai diễn Bác Hồ trong vở Đêm trắng tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 1990, huy chương vàng với vai Huỳnh trong vở Nước mắt đen tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 1995. Và năm 2003, cả hai nghệ sĩ đều được trao huy chương vàng với vở Khúc ly hương (NSƯT Thanh Điền ở vai trò diễn viên chính, NSƯT Thanh Kim Huệ ở vai trò tác giả)…

“Làm gì cũng cần phải có niềm tin và sự chân thành” – NSƯT Thanh Điền vẫn luôn tâm niệm như vậy từ thuở vào nghề cho đến mãi về sau. Niềm tin vào chính mình và chân thật với vai diễn, với mọi người. Bằng suy nghĩ ấy, ông đã hóa thân trọn vẹn các nhân vật trên sân khấu cải lương. Và khi dấn bước sang điện ảnh, ông cũng đã thành công ngay từ vai diễn chạm ngõ – thầy giáo Bảy trong bộ phim Đất phương Nam (đạo diễn Vinh Sơn, 1997)…
NSƯT Thanh Điền nói ông không quên điều gì trong hành trình với nghề. Nhớ từng con kênh đào, khóm ruộng, những con đường mòn đã đi qua; nhớ cả năm tháng miệt mài luyện giọng và cả những lần lưu diễn khắp các tỉnh miền Nam và miền Trung. Trên những chuyến xe đêm, có người nghệ sĩ cứ thao thức nhìn qua cửa kính xe, mỗi lần đi là thêm một dịp được khám phá non nước mình, nghĩ về nghề – đời mình. Cuộc đời ấy dẫu có rất nhiều khúc quanh và không ít gian khổ, nhưng đầy kỷ niệm và nhớ thương. Nhiều đêm ông mơ thấy lại hình ảnh của những lần đi hát ngày xưa, đoàn qua những địa điểm quen thuộc nào, hát với ai, khán giả yêu thương nghệ sĩ như thế nào…

Vợ chồng NS Thanh Điền, Thanh Kim Huệ từng phải bán nhà trả nợ vì nghề

Nghệ sĩ cải lương kể khi mới gặp ông xã chị không có cảm tình vì nhìn anh gầy gò, đầu trọc.

Trong tập 17 chương trình Sau ánh hào quang, Nghệ sĩ Ưu tú Thanh Kim Huệ và Thanh Điền là khách mời. Đôi vợ chồng nghệ sĩ nổi tiếng chia sẻ với MC Trấn Thành về cơ duyên gặp gỡ và gắn bó hơn 40 năm qua của họ.

Thanh Kim Huệ kể lần đầu gặp Thanh Điền, chị mới là một cô đào nhỏ, còn anh đã là kép chính. Thời điểm đó, chị rất ghét anh vì người gầy gò, ốm yếu, đầu trọc vì mới cạo do thất tình. Trong một lần đi diễn tỉnh, chiếc thuyền nhỏ chở đoàn hát không may bị chìm. Hình ảnh Thanh Điền xông xáo cứu giúp mọi người làm chị xúc động. Sau nhiều lần hẹn hò, cả hai kết duyên vợ chồng đến nay.

Thanh Điền sinh ra trong một gia đình có mẹ là võ sư còn cha là nhạc công. Từ bé, Thanh Điền đã mê cải lương. Anh bị cha mẹ cấm đến với nghệ thuật vì không muốn để con phải gánh chịu những gian khó họ đã trải qua. “Đêm nào tôi cũng xin đi theo những người lớn trong xóm để đi nghe hát, đến nỗi ông soát vé không hiểu sao mỗi đêm tôi lại xuất hiện với ‘phụ huynh’ khác nhau như vậy”, nghệ sĩ Thanh Điền nhớ lại. Sau những lần trốn đi xem hát, anh bị cha phát hiện. Những trận đòn của cha vẫn không ngăn nổi đam mê đến với cải lương của Thanh Điền.

Khi Thanh Điền vào nghề, nghệ sĩ Thẩm Thúy Hằng đã phát hiện và đưa anh đến với sân khấu kịch. Vì chuyên trị những vai phản diện, anh thường bị khán giả ghét.

Vợ chồng Thanh Điền – Thanh Kim Huệ.

So với chồng, con đường đến với sân khấu cải lương của Thanh Kim Huệ suôn sẻ hơn. Từng mơ ước làm bác sĩ, song hàng ngày, chị được nghe hát miễn phí bởi gia đình cho đoàn hát thuê âm thanh. Từ đó, chị bén duyên với nghệ thuật cải lương. “Ngày xưa tôi ca rất dở, tất cả đều phải luyện mỗi ngày chứ không phải có năng khiếu từ nhỏ”, chị kể.

Nghệ sĩ Thanh Kim Huệ cho biết: “Một thời đứng ra làm đoàn hát, vợ chồng tôi từng bán nhà trả nợ sau hàng loạt vở diễn làm theo phong cách mới đến độ phải đi ở nhà thuê. Nhưng đã là nghệ sĩ, chọn nghiệp diễn viên và chọn một người chồng cùng nghề, tôi luôn nghĩ dứt khoát không đi sai đường. Chúng tôi có đủ sự thông cảm, hiểu nhau để cùng giúp nhau vượt qua khó khăn, giữ vững niềm tin vào nghề đã chọn. Đến hôm nay, anh ấy đã qua 70 tuổi, tôi đã qua ngưỡng 60, mà công chúng vẫn còn dành nhiều tình cảm. Sau biết bao thăng trầm dâu bể, nghề vẫn chín, đam mê vẫn cháy bỏng và may mắn chưa khi nào chán nhau cả”.

Thanh Kim Huệ sinh năm 1955. Năm 14 tuổi, chị quen nghệ sĩ Thanh Điền (sinh năm 1947) khi hát ở đoàn Hoa Phượng của Bầu Trung. Sau đó, cả hai tham gia đoàn Kim Chung 2. Năm 1975, khi Thanh Kim Huệ 19 tuổi,  Thanh Kim Huệ kết hôn với nghệ sĩ Thanh Điền. Họ có hai người con, một trai một gái.

Nguồn: phunuonline