NSƯT Minh Phụng: Hoàng тυ̛̉ sân khấu

0
495

Trong thế giới sân khấu cải lương nước nhà gần một thế kỷ qua, hiếm khi ta được gặp một nghệ sĩ thinh sắc lưỡng toàn, lại thêm tính tình nhân hậu rất mực yêu thương vợ con và bạn bè đồng nghiệp như nghệ sĩ Minh Phụng. Dù chỉ sống trên sáu mươi tuổi, nghệ sĩ ưu tú Minh Phụng vẫn để lại một sự nghiệp ca diễn đáng trân trọng và cuộc sống đầy ý nghĩa nhân văn trong lòng công chúng yêu cải lương. Khuôn mặt sáng đẹp kết hợp với giọng ca vút cao réo rắt, dưới ánh đèn màu, nghệ sĩ Minh Phụng xuất hiện rạng ngời như một vì sao và diễn xuất chững chạc được khán giả coi như một hoàng tử trên sân khấu.


NSƯT Minh Phụng.

Sau ngày thống nhất nước nhà (1975) chưa đầy một năm, hội Văn nghệ Giải phóng Cần Thơ, đang trong thời kỳ tích cực xây dựng và phát triển, có khuynh hướng kết hợp với các đoàn hát Cải lương để phát huy nền nghệ thuật dân tộc. Vào một buổi sáng đẹp trời đầu năm 1976, nữ nghệ sĩ gạo cội kiêm Bầu gánh Kim Chưởng (1926-2014) đến liên hệ với Ban Chấp hành Hội tại Khách sạn Kim Long (ngả tư đường Phan Đình Phùng-Nam Kỳ Khởi nghĩa hiện nay) để cho đoàn Tiếng Hát Quê Hương mà chị là Cố vấn hợp tác trình diễn. Đoàn hát đã cho trình diễn đầu tiên vở “Gánh cỏ sông Hàn” của soạn giả Thu An (1924-2005). Trong đó nghệ sĩ Minh Phụng và cô đào Mỹ Châu cùng thủ vai đào kép chính trong vở tuồng, đã gây được nhiều ấn tượng đẹp nơi lòng công chúng yêu nghệ thuật cải lương tại đất Tây Đô trong buổi bình minh giải phóng nước nhà.

Nghệ sĩ Minh Phụng (1944-2008) sinh ra tại Mỹ Tho (nay là Tiền Giang), một địa danh nổi tiếng nghệ thuật thi ca của đất Nam bộ, còn in đậm dấu ấn của ông hoàng thơ tình Xuân Diệu (1916-1985) trong thời gian nhà thơ làm việc tại Sở Đoan (douane/quan thuế) nơi đây: “Không làm thi sĩ, ắt Tây Đoan/ Nửa việc nhà thơ, nửa việc quan”. Vùng đất màu mỡ này cũng là chiếc nôi ấm áp của nhiều nghệ sĩ cải lương nổi tiếng: Năm Phỉ (1906-1954), Phùng Há (1911-2009), Kim Cương (sinh năm 1935)… và Minh Phụng sau này.

Nghệ danh Minh Phụng được ghép lại từ tên hai đứa con của người bạn rất thân thiết của nghệ sĩ dù rằng ban đầu khi mới vào nghề, ông ó nghệ danh là Tân Tiến. Xuất thân từ một gia đình bình dân, cậu bé Ngô Văn Thiệu (tên trong khai sinh là Nguyễn Văn Hoài) khi chưa tới 10 tuổi đã phải tất bật giúp mẹ bán hàng tại chợ Mỹ Tho. Tính mê ca hát cải lương, cậu bé đã tìm mọi cơ hội rảnh rỗi để tìm nghe rồi học ca cổ nhạc qua radio. Một thời gian sau, Minh Phụng được nghệ nhân Tư Xuân ở Mỹ Tho dạy cho ca hát, rồi soạn giả Hương Huyền khi gánh hát Tân Đô về quê anh biểu diễn. Vào nghề ca hát khá sớm nhưng buổi đầu, anh chỉ được làm công việc nhắc tuồng – một công việc khiêm tốn dành cho những người mới bắt đầu theo nghề ca hát ở các đoàn cải lương ngày trước.

Đến năm 17 tuổi, tên tuổi Minh Phụng bỗng vụt sáng lên, anh được báo giới sân khấu ca ngợi và công chúng cải lương hâm mộ đặc biệt, tặng cho Minh Phụng biệt danh nghệ thuật Hoàng Tử Sân khấu trên cơ sở khả năng diễn xuất và sắc vóc, khuôn mặt sáng đẹp dễ gây cảm tình với khán giả nhất là phái nữ. Được vậy một phần lớn là do Minh Phụng thường thủ diễn các vai chính diện tài năng mà chơn chất hiền lành nên nghệ sĩ dễ chiếm được lòng công chúng yêu cải lương.

Thực ra khi mới bắt đầu chính thức sắm vai kép trên sân khấu, Minh Phụng từng tham gia ở nhiều đoàn hát khác nhau như: Tân Đô, Hoa Thảo – Hậu Tấn, Thanh Phương. Đến đoàn hát Kim Chung, bên cạnh hai nghệ sĩ Minh Cảnh (sinh năm 1937), Minh Vương (sinh năm 1949) có ưu điểm về giọng ca, Minh Phụng đã vụt khiến giới mộ điệu say mê ngưỡng mộ về cả hai phương diện diễn ca và sắc vóc, bắt đầu từ những năm của thập niên 1960.

Trong thời kỳ sung mãn tài năng và phong độ, khi hợp tác với đoàn Kim Chung 5, nghệ sĩ Minh Phụng cùng Lệ Thủy được báo chí phong tặng là Cặp Bão biển qua các vở: Xin một lần yêu nhau, Đêm lạnh chùa hoang, Kiếp nào có yêu nhau… vì đã mang lại doanh thu cao vượt trội cho đoàn. Trong gần nửa thế kỷ gắn bó thủy chung với nghề, Minh Phụng từng đóng cặp với nhiều nữ nghệ sĩ tên tuổi khác như: Út Bạch Lan (1935-2016), Mỹ Châu (sinh năm 1950), Diệu Hiền (sinh năm 1945)…

Nước nhà được hòa bình (1975), nghệ sĩ Minh Phụng làm Trưởng đoàn Tiếng Hát Quê Hương của tỉnh Bến Tre, nổi tiếng qua vai Lục Vân Tiên. Một năm sau, nghệ sĩ gia nhập và làm kép chính ở đoàn Hương Mùa Thu, vẫn gây được nhiều cảm tình nơi khán giả qua các vở tuồng: Con cò trắng, Lửa phi trường, Gánh cỏ sông Hàn… Trong giai đoạn khó khăn của cải lương, năm 1994, Minh Phụng củng cố lại đoàn Hương Mùa Thu với dàn diễn viên Minh Phụng, Kiều Tiên, Linh Cảnh, Bảo Ngọc… Và đưa đi diễn ở Minh Hải (Cà Mau) và các tỉnh lân cận. Sau đó, Minh Phụng đổi tên Hương Mùa Thu thành đoàn Tiếng Chuông Vàng Minh Phụng. Nhưng vì quá bận tâm lo lắng cho chuyên môn ca hát mà không có kinh nghiệm quản lý và điều hành đoàn hát, nhất là việc tài chánh, Minh Phụng lâm vào cảnh thua lỗ ngày càng nặng nên  gánh hát Tiếng Chuông Vàng Minh Phụng chỉ diễn cầm cự đến qua năm 2000 đành phải cho đoàn hát ngưng hoạt động.

NSƯT Minh Phụng trong trang phục diễn xuất.

Sau đó không lâu, chuyện không may lại dồn dập xảy đến cho nghệ sĩ Minh Phụng. Trong lúc tài năng đang phát triển, Minh Phụng được phát hiện bị bệnh suy thận và hoại tử chân mãn tính. Dù yêu nghệ thuật không muốn rời ánh đèn sân khấu, nhất là công chúng mộ điệu đã dành nhiều tình cảm cho mình trong nhiều năm ca hát, Minh Phụng đành phải giảm lần sự xuất hiện trên sân khấu. Nhưng nghệ sĩ vẫn cố gắng hiện diện được coi là lần sau cùng trong liveshow của nghệ sĩ Ngọc Đáng, tổ chức tại rạp Hưng Đạo vào đầu tháng 11 năm 2008.

Về cuộc sống gia đình, khi còn hát ở đoàn Kim Chung, nghệ sĩ Minh Phụng đã sống chung với Diệu Huê được 3 người con trong đó có nghệ sĩ Tiểu Phụng. Nhưng năm 1976, hai người chia tay. Minh Phụng gặp được Kiều Tiên, người nghệ sĩ cùng đoàn tỏ ra có nhiều ý hợp tâm đầu , hai vợ chồng đã biết quý trọng nhau cùng gắn bó, chia sẻ buồn vui với nhau trong suốt quãng đời  còn lại cho đến khi nghệ sĩ qua đời.

Nhìn lại suốt cuộc đời cống hiến cả sự nghiệp ca diễn cho sân khấu cải lương nước nhà, nghệ sĩ Minh Phụng đã giữ vị trí kép chánh trong hơn 20 vở tuồng trong đó tiêu biểu là các vai diễn nổi bật: Áo Vũ Cơ Hàn trong Tâm sự loài chim biển; Dũng (Lá trầu xanh); Phong (Kiếp chồng chung); Âu Thiên Vũ (Xin một lần yêu nhau); Hoàng tử (Manh áo quê nghèo); Tâm (Lấy chồng xứ lạ); Mộ Dung Trạch (Kiếp nào có yêu nhau)… Nghệ sĩ Minh Phụng còn tham gia trong hơn 20 bản Tân Cổ, Vọng cổ… tiêu biểu là: Lời ru, Tình phụ tử, Đêm trao kỷ niệm, Mai lỡ hai mình xa nhau,… của các soạn giả nổi tiếng như: Viễn Châu (1924-2016), Quy Sắc (1924-2010)…

NSƯT Minh Phụng và vợ – nghệ sĩ Kiều Tiên.

Từ những đóng góp ý nghĩa vào sân khấu nước nhà bằng tất cả trái tim nồng ấm của một nghệ sĩ chân chính, nổi bật là tình cảm sáng trong và nhân cách cao đẹp của Minh Phụng – một nghệ sĩ cải lương hàng đầu tài sắc lưỡng toàn trước sau vẫn thủy chung với nghệ thuật và tổ quốc quê hương, ông đã xứng đáng được nhà nước phong tặng là Nghệ sĩ Ưu tú. Nhưng chắc chắn niềm vui lớn mà người nghệ sĩ quá cố và cả gia đình luôn cảm nhận được là chân dung sáng đẹp như một hoàng tử trên sân khấu và tiếng hát réo rắt vút cao, đậm chất trữ tình đoan hậu của nghệ sĩ Minh Phụng sẽ còn mãi âm vang thánh thót trong lòng người mộ điệu cải lương.

Theo Văn Chương Phương Nam

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ

Những năm đó, đêm nào rạp Kim Chung có Minh Phụng – Lệ Thuỷ diễn là khán giả ùn ùn kéo đến rạp. Sức hút từ hai người lớn đến nỗi báo chí Sài Gòn lúc bấy giờ gọi họ là “cặp bão biển đang dâng cao”.

Cải lương là bộ môn nghệ thuật thuần Việt, tức chỉ người Việt mới có cải lương. Dù thời hoàng kim của cải lương đã lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho những hình thức giải trí mới theo quy luật thời đại. Những giọng ca vàng một thuở như Minh Phụng, Minh Vương, Thanh Nga, Lệ Thuỷ, Mỹ Châu… dù kẻ mất người còn nhưng chưa bao giờ các thế hệ khán giả quên đi hoặc thôi yêu mến họ.

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ
Chân dung Minh Phụng và Lệ Thuỷ thời trẻ.

Minh Phụng, Lệ Thuỷ cũng như phần nhiều danh ca cải lương thường có xuất thân nghèo khó. Song trong cái khổ, hai giọng cải lương lại sớm bộc lộ khả năng trời phú. Từ nhỏ, Minh Phụng đã mê đàn ca tài tử. Mỗi ngày đi bán bánh, hễ thấy có tụ họp ca hát là ông đứng lại nghe. Những tuồng, bản vọng cổ trên đài phát thanh ông đều say sưa học thuộc. Còn Lệ Thuỷ nhà đông em. Năm 9 – 10 tuổi, bà hay bồng em ra mé cầu Cống, chỗ có tiệm sửa radio thường mở loa cho cả xóm nghe vọng cổ. Bà nghe bài nào là thuộc bài nấy, nghe chán chê thì về nằm võng trước nhà ca lại ru em.

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ

Cả hai nhanh chóng trở thành cặp đào – kép đẹp đôi, ăn ý nổi tiếng.

Từ đam mê, cả hai sớm đi vào con đường nghệ thuật. Học xong lớp đệ nhị (lớp 11 ngày nay), Minh Phụng vẫn đi bán hàng để kiếm thu nhập. Nhiều bận bán ế, người ta biết ông hát hay bèn nói: “Mày hát đi, hát rồi tụi tao mua cho”. Thế là nhờ mê hát mà ông bán được thêm nhiều. Từ những lần góp mặt hát hò, Minh Phụng mới được soạn giả Hương Huyền giới thiệu vào đoàn Tân Đô – lúc bấy giờ đang tập tuồng tại sân khấu đình Điều Hòa. Năm 1962, ông lần đầu tiên được diễn, vai một ông sư trong tuồng Bến tang thương, hát tại rạp Viễn Trường, Mỹ Tho.

Trái lại, Lệ Thuỷ sau khi học hết tiểu học thì không được học tiếp vì không có giấy khai sinh. Song nhờ vậy, bà có cơ hội tiếp cận cải lương một cách bài bản. Trong một lần hát ru em, có người đi ngang qua nghe thấy, liền mời bà vào ban văn nghệ. Từ đó, Lệ Thuỷ bắt đầu theo thầy học nghệ. Rành ca vọng cổ, bà lại tiếp tục học chơi đàn kìm.

May mắn thay, ít lâu sau Lệ Thuỷ được nhận làm đào con cho đoàn Trâm Vàng. Đoàn thì thường xuyên lưu diễn mà mỗi lần đi, bà phải ngồi dưới sàn xe, tối ngủ tại sân khấu, vừa tủi vừa nhớ nhà. Phải đến lúc được hãng Asia mời thu bài Nấu bánh đêm xuân chung với nghệ sĩ Hữu Phước, Lệ Thuỷ mới được nhìn nhận như một cô đào, sự nghiệp bắt đầu ‘lên hương’.

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ
Thành công nhất của Minh Phụng – Lệ Thuỷ phải kể đến những vở kiếm hiệp kỳ tình trên sân khấu Kim Chung.

15 làm đào chánh, đến năm 16, tiếng hát Lệ Thuỷ qua đĩa nhựa đã nườm nượp xuất hiện ở thị trường, ào ạt trôi về tận miền quê xa xôi hẻo lánh. Khoảng năm 70, bà gặp Minh Phụng ở đoàn Kim Chung 5 – khi ấy cũng đã có tiếng, được giao nhiều vai chánh, hát cùng toàn đào ngoại hạng như Út Bạch Lan, Mỹ Châu, Diệu Hiền… Thế nhưng, phải đến khi Lệ Thuỷ – Minh Phụng sóng đôi mới tạo nên hiện tượng trong giới cải lương miền Nam bấy giờ.

Loạt vở Xin một lần yêu nhau, Kiếp nào có yêu nhau, Đêm lạnh chùa hoang… của cả hai đã tạo nên sức hút lớn đến nỗi báo giới Sài Gòn khi ấy phải gọi họ là “cặp bão biển đang dâng cao”. Đêm nào đoàn có cặp ‘Bão biển’ diễn là khán giả xem đông nghìn nghịt. Đĩa nào ra cũng bán chạy, tuồng nào ra cũng thắng lớn. Khu vực phía Nam bỗng chốc bị xáo động bởi cặp đôi tài danh này. Nhiều nữ sinh cúp học, nghỉ học để đi nghe thần tượng hát. Theo đó, hàng loạt câu chuyện bên lề bắt đầu được thêu dệt về “Hoàng tử sân khấu”, về cặp “Bão biển”, “Tiên đồng – Ngọc nữ” hot nhất lúc bấy giờ.

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ
Minh Phụng – Lệ Thuỷ khi về già.

Thời gian trôi đi, kể từ năm 2000, sức khỏe Minh Phụng giảm sút nghiêm trọng do biến chứng của tiểu đường gây ra. Năm đó, ông cùng Lệ Thuỷ lưu diễn ở miền Trung cho đoàn Trần Hữu Trang 2. Vợ ông (nghệ sĩ Kiều Tiên) bận chuyện nhà nên không đi theo được. Đi giữa đường thì Minh Phụng đột ngột ngất xỉu. Lệ Thuỷ hoảng hồn đổ hai chai dầu xanh Thái ra tay rồi cạo gió, mát-xa cho ông. May sao một lúc thì ông tỉnh lại.

Cuối năm 2003, Minh Phụng bị hôn mê sâu gần hai tháng, tình trạng sức khỏe khi ấy rất xấu, các bác sĩ bệnh viện Chợ Rẫy đề nghị mổ tim dù xác suất thành công chỉ 50%. Còn nước còn tát, Lệ Thủy ra sức động viên gia đình Minh Phụng đồng ý để bác sĩ tiến hành phẫu thuật. Đến ngày mổ, bà cùng Thanh Tuấn đẩy xe đưa Minh Phụng lên bàn mổ. Cuối cùng, ca mổ thành công, ông thoát chết nhưng những biến chứng, tổn thương của bệnh hiểm nghèo vẫn hành hạ ông nhiều năm sau cho đến khi mất.

Những ngày cuối đời, Lệ Thuỷ thường xuyên có mặt bên giường bệnh để an ủi, động viên ông. Mười ngày trước khi mất, Minh Phụng vẫn còn tỉnh táo, thậm chí hăng hái bàn với Lệ Thuỷ đến Tết sẽ diễn nguyên tuồng Xin một lần yêu nhau – vở thành công nhất trong sự nghiệp của cặp ‘Bão biển’ lừng lẫy một thời.

Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ
Gia đình nghệ sĩ Minh Phụng thời trẻ.
Ước nguyện không thành của Minh Phụng dành cho Lệ Thuỷ
Ca sĩ Y Phụng và em trai trong ngày cha mất.

Song ước nguyện ấy mãi mãi không thành hiện thực. 29/11/2008, Minh Phụng qua đời sau thời gian dài vật lộn với bạo bệnh. Điều khiến Lệ Thuỷ day dứt khôn nguôi chính là ngày ông qua đời, bà trót hợp đồng diễn ở hải ngoại từ trước, thành ra không giành trọn vẹn thời gian tiễn đưa bạn diễn về nơi an nghỉ. Lúc Minh Phụng trút hơi thở cuối cùng, nghệ sĩ Kiều Tiên khóc thảm thiết nhưng vẫn nhờ Lệ Thuỷ ‘làm mặt’ cho chồng. Bà lấy tóc giả đội cho Minh Phụng, thoa son phủ phấn lên thi hài rồi dỗ dành: “Rồi nè, đẹp rồi nè, ra đi tươi tắn nghe anh!”. Nói xong, Lệ Thuỷ thẫn thờ nhìn linh cữu ông cho đến lúc người nhà giục bà ra sân bay cho kịp chuyến bay.

Minh Phụng mất nhưng huyền thoại thì sống mãi, mỗi người kể lại thêu dệt thêm mỗi khác nhau. Giỗ ông năm nào cũng đông đủ đồng nghiệp đến viếng, nhất là không khi nào vắng mặt nửa mảnh ‘Bão biển’ Lệ Thuỷ dù giờ đây tuổi bà cũng đã cao. Dĩ nhiên, dù không còn dịp đứng chung sân khấu nhưng tiếng hát của Minh Phụng – Lệ Thuỷ vẫn vang lên đâu đó mỗi ngày, từ những thôn xóm, nhà dân, từ trong tim của người hâm mộ. Vì khán giả không thể quên đi cặp đôi tài danh minh chứng cho thời vàng son của nghệ thuật cải lương một thuở.

Theo Vetnamnet