NSƯT Kim Phương: Những nỗi buồn nhẹ tênh

0
1351

Ở đời, ít ai có thể tránh được chuyện buồn, nỗi bất hạnh. Nhưng với NSƯT Kim Phương, bà chỉ muốn gói ghém chúng lại và giữ cho riêng mình.

Tiếng vỗ tay của khán giả luôn là điều kỳ diệu nhất

Gần nửa đêm, NSƯT Kim Phương mới được nghỉ ngơi sau một ngày dài làm việc. Từ khi các đoàn phim hoạt động trở lại, bà bận rộn nhiều hơn. Nhưng bà thấy vui và hạnh phúc khi được bận rộn, bởi: “Đời tôi đơn giản lắm, quanh đi quẩn lại chỉ có công việc, khán giả mà thôi”.

Cha mẹ chia tay từ sớm, bà ở nhà ngoại ít hôm, rồi lại sang nhà nội vài ngày. Đến hè, bà lại được lên đoàn hát thăm mẹ. Đó là gánh hát nghèo, chỉ lưu diễn quanh những xóm nhỏ ở miền Tây. Được thừa hưởng máu nghệ thuật nên từ năm lên sáu lên bảy, bà đã thuộc làu nhiều bài ca của nghệ sĩ Minh Cảnh. Năm bà 10 tuổi, đoàn hát cần một cậu bé đóng vai hoàng tử, ông bầu viết thêm một câu hát dành cho bà. Khi Kim Phương bất ngờ xuất hiện trên sân khấu, mẹ bà – đóng vai hoàng hậu – giật mình hốt hoảng vì không được thông báo trước. Đó là đêm bà chẳng thể nào quên được.

  NSƯT Kim Phương và NSND Ngọc Giàu thuở còn trẻ

Những tháng ở nhà với ngoại, mỗi lần gánh hát về quê diễn, bà lại trốn nhà đi xem. Không có tiền mua vé, chờ đến khi xả giàn, bà mới chui vào coi cọp. Khi vãn tuồng, trời tối đen như mực, có hôm bà vừa đi về nhà vừa khóc mếu máo vì sợ. Bị bà ngoại đánh nhiều lần, không cho mê hát, nhưng như duyên nợ trời đã định rồi, 14 tuổi, bà theo gánh hát của mẹ.
Ít lâu sau, bà rời vòng tay mẹ để bước ra thế giới bên ngoài.

Gia nhập đoàn Minh Cảnh, bà không đủ tuổi và sắc vóc để hát vai đào, cũng quá lứa để đóng vai con nít, nên chỉ xin vị trí nhắc tuồng. Đêm nào bà cũng ngồi trong cánh gà đọc thoại, nhờ vậy mà thuộc hết các vai. Bà cười bảo ngày đó ngây ngô nên chỉ ước có nghệ sĩ nào đó bị bệnh để… thế vai.

Trở thành đào chánh là giấc mơ của bất kỳ cô gái nào khi trót mang nghiệp cầm ca. Khi về đoàn Kim Chưởng sau đó vài năm, bà và nghệ sĩ Ánh Hồng thay phiên nhau đóng chính trong: Chín đường tuyệt kiếm, Mặt trời đêm… Ở đoàn Thanh Minh – Thanh Nga, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Sài Gòn 1, ngoài vai thứ, bà còn chia vai chính trong nhiều vở như: Thái hậu Dương Vân Nga, Đời cô Lựu, Ngao Sò Ốc Hến… Chẳng hạn, NSƯT Thanh Kim Huệ đóng chính bốn suất trong Ngao Sò Ốc Hến thì bà diễn ba suất. Con số chênh lệch này ít nhiều tạo nên những khoảng cách, nhưng bà không buồn.

“Xét về làn hơi, tôi đâu tốt hơn Thanh Kim Huệ. Vì thế, việc tôi hát ít hơn cũng là đương nhiên. Tôi luôn ý thức rõ về năng lực, vị trí của mình. Với tôi, được hát đã là hạnh phúc. Vì thế, ít hay nhiều suất diễn, tên to tên nhỏ, hình lớn hình bé không quan trọng”, bà nói.

So với những nghệ sĩ cùng thời như: NSND Ngọc Giàu, NSƯT Thanh Kim Huệ, NSƯT Phượng Liên… bà tự nhận thấy mình không có lợi thế bằng nên xin chuyển sang đóng đào mụ. “Biết người biết ta là chuyện muôn thuở ở đời. Ngoài giọng ca, tôi nhận ra nếu muốn trụ lâu với nghề, phải chọn dạng vai có thể đóng được đến già. Nghề này cần sự linh hoạt, thích nghi”, bà cười, giọng ấm áp niềm vui khi nhắc lại sự chọn lựa “định mệnh” năm xưa.

28 tuổi, bà đóng vai mẹ của cố NSƯT Thanh Sang trong khi kém ông tận chục tuổi trong vở Bến nước tình yêu trên sân khấu đoàn Sài Gòn 1. Nhìn gương mặt được vẽ vằn vện, bà bật cười. Đêm diễn thành công, bà thở phào nhẹ nhõm vì cứ lo không làm trọn vẹn thử thách này. Nhưng bước chuyển lớn hơn phải kể đến vai người vợ cả trong vở Nợ tình. Đó là người phụ nữ miệng hô, chân đi hai hàng, lại hung dữ. Vai diễn này ban đầu được giao cho một nghệ sĩ khác, nhưng cuối cùng lại đến tay bà.

“Vở cải lương lên sóng, đi đâu tôi cũng bị người ta xì xầm, thậm chí mắng mỏ. Họ bảo con mẹ này đáng ghét, khó ưa, chảnh chọe. Lúc đầu, tôi hơi bỡ ngỡ, nhưng dần lại quen. Yêu ghét luôn song hành. Khi khán giả yêu nhân vật chính diện, cũng là lúc họ ghét nhân vật phản diện. Nghĩ vậy, tôi thấy nhẹ nhàng hơn”, bà nhớ lại. Cũng từ cột mốc này, bà được giao nhiều vai như: mẹ chồng khó tính, đòi nợ thuê… Bà bảo có lẽ gương mặt, chất giọng cùng sự cá tính bên trong bà đã được đặt để cho những dạng vai này, dẫu thời trẻ, giấc mơ của bà ở bờ bên kia.

Suốt những năm ròng đi theo gánh hát, cuộc sống bà khá bấp bênh. Bà nhớ như in những ngày hai vợ chồng thuê trọ trong căn phòng nhỏ xíu, đến chiều chỉ ăn ổ bánh mì lót dạ, chờ xe của nghệ sĩ Thanh Nga đến, quá giang sang rạp hát. Dành dụm, chắt mót một thời gian dài, bà mới đủ tiền mua xe đạp. Vợ chồng bà phải giúp đỡ em út, con cháu trong gia đình nên đôi vai càng nặng hơn.

Nhưng khi bước lên sân khấu, bà quên hết những nhọc nhằn, lo toan. “Đời nghệ sĩ, tiếng vỗ tay của khán giả luôn là điều kỳ diệu nhất. Thứ âm thanh đó giúp họ hạnh phúc, quên hết mọi thứ xung quanh. Cuộc sống có khắc nghiệt, nhưng sân khấu luôn là thánh đường”, bà nói.

Thời điểm vợ chồng chia tay, gánh nặng dồn hết lên đôi vai bà. Bạn bè gợi ý giúp đỡ mở sạp ở chợ buôn bán. Nhưng bà từ chối, vì ngoài nghệ thuật không biết làm gì nữa. Bà nói, với bà nghệ thuật như người tình trăm năm.

Cái chung luôn lớn hơn nỗi đau riêng

Khi đứng trên sân khấu, khán giả là tất cả, những nỗi niềm cuộc sống riêng tư của người nghệ sĩ tạm gác sang một bên. Cũng vì thế, nghệ sĩ Kim Phương đã phải hai lần sắm vai kép Tư Bền trên sân khấu. Đó là vai diễn bà chẳng mong đợi trong cuộc đời mình.
Chuyện đã qua gần nửa thế kỷ, nhưng nhắc lại bà vẫn bùi ngùi như mới hôm qua. Năm 1975, đoàn hát lưu diễn ở Bình Thuận. Tết thì phải diễn toàn vở vui. Giữa bao nhiêu con người đang nô nức, háo hức, bà chết lặng khi con trai thứ hai mới hơn ba tuổi qua đời. Lòng bà quặn thắt, đau như ai đó cắt thành trăm mảnh.

Đứa trẻ được liệm trong tấm khăn, rồi kêu xe lam chở đến chùa chôn cất, còn bà vẫn phải hát hết ba suất, mà toàn diễn hài. Đoạn nào ra, bà cũng khiến khán giả cười ồ lên thích thú. Nhưng khi vừa quay mặt vào sân khấu, đôi mắt bà đã đỏ hoe, nước mắt cứ thế mà tuôn trào, không kiềm lại được. Bà không nhớ ngày đó bà đã khóc bao nhiêu lần. Nhưng khán giả kéo bà về với thực tại: bà phải làm tròn trách nhiệm với họ.

“Nghệ sĩ cũng buồn, khổ như bất kỳ ai. Nhưng khi lên sân khấu, thì là nhân vật, chứ không còn là họ nữa. Vì thế, mọi nỗi niềm phải được giấu hết. Đó là bổn phận của nghệ sĩ”, bà tâm sự. Từ đỉnh của nụ cười đến vực thẳm của nước mắt, đã thử thách sức chịu đựng của một phụ nữ chỉ mới bước sang tuổi 22.

Chuyện buồn hy hữu ấy ngỡ chỉ đến một lần, không ai nghĩ 42 năm sau, nỗi đau lặp lại lần nữa. Khi đang ghi hình cho một chương trình của đài truyền hình phát sóng dịp tết, bà nhận tin chồng qua đời. Họ đã chia tay, nhưng nghĩa vẫn còn. Hơn cả, nghệ thuật vẫn là sợi dây nối vô hình giữa hai tâm hồn nghệ sĩ.
Bà bần thần, không đứng vững trong hậu trường. Một lần nữa, bà phải nén đau thương để gặp khán giả. “Nếu được khóc, được hét lên, thì nỗi buồn cũng vơi bớt phần nào. Khi trẻ, người ta dồn nén cảm xúc tốt hơn. Với người lớn tuổi, điều này rất khó. Nhưng khán giả và sân khấu luôn lớn hơn nỗi đau riêng”, bà tâm sự.

Thời gian như liều thuốc chữa lành những nỗi đau của quá khứ. Bà bảo ở đời không ai được hết. Bà có sự nghiệp kéo dài, nay vẫn được Tổ thương, thì phải bù lại bằng những nỗi đau mất mát. Khi hiểu được quy luật bù trừ của cuộc sống, sẽ tự khắc biết chấp nhận. Gần 70 tuổi, bà vẫn miệt mài làm việc, bởi ngoài con cháu thì công việc là niềm vui để bà khỏa lấp những muộn phiền.

Là tay ngang, nhưng lĩnh vực nào bà cũng có thành quả tốt nhờ ham học hỏi. Xuất thân từ sân khấu cải lương, nhưng quãng đường sau này, bà lại trụ với nghề nhờ phim ảnh. Gia tài màn ảnh của bà đếm không xuể, và vẫn tiếp tục tăng theo tháng năm. “Tôi yêu nghề này đến mức muốn làm gì, tôi cũng cố gắng làm cho kỳ được. Khi bắt tay vào việc, tôi thấy hăng hái, say mê đến lạ lùng, chưa bao giờ muốn nghỉ ngơi”, bà nói.

Bà đùa bảo bà là nghệ sĩ có tuổi, nhưng không có tên, vì rất nhiều lần khán giả nhầm bà với NSND Kim Xuân, NSND Hồng Vân. Ban đầu bà thấy chạnh lòng, sượng sùng, nhưng rồi cũng quen. Họ chỉ biết đến vai diễn của bà. Mỗi khi gặp, đám đông lại xì xầm: “Bà này đóng vai đó ác lắm nè”. Với bà, như vậy đã đủ an ủi cho một kiếp tằm nhả tơ.

NSƯT Phượng Liên – chim oanh đất Tây Đô

Tây Đô được coi là nơi thắng địa văn học nghệ thuật Đồng bằng sông Cửu Long. Thị trấn xinh đẹp giữa bốn bề sông nước không khác thành phố Venise của Italia, đã nổi tiếng từ hơn tám thập niên về nghệ thuật sân khấu cải lương.

 

Nghệ sĩ ưu tú Phượng Liên

Ngoài Tao đàn Tây Đô (1943) của Bác sĩ Lê Văn Ngôn, ban Ca  nhạc Tây Đô (1958) của nhạc sĩ Tấn An, đoàn cải lương Trần Đắc (thập niên 1920), còn có những kịch tác gia, soạn giả như Bùi Hữu Nghĩa (1807-1872), Điêu Huyền Phạm Văn Điều (1913-1983), Mộc Quán Nguyễn Trọng Quyền (1876-1953),… Không gian mênh mông ca nhạc cải lương Cần Thơ trước đây từng hiện diện các nghệ sĩ đàn anh nổi tiếng như chim họa mi Năm Cần Thơ, vua vọng cổ Út Trà Ôn (1919-2001), nữ nghệ sĩ Kim Thoa, ca sĩ Bạch Yến… Hơn nửa thế kỷ qua, công chúng hâm mộ ca nhạc dân tộc không thể nào quên nghệ sĩ Phượng Liên, một tiếng hát đỉnh cao hào sảng, ngôi sao sáng đặc biệt của khung trời nghệ thuật đàn ca tài tử và sân khấu cải lương Nam bộ.

Cùng với NSND Trọng Hữu (sinh 1952), nghệ sĩ Phượng Liên (1947) sinh tại Phụng Hiệp, còn gọi là Ngả Bảy, một huyện lỵ trù phú, xanh màu cây trái, trước kia là một huyện của thành phố Cần Thơ, nay thuộc tỉnh Hậu Giang. Phụng Hiệp là một địa danh văn hóa quen thuộc, nơi hội tụ của bảy con sông quê màu mỡ phù sa, ngày đêm thuyền ghe bồng bềnh tấp nập tạo thành một chợ nổi, hấp dẫn du khách muôn phương. Là quê nội của Ông Tây Việt Minh Paul Bastien (1920-2003) ,  thời chống Pháp, Ngả Bảy còn là nơi xuất xứ của bản vọng cổ nổi tiếng tình cảm trắc trở lâm ly “Tình anh bán chiếu” (Viễn Châu sáng tác), qua giọng ca mùi mẫn cháy lòng của nghệ sĩ nhân dân Út Trà Ôn. Xuất thân từ một gia đình bình dân xem ca hát là một nghề không đứng đắn: xướng ca vô loại.

Mồ côi cha từ lúc chưa đầy hai tháng tuổi, Phượng Liên theo mẹ về sinh sống vất vả ở nội ô tỉnh Cần Thơ. Cảm thông hoàn cảnh mồ côi của đứa bé, một người bạn thân họ Lữ của cha Phượng Liên giúp làm khai sinh lấy họ mình dù cha Phương Liên họ Nguyễn, đặt tên là Lữ Phụng Liên. Phụng Liên sống trong vòng tay yêu thương của mẹ và đi học trường Đạt Đức tại Cần Thơ, lớn lên càng bộc lộ năng khiếu và lòng say mê ca hát.

Tiểu sử nghệ sĩ Phượng Liên – Bà hoàng của các hãng đĩa nhựa

Ngay từ lúc còn nhỏ, cô bé Phụng Liên đã tham gia văn nghệ Tây Đô cùng với nữ nghệ sĩ Mộng Tuyền và hát rất hay nhiều bản tân nhạc. Sau đó, Phụng Liên lại đem lòng mê hát tài tử cải lương. Bước đầu khi chưa biết về nhịp điệu, bài bản ngũ cung, cô bé chỉ lắng nghe và hát theo bài ca thu đĩa, trình bày bởi các nghệ sĩ đàn anh nổi tiếng như các nghệ sĩ Kim Chưởng (1937-2014), Năm Nghĩa (1911-1959), Út Bạch Lan (1935-2016), Thành Được (sinh 1935), Thanh Hương (1936-1974),… ngày ngày phát ra từ quán cà phê nhỏ bên cạnh nhà. Khoảng thời gian 1956-1958, khi đang học trung học tại Cần Thơ, là dân có máu văn nghệ từ nhỏ, tôi hay đi xem phim tại các rạp chiếu bóng nơi đây như Tây Đô (của anh Văn, con của nhà doanh nghiệp yêu văn nghệ Trần Đắc Nghĩa), Huỳnh Lạc (đường Nguyễn Thái Học), Casino (đường Phan Đình Phùng), Trung Ương (ngả tư đường Tân Trào – Lê Thánh Tôn hiện nay). Các rạp chiếu bóng này thường dành một thời gian ngắn khoảng 30 phút cho chương trình ca nhạc mở màn, do các ban Văn nghệ của nhạc sĩ Tấn An (cùng Hoài Linh và Trầm Tử Thiêng sáng tác nhiều bản nhạc) phụ trách trước khi chính thức chiếu phim.

Lúc ấy cũng có phong trào văn nghệ học đường, hát gây quỹ giúp đồng bào miền Bắc di cư tại Cái Sắn (kinh Đ), Phụng Liên lúc bấy giờ mới 11 tuổi đã tham gia ban văn nghệ Tây Đô. Cô bé mê ca hát sớm trở thành một giọng ca xuất sắc trong các buổi trình diễn ca nhạc nhà trường. Trong một buổi trình diễn văn nghệ tại bến Ninh Kiều do nhiều ban văn nghệ tham dự, ban văn nghệ Tây Đô đoạt giải nhất mà Phụng Liên là ca sĩ xuất sắc được tặng thưởng và chinh phục nhiều cảm tình của công chúng hâm mộ nghệ thuật. Sau đó, Phụng Liên được ông Trưởng ban Văn nghệ Tây Đô cũng là Giám đốc trường Đạt Đức nơi mà Phụng Liên đang theo học, đặt cho nghệ danh Phượng Liên. Ngoài hoạt động tại Tây Đô, trong những lần theo đoàn tổ chức đi lưu diễn các tỉnh lân cận như Sóc Trăng, Trà Vinh, Vĩnh Long,… để gây quỹ, giúp học bổng cho học sinh nghèo hiếu học các xã tiếp tục lên Trung học tỉnh Cần Thơ, giọng ca Phượng Liên trở thành một tiếng hát học trò xuất sắc không thể thiếu trong chương trình. Cô cũng tham gia đóng kịch, từ đó tài năng đặc biệt về ca hát và diễn xuất trên sân khấu của Phượng Liên ngày càng được bộc lộ tích cực và bay xa.

Một hôm, nhân đoàn cải lương Kiên Giang về diễn tại rạp hát lớn Minh Châu, Cần Thơ (đường Phan Đình Phùng ngày trước và bây giờ) đối diện với nhà sách Hồng Phước, giám đốc kỹ thuật đồng thời là diễn viên chính của đoàn là danh ca vọng cổ Phước Hậu () cũng gốc Cần Thơ, bỗng phát hiện ra giọng ca độc đáo tràn đầy nội lực của Phượng Liên nên có ý định hường dẫn cô bé học cổ nhạc. Nghệ sĩ Phước Hậu hỏi ý kiến thân mẫu của Phượng Liên và được bà đồng ý. Lúc đó, soạn giả Điêu Huyền gốc người huyện Phong Điền, Cần Thơ là cha nuôi của nữ NSND Bạch Tuyết, từng nghe qua giọng ca ngọt ngào của Phượng Liên nên thuyết phục ông bầu Kiên Giang thu nhận luôn Phượng Liên vào làm diễn viên của đoàn. Soạn giả Điêu Huyền cũng đề nghị ông trưởng ban cổ nhạc của đoàn dạy cho Phượng Liên ca sáu câu vọng cổ để cô bé ca mở màn trước khi bắt đầu tuồng hát chính thức. Từ bước đầu mới gia nhập đoàn hát, nghệ sĩ Phước Hậu đã hết lòng hướng dẫn cho Phượng Liên ca vọng cổ, các bài bản nhỏ, cách nói lối và ngâm thơ. Đam mê và thông minh, cộng với một ý chí sắt thép, đêm đêm chịu khó ngồi bên cánh gà sân khấu, coi hát, Phượng Liên chăm chú theo dõi cách ca diễn của các nghệ sĩ nổi tiếng đàn anh để học hỏi. Nhờ vậy, chỉ mới mười lăm tuổi, Phượng Liên đã thuộc nhuần nhuyễn nhiều vai tuồng và có thể sẵn sàng thế vai trong các trường hợp cần thiết. Xem Phượng Liên ca diễn, ai cũng dễ dàng nhận ra cô ca chắc nhịp, làn hơi phong phú, giọng ca và phong cách ca đầy tự tin rất khó nhầm lẫn với bất cứ giọng ca nữ nổi tiếng nào khác cùng thế hệ lúc bấy giờ. Vai diễn đầu tiên trên sân khấu của cô đào nhỏ Phượng Liên lúc đầu trong vở “Chim vịt kêu chiều” với nghệ sĩ Phước Hậu, cô từng chia sẻ do nhịp của mình còn yếu nên được Phước Hậu hết lòng hỗ trợ. Trong vở tuồng, khi đứa con gái (Phượng Liên) và người cha (Phước Hậu) ôm nhau khóc vì bị bà mẹ kế hành hạ, lúc cô hát, nghệ sĩ Phước Hậu phải lấy tay vỗ nhịp sau lưng cho Phượng Liên.

Nghệ sĩ Phượng Liên và chồng cũ – NSND Diệp Lang thuở còn mặn nồng

Không lâu sau, Phước Hậu và Diệp Lang – hai bậc huynh trưởng đã dìu dắt và nâng đỡ cho Phượng Liên cùng rời đoàn hát Kiên Giang nên cô cũng đi tìm đường tiến thân. Lên Sài Gòn, Phượng Liên vào đoàn Tinh Hoa của bà Mười Cơ vốn là bạn của mẹ mình. Nhưng ban đầu cũng chỉ ngồi bán vé hoặc múa mở màn, khi có người bệnh Phượng Liên mới được thế vai. Năm 1963, nghệ sĩ Châu Thanh () lập gánh hát lấy tên Tuấn Kiệt, có nhã ý mời ký hợp đồng với Phượng Liên. Cùng diễn bên cạnh Phương Quang, Kim Ngọc trong đoàn hát, Phượng Liên bắt đầu làm đào nhì trong vở Lặng sóng trùng dương trình diễn tại rạp hát lớn Nguyễn Văn Hảo đường Trần Hưng Đạo, Sài Gòn, được báo chí không ngớt lời khen ngợi. Ký giả sân khấu uy tín Phong Vân dựa vào tài năng và nhân cách Phượng Liên đã tặng cho cô danh hiệu “Viên ngọc quý miền Tây”. Cũng trên sân khấu này, đến vở thứ hai : Quán trọ hoàng hôn của soạn giả Tuấn Khanh, Phượng Liên được sắm vai đào chính, cũng được báo chí Sài Gòn khen ngợi là một nghệ sĩ trẻ tài năng, đầy triển vọng Các chủ hãng dĩa bắt đầu tới tấp mời Phượng Liên ca thu dĩa và ký hợp đồng độc quyền cho hãng họ. Không bỏ qua cơ hội, nghệ sĩ kỳ cựu Kim Chưởng, bà bầu đoàn hát nổi tiếng Kim Chưởng lập tức mời Phượng Liên ký một hợp đồng bạc triệu năm 1964. Chính Kim Chưởng một nghệ sĩ rất giỏi chuyên môn, như một người thầy, đã ưu ái hết lòng, kèm cặp về nghệ thuật, giúp nghệ sĩ Phượng Liên tỏa sáng rực rỡ khi đứng trên sân khấu của bà. Phượng Liên và Phương Quang trong thời gian này từng là một cặp đào kép ca diễn ăn ý ở gánh hát Kim Chưởng. Nhờ đó, năm 1966, sau khi xuất sắc qua ba vai diễn : Túy Lữ Lam Kiều (vở Mùa trăng nhiều nước mắt- Mộc Linh) – một vai độc đáo thể hiện ba tích cách : mùi, độc và lẳng; vai Đông Phương Huệ (vở Quỷ bảo- Mộc Linh ) – vai giả trai, đóng cặp với kép lai đẹp Dũng Thanh Lâm và vai Quách Phù (vở Song Long Thần chưởng – ?) – vai mang tính võ hiệp kỳ tình, nghệ sĩ Phượng Liên mới 19 tuổi, được trao huy chương vàng Giải Thanh Tâm cùng một năm với nghệ sĩ Phương Quang (1942-2018). Cũng trên sân khấu Kim Chưởng, Phượng Liên đã tiếp tục thủ diễn rất mực thành công nhiều vai trong những vở tuồng của các soạn giả thời danh như: Mộc Linh, Tuấn Khanh, Thanh Cao, Quy Sắc, Thu An, Viễn Châu… và đã làm đào chính đóng cặp hoặc hát chung với những diễn viên hàng đầu khác như : Út Trà Ôn, Út Bạch Lan, Thành Được, Minh Cảnh, Thanh Sang, Lệ Thủy, Bạch Tuyết, Minh Phụng, Minh Vương, Tấn Tài, Ngọc Giàu, Thanh Tuấn … Qua nhiều vở tuồng kinh điển Phượng Liên thủ diễn vai chính thành công như : Tiếng hạc trong trăng, Quỷ bảo, Mùa trăng và nước mắt, Người nhạn trắng, Luc Vân Tiên Kiều Nguyệt Nga, Ngao sò ốc hến… Phượng  Liên đã sớm trở thành một hiện tượng sân khấu thời đó và lập tức được sánh ngang hàng với như  Thanh Nga, Lệ Thủy, Mỹ Châu… Tài nghệ ngày càng khởi sắc, tiếng tốt càng lúc càng bay cao, nghệ sĩ Phượng Liên được mời thu băng dĩa chung với các nghệ sĩ cải lương nổi tiếng khác như Tấn Tài, Minh Cảnh… đồng thời các đoàn hát lớn như Thanh Minh Thanh Nga cũng mời Phượng Liên về để thế cho những vai diễn của Thanh Nga (từ sau 1975) sau khi nữ hoàng sân khấu qua đời trong các vở : Sân khấu về khuya, Nửa đời hương phấn… Số đoàn hát cải lương mà Phượng Liên tham gia lẫn số lần thủ vai chính trong những vở tuồng nổi tiếng, những bản Tân cổ giao duyên, thu băng, video của nghệ sĩ Phương Liên vượt trội khó có thể hết so với các nữ nghệ sĩ nổi tiếng khác cùng thời. Với những thành tựu nghệ thuật góp vượt trội trong suốt đời của nữ nghệ sĩ cho sân khấu nghệ thuật cải lương, năm  2015, Phượng Liên được nhà nước phong tặng Nghệ sĩ vai ưu tú ngoài giải Thanh Tâm (1966) danh giá mà nghệ sĩ đã nhận gần 50 năm trước.

Dường như tạo hóa cũng không bất công với những người thực sự có tài năng và ý chí vươn lên trên con đường nghệ thuật. Bù vào hoàn cảnh kém may mắn từ thuở còn nằm nôi của Phượng Liên là trời cho cô sở hữu được một thân hình tầm thước, dáng điệu sang trọng, đi đứng khoan thai, nước da lại trắng trẻo, mịn màng. Nghệ sĩ Phương Liên lại có thêm được đôi mắt tình tứ, liếc sắc như dao cạo cộng thêm nụ cười tươi như hoa xuân thắm nở, khiến khuôn mặt ai cũng muốn nhìn nên hội đủ các ưu điểm về thinh và sắc, rất cần thiết cho một nữ nghệ sĩ trên sàn diễn trước công chúng. Phượng Liên lại có phước được danh sư nghệ sĩ cừ khôi rèn luyện cho tuyệt chiêu nên chuyện cô đoạt huy chương vàng nghệ thuật danh giá Thanh Tâm không phải là điều xa lạ. Duy có điều gần như một định lệ, cuộc sống tình cảm gia đình Phượng Liên không suôn sẻ hạnh phúc cũng như đa phần nghệ sĩ trong xã hội nghệ thuật. Vì tính khí không hợp, sau khi  sống chung có hai con với NSND Diệp Lang, Phượng Liên đã chia tay êm thắm với người nghệ sĩ đóng vai lão nổi tiếng này. Sau đó, Phương Liên sống thủy chung hạnh phúc trong mối tình sau cùng với một người gốc sĩ quan cộng hòa đi học tập về vốn đã trót say mê theo đuổi nữ nghệ sĩ trong suốt một thời gian dài từ trước ngày thống nhất nước nhà.

Với niềm vui pha kèm theo lòng tự hào đã ngót sáu mươi năm cống hiến bằng tài năng và cả trái tim của mình cho nền sân khấu cải lương nước nhà, người nghệ sĩ đất Tây Đô còn khát vọng viết hồi ký để lưu lại tâm huyết về con đường ca hát của mình bằng văn tự.  Đánh giá mặt tích cực nhất của Phượng Liên, NSND Bạch Tuyết có ý kiến : “Phượng Liên để lại một ấn tượng rất sâu sắc trong lòng giới mộ điệu cải lương vì giọng ca quá hay…Bởi vì khán giả cải lương là khán giả nghe ca trước, nên rất khó làm phai mờ giọng ca Phương Liên trong lòng khán giả”. Soạn giả nổi tiếng Nguyễn Phương cũng đã nhận định đầy đủ, sâu sắc về chân dung NSƯT Phượng Liên “ Phượng Liên là viên ngọc quý của cải lương, quý vì tài năng, giọng ca điêu luyện, nhan sắc quyến rũ mà còn đáng cho khách mộ điệu trân quý Phượng Liên thêm vì tư cách đạo đức, vì tình yêu chung thủy cô đã dành cho chồng”.

NSƯT Phượng Liên – tiếng hót lảnh lót của con chim oanh nghệ thuật đất Cần Thơ gạo trắng nước trong, xứng đáng là người nghệ sĩ chân chính mà hình ảnh và giọng ca sẽ còn sáng chói âm vang mãi trong lòng công chúng hâm mộ nghệ thuật cải lương.

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều

 Thành công trên sân khấu nhưng đường tình duyên của nữ nghệ sĩ khá truân chuyên. Sau cuộc hôn nhân tan vỡ với NSND Diệp Lang, bà đã gặp và yêu người chồng sau

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều

Nổi tiếng khi mới 15 tuổi

Nghệ sĩ Phượng Liên tên thật là Lữ Phụng Liên sinh ngày 14/7/1947 tại Cần Thơ. Thuở nhỏ, bà mê hát cải lương tuy không biết gì về nhịp phách, thường nghe và tập hát theo nền nhạc đĩa của các nghệ sĩ Thanh Hương, Út Bạch Lan, Thanh Nga… Nghệ sĩ Phước Hậu là người thầy đầu tiên của bà.

Bà được giới báo chí kịch trường chú ý và khen ngợi khi đi hát năm 15 tuổi, gắn bó đoàn Tuấn Kiệt cùng nghệ sĩ Phương Quang, Kim Ngọc… Sau khi ký hợp đồng với đoàn Kim Chưởng, dưới sự chỉ bảo nghiêm khắc của bà bầu, Phượng Liên rèn giũa cách ca, nét diễn…, cùng nghệ sĩ Dũng Thanh Lâm gây tiếng vang qua những vở tuồng như: Quỷ Bảo, Mùa trăng nhiều nước mắt, Người nhạn trắng...

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều

Năm 1966, Phượng Liên nhận Huy chương vàng triển vọng giải Thanh Tâm. Suốt chặng đường làm nghệ thuật, bà tham gia nhiều đoàn hát như: Dạ Lý Hương, Bạch Tuyết – Hùng Cường, Thanh Minh – Thanh Nga, Thái Dương, Sài Gòn 1… để lại dấu ấn qua vai diễn: Liễu (Lấy chồng xứ lạ), Giáng Hương (Sân khấu về khuya), Lụa (Chuyện cổ Bát Tràng),Thúy Vân (Kim Vân Kiều), tiểu thư Bội Ngọc (Hoa Mộc Lan), Mạnh Lệ Quân (vở Mạnh Lệ Quân)…

Hôn nhân năm 19 tuổi với chàng kép lão, tan vỡ

Kết hôn sớm từ năm 19 tuổi, thời đó tôi còn trẻ với lại thấy ảnh lớn hơn tôi tới 7-8 tuổi, hiền, ít nói và nghiêm nên tôi đem lòng thương. Khi anh ấy tỏ tình thì tôi đồng ý, giống như cái duyên cái nợ, chuyện gì đến phải đến chứ tôi không nghĩ gì nhiều. Ngày đó, tôi thương Diệp Lang vì cái tài của ông ấy trong nghệ thuật, chứ ngày đó tôi là đào chính, nhiều kép đẹp trong đoàn thích tôi nhưng tôi không ưng ai mà lại thương một người kép lão, tôi nghĩ đó là định mệnh, là duyên nợ.

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều
Nghệ sĩ Phượng Liên và chồng cũ – NSND Diệp Lang thuở còn mặn nồng

Nhưng khi về làm vợ rồi, về sống chung thì lại thấy có nhiều chuyện không hợp, tôi nhỏ hơn Diệp Lang nhiều tuổi, nhưng anh chưa khi nào chiều chuộng tôi. Anh ấy khó tính, gia trưởng lắm và còn nhiều cái nữa nhưng tôi thấy cũng không nên nói. Người trong cảnh mới hiểu người trong cảnh, cứ coi như là cái nợ của tôi, kiếp trước thiếu thì tôi trả nên thôi… chia tay.

Tôi cũng chẳng ấm ức điều gì khi nhìn lại quá khứ của mình. Tôi chỉ buồn thời gian đầu nhưng không có hận. Tôi cứ nghĩ là do ngày đó mình còn trẻ tuổi, suy nghĩ chưa chín chắn chọn sai nên chấp nhận, hay nói theo giáo lý nhà Phật là vui vẻ buông bỏ nếu đã không còn duyên.

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều

Chưa, lúc đó chúng tôi giận và mới thôi ở chung chứ chưa ly hôn. Năm đó là năm tôi về Cần Thơ sanh đứa con gái thứ hai, anh ấy ở Sài Gòn. Đến 6 tháng sau khi sinh, tôi lên lại Sài Gòn, lúc này chúng tôi còn ở nhà thuê. Ngày đó, tôi và Diệp Lang vẫn còn hát chung đoàn, đi diễn chung anh dỗ ngọt tôi lại. Mặt khác, tôi nghĩ đến hai đứa con, nếu chúng tôi chia tay, con tôi không có cha…

Dường như duyên nợ khiến chúng tôi chưa thể xa nhau nên đó là thời điểm tôi muốn quay lại với anh. Tôi và Diệp Lang thôi sống chung năm 1968 rồi trở lại tới năm bảy mươi mấy mới chính thức ly hôn.

Ngày xưa lúc mới thôi nhau, tôi và anh xem nhau như bạn bè, anh vẫn tới lui thăm con. Mỗi khi gặp nhau chúng tôi vẫn vui vẻ và dành cho nhau sự hòa nhã. Nhưng khi tôi lấy chồng sau và anh ấy cũng lập gia đình mới thì chúng tôi ít khi gặp gỡ. Tôi có gặp người vợ sau của anh Diệp Lang vài lần, chị ấy rất khéo léo trong giao tiếp và vui vẻ khi trò chuyện cùng tôi.

Dù hiện tại đang sống cùng trên đất Mỹ nhưng mấy mươi năm qua, tôi và anh Diệp Lang hiếm khi chạm mặt nhau. Mỗi người đều có cuộc sống riêng hết rồi. Về phần con cái, tôi vẫn để các con tới lui thăm hỏi ba bình thường.

Hôn nhân với người chồng thứ 2 và mưu sinh xứ người

Sau cuộc hôn nhân đầu tan vỡ, bà gặp và yêu ông – một người mê cải lương, si tình cô đào hát. Còn bà bị hấp dẫn bởi nét đĩnh đạc, hiền lành, vị tha của ông, nhất là luôn ủng hộ và cảm thông cho nghề nghiệp của vợ. Mấy mươi năm sống chung với nhau, ông chiều chuộng và chưa khi nào to tiếng với bà.

Nghệ sĩ nói vợ chồng bà không giàu vật chất nhưng đong đầy tình yêu và hạnh phúc. Những ngày đầu sang Mỹ định cư, không thể sống bằng nghề hát, bà làm đủ việc để có thu nhập lo cho gia đình như bán thức ăn nhanh, may gia công… Còn ông làm bồi bàn ở nhà hàng. Khi ông bị bệnh nặng phải mổ tim, chỉ có hai vợ chồng bên nhau, gánh nặng đè trên đôi nhưng bà chưa bao giờ trách móc, than van, chỉ một bề lo cho ông trọn vẹn.

Bà nói cảm thấy may mắn khi gặp được người chồng sau và xem đó như một phần bù đắp mà cuộc đời đã dành cho mình sau những thăng trầm trước kia. Đồng thời, tôi cũng cảm thấy tiếc nuối, giá như ngày xưa lúc mới lớn lên, tôi gặp anh ấy sớm hơn thì mọi chuyện đã khác. Có thể nói, cuộc gặp gỡ với người chồng hiện tại là một bước ngoặt lớn làm thay đổi cuộc đời tôi và mang đến cho tôi nhiều hạnh phúc.

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều

Ở tuổi xế chiều, hiện vợ chồng Phượng Liên mua được căn nhà nhỏ trong khu yên tĩnh dành cho người già ở miền Nam California. Bà vẫn giữ thói quen của những năm tháng còn đi hát: thức khuya, dậy trễ. Ông dậy sớm nên sau khi tập thể dục sẽ pha cà phê sữa, chuẩn bị bữa sáng chờ bà dậy cùng ăn, trò chuyện, theo dõi tin tức… Bà dành thời gian để chăm sóc khu vườn nhỏ sau nhà, trồng hoa sống đời, đu đủ, chanh dây… Những khi thu hoạch được ít trái, bà mang biếu bạn bè. Phượng Liên nói: “Trải qua nhiều sóng gió, tôi mong giữ sự an lành như hiện tại”.

NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều
NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều
NS Phượng Liên: Hôn nhân đầu với NSND Diệp Lang tan vỡ đến cuộc sống viên mãn tuổi xế chiều

Tại Mỹ, bà vẫn thường xuyên đi hát để phục vụ kiều bào. Nghệ sĩ Phượng Liên là người tâm huyết với nghề, bà từng chia sẻ: “Trong nhiều năm trở lại đây, cải lương không còn được như thời xưa, khi nhớ lại những kỷ niệm ngày trước, tôi thấy rất là buồn và tiếc nuối thời hoàng kim của cải lương nên tôi muốn làm sao để hun đúc lại sự yêu mến của khán giả dành cho bộ môn này, đặc biệt là thế hệ trẻ”.

Nguồn : Tổng Hợp