NSND Thanh Hoa: đời có nốt cao, sao có thể thiếu nốt trầm

0
106

Sự nghiệp ca hát mang đến cho bà niềm vui, hạnh phúc, nhưng cũng ôm trọn những nỗi niềm khắc khoải suốt cuộc đời bà.

Những ngày không quên

Khán giả hay nói, dường như thời gian đã bỏ quên giọng hát của NSND Thanh Hoa. Hơn nửa thế kỷ, những thanh âm ấy đã gắn liền với  một thời đất nước hào hùng, máu lửa. Chiến tranh đã qua, nhưng ký ức vẫn còn ở lại.

Ca được, ngâm thơ hay, giọng nói lại lảnh lót, nên NSND Thanh Hoa được tuyển ngay vào Đài phát thanh Giải Phóng, sau khi vừa hoàn thành bậc trung cấp tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Bà và cả đoàn nghệ sĩ sơ tán lên Hà Tây. Mỗi ngày, họ lại di chuyển 40km về lại trung tâm để thu thanh. Hễ có trận thắng nào đêm hôm trước, thì hôm sau những ca khúc ca ngợi, cổ vũ tinh thần bộ đội cũng xuất hiện ngay trên đài.

Nghe báo động: “Đồng bào chú ý…”, bà và đoàn nghệ sĩ liền chui xuống hầm tránh nạn, đến khi im ắng trở lại thì tiếng hát lập tức vang lên. Dần dà, họ không còn sợ nữa. Có khi, nghe tiếng loa thông báo, họ vẫn cố hát xong mới tìm chỗ trú ẩn. Bà nghĩ có lẽ mong ước hòa bình đã lấn át những nỗi sợ hãi, để những tiếng hát cứ cất cao, bay xa trên khắp mọi miền.

Với chiếc ba lô nặng trĩu trên vai, người phụ nữ chỉ nặng vỏn vẹn 42kg tiến vào chiến trường miền Trung. Băng bao nhiêu con suối, trèo qua bao nhiêu núi đồi, bà không thể nhớ nổi. Những sân khấu đặc biệt nhất đời bà, cũng từ đây mà ra. Nổi lửa lên em, Đường tôi đi dài theo đất nước… cùng hàng loạt ca khúc tươi vui, hào hùng, được những người nghệ sĩ không ngừng cất cao tiếng hát. Có hôm, xe băng qua dãy Trường Sơn, một bên là vực thẳm, một bên là vách núi hiểm trở. Đã có những đoàn xe ra đi không trở lại. Bà ngồi trên xe vẫn hát liên hồi, dẫu trái tim có lúc như ngừng đập. Tiếng hát át cả nỗi sợ của người ngồi sau lẫn người cầm lái. Những lúc đó, hay dở không còn quan trọng nữa.

Đứng bên này cầu Hiền Lương hát vọng qua bên kia bờ, trái tim bà như bị ai bóp nghẹt. Máu, mồ hôi, nước mắt của những con người đã nằm xuống nơi đây không sao kể xiết. Bà cố ngăn dòng nước mắt lăn dài trên má. Tiếng hát cứ thế nghẹn ngào giữa bom lạc, đạn bay. “Đó cũng là lúc tôi hiểu nếu mình phải nằm lại, cũng chỉ là một chuyện rất nhỏ trong cuộc chiến khốc liệt này. Tôi hát bằng cả trái tim mình, hát cho người ở lại, và người đã ra đi”, bà nhớ lại.

Cũng chính tiếng hát ấy đã khiến bao chàng thanh niên ngày ấy mê mẩn. Bà không nhớ đã nhận bao nhiêu lời hứa hẹn, rằng khi hòa bình sẽ về tìm nhau. “Để động viên tinh thần, gặp ai tôi cũng nhận là đồng hương. Có anh nói quê Thái Bình, có người bảo ở Hải Phòng… tôi đều nhận: “Ơ, em cũng vậy”. Có đêm, tôi là cô gái có đến năm, sáu quê hương. Nhưng họ còn hay mất, vẫn là điều khiến tôi day dứt đến hiện tại. Chiến tranh gây ra bao mất mát, chia cắt mà chúng tôi không thể nào lường được”, bà bùi ngùi nhớ lại.

Những đêm diễn nặng trĩu tâm tư ấy khiến bà không thể nào quên. Để rồi ngày đất nước thống nhất, NSND Thanh Hoa và anh em nghệ sĩ trong đoàn hân hoan khó tả. Cả đoàn tập trung ở Đà Nẵng, đổ xuống cung đường dọc bờ biển, rồi đi đến nhiều ngõ ngách trong thành phố để cất cao tiếng hát. Buổi diễn kéo dài suốt mười tiếng đồng hồ, đến khi người nghệ sĩ hát hết bài mới chịu dừng.

NSND Thanh Hoa và chồng là nghệ sĩ Tôn Thất LợiNSND Thanh Hoa và chồng là nghệ sĩ Tôn Thất Lợi

Bà bảo không có cảm giác đói, cũng chẳng buồn ngủ. Gặp ai, bà cũng ôm, cũng bắt tay. Họ chỉ kịp thì thầm vào tai nhau: “Sống rồi”. “Tôi tự tin cất lên những thanh âm cao vút, chất chứa cả niềm hạnh phúc lớn lao của sự tự do. Cảm giác thăng hoa ngày ấy, tôi vẫn chưa bao giờ quên được. Có lẽ, đó là sân khấu lớn nhất đời mình, khiến tôi hạnh phúc đến tột đỉnh”, bà nói.

Người vợ, người mẹ sau sân khấu

Con đường ca hát giúp bà chạm đến đỉnh vinh quang trong cuộc sống, với nhiều niềm vui và hạnh phúc. Nhưng cuộc đời cũng như một bài nhạc, đã có nốt cao làm sao có thể thiếu nốt trầm? NSND Thanh Hoa kết hôn, có con sớm. Thuở chưa vào chiến trường, ban ngày bà đi thu âm, đến tối lại may áo, muối dưa để trang trải cuộc sống. Cánh đàn ông đi câu tôm, bắt ốc, mò cua… để bữa ăn được đầy đủ hơn. Có món gì ngon, bà cũng được ưu tiên vì có con nhỏ. “Những năm tháng đó tuy khổ cực, thiếu thốn trăm bề, nhưng tình cảm đong đầy. Đôi lúc nghĩ lại tôi vẫn rơm rớm nước mắt”, bà tâm sự.

Ngày vào chiến trường, con gái lớn của bà hai tuổi, còn con thứ hai chỉ mới sáu tháng. Lẽ ra, bà có thể không đi, nhưng làm thế lại thấy có lỗi với đồng đội. “Trong chiến tranh, đâu ai chắc có ngày trở về. Hai con tôi lại còn quá nhỏ. Lòng tôi lo lắng, bất an, nhưng luôn có một sự thôi thúc từ bên trong buộc tôi phải lên đường. Tôi không mong làm anh hùng đâu, tôi chỉ mong hòa bình”, bà nói.

Những ngày hành quân, hay những lúc đứng hát giữa bộ đội, bà cứ có cảm giác đôi mắt con gái đang dõi theo mình. Đó cũng là lúc bà không còn sợ nữa. Bởi nếu có hy sinh thì cũng chỉ góp thêm hy vọng để dân tộc – trong đó có con bà, cha mẹ bà – có những ngày bình yên hơn. Nữ nghệ sĩ may mắn trở về lành lặn. Con gái lớn phải mất một lúc mới nhận ra mẹ rồi trách: “Sao mẹ đi lâu thế?”. Còn đứa nhỏ chẳng biết người đứng trước mặt mình là mẹ, cứ liên tục đẩy ra. Chị gái phải dỗ dành, giải thích mãi, em mới chịu nhận mẹ. “Khoảnh khắc đó tôi chỉ biết ôm hai con vào lòng mà khóc”, bà nhớ lại.

Sau đó, bà sinh thêm con trai út. Chồng thường đi diễn xa vài tháng mới về. Hầu như lúc nào bà cũng đi diễn trong tình cảnh tay xách nách mang với ba đứa trẻ bên cạnh, như một gánh hát nhỏ. Có lần, bà diễn ở rạp Tháng Tám (Hải Phòng), đến đoạn cao trào của bài Tàu anh qua núi, sữa chảy ướt đẫm một bên áo dài. Bên dưới khán giả xì xầm, có người còn chỉ trỏ và nói to: “Sữa chảy, sữa chảy”. Bên trong cánh gà, đứa con nhỏ khóc ré lên khiến bà càng sốt ruột. Nhưng nữ nghệ sĩ vẫn phải hát, làm cho trọn trách nhiệm rồi mới xin phép lui vào hậu trường cho con bú, dẫu những tràng pháo tay, sự reo hò chỉ chực níu chân bà ở lại.

Số lần hát xong vào phải dọn vệ sinh cho con, đưa con đi bệnh viện bà không thể đếm hết. Chỉ nhớ lúc nào xong show diễn, bà cũng xất bất xang bang, đến khi nhìn lại một bên mắt còn mi giả, bên kia thì không. Ngày nào bà cũng thức đến tận hai giờ sáng, để đi hứng nước giặt giũ, sau khi trở về từ các đêm diễn.

Dẫu vậy, nữ nghệ sĩ vẫn nhiều lần thấy day dứt vì không làm tròn trách nhiệm với con. Một lần nọ, con trai út của bà bị bệnh, mà đêm đó, bà lại có buổi biểu diễn quan trọng tại Nhà hát Lớn Hà Nội không thể hủy. Bà đành để hai con lớn ôm em út đến bệnh viện. Không có điện thoại liên lạc, cũng không có tin tức gì, lòng bà như lửa đốt khi bước lên sân khấu. Hát xong bài đầu tiên, bà chực trào nước mắt vì nỗi lo trong lòng đã không còn kềm nén được. “Tiếp sau đó, tôi hát Tàu anh qua núi. Tôi không còn sức qua núi được nữa. Hát lần đầu không được, lại phải hát lại lần nữa. Giữa Nhà hát Lớn trang trọng như thế, tôi đâu thể nào nói tôi không hát được. Nước mắt tôi cứ tràn ra vì lo lắng”, bà nhớ lại.

Ngày lễ, tết, người người nhà nhà quây quần bên nhau đầm ấm. Còn bà phải lên đường hát phục vụ khắp nơi, không có thời gian dành cho chồng con. Con gái lớn vừa làm chị, vừa thay mẹ chăm sóc gia đình. Nhiều lần bước lên sân khấu, nghĩ về các con, bà tự cảm thấy có lỗi. NSND Thanh Hoa tâm sự: “Phụ nữ làm nghệ sĩ sẽ khó hạnh phúc nếu không có sự chia sẻ, cảm thông từ gia đình. Điều tôi cảm thấy tiếc nuối nhất là chưa bao giờ trọn vẹn trách nhiệm với gia đình”.

Những năm trước đây, Thanh Hoa ít khi nào dám nói bà hạnh phúc, nhưng giờ đây thì bà tự tin vì điều đó. Bởi bà nhận ra, con đường làm nghệ sĩ cũng là hành trình bà nhận được sự đồng cảm, yêu thương vô bờ bến của chồng, con. Họ ở phía sau, nâng đỡ mỗi bước đi của bà thêm vững vàng, bình thản.

NSND Thanh Hoa nói bà sẽ còn hát cho đến khi nào không thể hát được nữa thì thôi. Có gia đình làm bệ đỡ, khán giả vẫn thương, với bà, như thế là đầy đủ lắm.

Nghệ sĩ Lê Thiện: Sau những ngày mưa, trời lại cao xanh

Nghệ thuật cho NSƯT Lê Thiện có được đồng lương, có đồng nghiệp, khán giả và những vai diễn đi cùng năm tháng. Nhưng đằng sau thành công là còn đó những mất mát.. Hơn 60 năm làm nghề, khi nghe nhắc lai, mới thấy bà đã phải đánh đổi nhiều thế nào để sống trọn vẹn với nghề nghiệp, lý tưởng.

Bao năm qua, NSƯT Lê Thiện vẫn đều đặn “gõ cửa” một vài nơi quen để nhờ người này, người khác cưu mang đồng nghiệp hay học trò của mình đang lâm vào cảnh khó khăn. Nhiều người khuyên bà buông bớt sự đời cho thảnh thơi, bà chỉ bảo nhiều lúc cũng muốn lắm, nhưng lòng dạ cứ lo lắng, nghĩ ngợi, nên nếu có buông để tìm đến chữ an, thì tâm cũng khó mà yên.

Thương nhau bởi chữ nghèo

Đợt TP.HCM nới lỏng giãn cách xã hội từ ngày 1/10/2021, một trong những điều đầu tiên mà NSƯT Lê Thiện làm là ghé đến Hội Sân khấu thành phố. Chuyến đi của bà chóng vánh nhưng nhiều mục đích. Trước nhất, nữ nghệ sĩ mong gặp lại vài anh em đồng nghiệp để giải tỏa sự nhớ thương sau nhiều tháng xa cách, sau nữa là để chia sẻ với NSƯT Trịnh Kim Chi thông tin về hoàn cảnh của một học trò, cũng là đồng nghiệp đang mắc bệnh ung thư, gia cảnh khó khăn cần sự giúp đỡ.

NSƯT Lê Thiện và ca sĩ Phương Thanh trong phim Vừa đi vừa khócNSƯT Lê Thiện và ca sĩ Phương Thanh trong phim Vừa đi vừa khóc

Đây không phải là lần đầu tiên NSƯT Lê Thiện ngỏ lời nhờ giúp đỡ cho một trường hợp quen biết. Bà bảo bao năm qua, cái tính hay lo lắng cho người khác không tài nào bỏ được. Mặc dù bà biết, nếu sống vô tư, bớt bao đồng hơn sẽ tốt cho thân tâm, nhưng như có sự thôi thúc từ bên trong, bảo bà nhất định phải làm điều gì đó.

“Đời sống của anh em làm sân khấu tưởng hào nhoáng nhưng đa phần gặp nhiều khó khăn, với nhân sự hậu đài, chữ khó này càng đậm. Ngày trước, nếu muốn có tiền, anh em phải kiêm nhiều nghề, làm cật lực mới đủ tiền trang trải. Còn bây giờ, nhiều khi muốn cũng không có việc. Sân khấu bấp bênh, cuộc sống của anh em cũng rơi vào thế bị động”, NSƯT Lê Thiện nói.

Vì từng là diễn viên sân khấu, lại có hơn 20 năm đảm nhận vị trí Phó Giám đốc Nhà hát Trần Hữu Trang, nên NSƯT Lê Thiện hiểu thấu đời sống của anh em thiếu thốn đủ đường. Đương nhiên, sẽ có người khấm khá, tài chính ổn định, nhưng trường hợp nghệ sĩ cần sự hỗ trợ cũng không ít. “Tôi hiểu rõ đời sống, tâm tư của anh em, nhưng rồi lực bất tòng tâm. Nhiều khi muốn, ước ao anh em đỡ khổ hơn mà mãi không thay đổi được. Chỉ biết khi thấy ai khó quá, tôi sẽ đi xin, kết nối giùm để mong có nhà hảo tâm giúp họ đi qua đoạn khó”, nữ nghệ sĩ chia sẻ.

Nữ nghệ sĩ tìm thấy niềm vui mỗi lần lên phim trườngNữ nghệ sĩ tìm thấy niềm vui mỗi lần lên phim trường

Trong cuộc trò chuyện, NSƯT Lê Thiện trăn trở, đau đáu nhiều về chuyện của người khác. Bà bảo chắc cũng bởi bản thân đi lên từ cái nghèo, sống đời khó khăn vất vả từ nhỏ, nên thấy người khác gặp cảnh đường cùng, bà không thể ngó lơ, dù hoàn cảnh của bản thân cũng không thật có điều kiện.

Ngày còn ấu thơ, sống ở Bình Định, gia đình NSƯT Lê Thiện nghèo lắm, phải chạy từng bữa cơm vì gia đình đông con. Đến năm 13 tuổi, khi Đoàn văn công quân đội Nam bộ tập kết ra Bắc, đi ngang địa phương, thấy cô bé nhỏ đam mê nghệ thuật, lại có tố chất, cán bộ đến tận nhà để thuyết phục gia đình cho con theo đoàn. Từ sau cái gật đầu đồng ý của cha mẹ, NSƯT Lê Thiện được học múa, học hát, học cả xiếc để hoàn thiện kỹ năng. Sống xa nhà từ bé, lại lớn lên từ những bài học gắt gao của thầy, nên bản thân bà cũng sớm có sự gan góc, lì lợm. 21 năm sống ở miền Bắc rồi chuyển vào Nam, liên tục trải qua nhiều biến cố cuộc đời, nên NSƯT Lê Thiện hiểu thấu giá trị tình thương giữa người với người.

“Tôi hay tâm niệm, phải sống sao đó để khi nghĩ lại, bản thân không thấy hổ thẹn với lương tâm là được. Tôi biết mình không khá giả, cũng biết chuyện sống thay người khác sẽ cực thân, nhưng chắc bản chất cũng đi lên từ nghèo khổ, nên gặp người đồng cảnh ngộ lại thấy thương. Nói ra nghe tưởng mình cao siêu, nhưng thực chất, tôi chỉ là người kết nối để nhà hảo tâm giúp người khó khăn, tôi cho họ số của nhau để chủ động liên lạc, đến khi xong việc, họ chỉ cần gọi báo là tôi sướng rơn người. Đời chỉ vậy mà vui!”, nữ nghệ sĩ tâm sự.

Phía sau những lấp lánh của nghề

Đến trước tháng 5/2021, NSƯT Lê Thiện từng hai lần chết hụt, bốn lần mổ và 12 lần tiểu phẫu. Rồi tháng Năm vừa qua, trong một lần đi tìm tư liệu tại chung cư cũ, nữ nghệ sĩ trượt ngã cầu thang bị nứt xương sống phải nằm điều trị khá lâu mới hồi phục được 80% sức lực. Dù đã bao lần vào ra bệnh viện từ thời còn trẻ đến khi tuổi đã cao, NSƯT Lê Thiện vẫn giữ nguyên cho mình sự lạc quan, yêu đời, yêu nghề sâu đậm.

NSƯT Lê Thiện được biết đến nhiều qua các vai người bà trên các phim truyền hình, điện ảnh. Đối với khán giả, vai bà Mỹ trong Dù gió có thổi, vai bà nội của Đông Dương trong Vừa đi vừa khóc, vai bà của Hiểu Phương trong Tháng năm rực rỡ, hay vai bà nội trong phim Thưa mẹ con đi… là những vai diễn để lại ấn tượng.

NS ƯT Lê Thiện thời trẻ và con gáiNSƯT Lê Thiện thời trẻ và con gái

Trên phim, nhân vật của NSƯT Lê Thiện đa phần thương con, thương cháu, hiền lành chân phương. Dù sở hữu nhiều vai diễn được khán giả mến mộ, nhưng ít ai biết, cơ duyên đưa nữ nghệ sĩ đến nghiệp diễn xuất cũng chỉ qua lời “trách” hồn nhiên của đứa cháu ngoại bảy tuổi. NSƯT Lê Thiện kể lại, thời điểm mười năm sau khi về hưu, vì ngại môi trường làm việc, nên dù có nhiều lời mời đóng phim nhưng bà đều từ chối. Đến khi cháu ngoại hồn nhiên nói: “Bà ngoại không lao động là ngoại làm biếng nè”, nữ nghệ sĩ bật cười rồi thử đi casting vai bà Mỹ trong phim Dù gió có thổi và bén duyên với phim ảnh đến nay.

Diễn xuất ấn tượng trên màn ảnh là thế, nhưng với nhiều khán giả, nhắc đến những cột mốc đáng nhớ trong sự nghiệp của NSƯT Lê Thiện là phải kể đến vai diễn Lý Thần Phi trong vở Rạng Ngọc Côn Sơn. Nữ nghệ sĩ bảo ngày trước, vì được học nhiều, lại cũng siêng ngó nghiêng bè bạn, thầy cô nên “món” nào bà cũng có thể làm, từ múa, ca, diễn, sáng tác nhanh tại chỗ… Chính nhờ sự đa năng, nên khi con gái đầu lòng mới được tám tháng, nữ nghệ sĩ được chọn cùng bốn thanh niên khác sang Pháp để chuẩn bị cho hoạt động biểu diễn ở một hội nghị quan trọng. Vì thương con nhỏ, lời từ chối đã được NSƯT Lê Thiện nói ra, nhưng không thể tìm người thay thế, nữ nghệ sĩ đành gửi con thơ nhờ bạn chăm sóc.

“Tôi không tưởng tượng được cảnh mình đi xa con như thế. Đêm trước khi về đến ga Hàng Cỏ, tôi thức trắng đêm, lòng mừng vui không sao tả được. Vừa đến ga, tôi đưa tay ra bế thì con quay ngoắt đi. Điếng người, tôi đứng giữa sân ga mà khóc. Lúc này, con được một tuổi rưỡi. Sau đó, tôi về hoạt động ở Đoàn cải lương Nam bộ, đến đầu năm 1971, tôi đi Trường Sơn với suy nghĩ muốn được cống hiến cho đất nước, nếu không may phải hy sinh thì sự hy sinh dành cho quê hương cũng thật đáng giá. Một lần nữa, tôi nén cảm xúc mang con gửi cho bạn”, NSƯT Lê Thiện kể lại.

Trong dòng hồi ức về ngày cũ, nữ nghệ sĩ cười chua xót, bà bảo không hiểu sao mình có thể xa con thơ nhiều ngày đến thế và tự hỏi, liệu có người mẹ nào giống mình không? “Tôi nhớ có ngày hành quân ngang cánh đồng, tiếng chó sủa vang kèm tiếng khóc của trẻ con, tôi nghe mà chân nhấc không nổi để bước tiếp. Tôi nhớ con không thể nào tưởng tượng được. Về sau, khi tôi trở về, hai mẹ con sống cùng nhau, nhưng trong giai đoạn con cần tôi nhất, tôi lại không thể bên cạnh, nên cứ mãi day dứt. Con gái tôi bây giờ cũng gan góc, ít nói và đâu đó, tôi thấy con giống mình, chắc có lẽ vì con sớm phải tự lập”, nữ nghệ sĩ nói thêm.

Nghệ thuật cho NSƯT Lê Thiện có được đồng lương, có đồng nghiệp, khán giả và những vai diễn đi cùng năm tháng. Nhưng đằng sau thành công là còn đó những mất mát, có cái hiện hữu, có cái vô hình mà hơn 60 năm làm nghề, phải từ người trong cuộc kể ra, mới thấy họ đã phải đánh đổi nhiều thế nào để sống trọn vẹn với nghề nghiệp, lý tưởng.

NSƯT Lê Thiện kể về bức ảnh chụp cùng con gái ngày trước khi đi Trường Sơn làm nhiệm vụ, bà bảo mỗi lần nhìn lại đều thấy nhói lòng, nhưng cũng mong con hiểu, là bà thương con vô cùng. Sau này, khi sinh thêm cậu con trai, NSƯT Lê Thiện mang tất cả tình thương mà vốn dĩ đã không thể dành cho người con gái đầu, trao cho con nhỏ của mình.

Có lẽ, đây là lần đầu tiên, NSƯT Lê Thiện nói nhiều về cuộc đời riêng trên mặt báo. Bà bảo cũng chẳng hiểu vì sao bản thân lại muốn nói ở thời điểm này, có thể sau nhiều biến cố và mất mát, bà cảm thấy trân trọng hơn từng giây phút được sống, được tỏ bày tâm can. Sau phút trải lòng, tiếng cười nói hề hà lại vang lên, như thể sau những ngày mưa, trời lại cao xanh, sáng rõ. NSƯT Lê Thiện bảo hiện tại, dù có chuyện gì xảy ra, bà cũng giữ cho mình sự lạc quan, hạn chế lời than vãn, và lấy tiếng cười, sự chân tình giữa người với người làm niềm vui sống.

Nguồn: https://www.phunuonline.com.vn/nghe-si-le-thien-sau-nhung-ngay-mua-troi-lai-cao-xanh-a1448576.html