Nghệ sĩ Tô Kim Hồng – “Người đẹp cải lương” suýt mất mạng vì nghề hát

0
2705

Trong giới nghệ sĩ đồng nghjệp, mọi người đều công nhận là Tô Kim Hồng nết na, thùy mị, đối xử tốt với bạn bè đồng nghiệp.

Ở hai thập niên 60, 70, ông Trần Tấn Quốc báo Tiếng Dội kịch trường trưng cầu ý kiến của độc giả và khán giả, tặng danh hiệu “Khôi nguyên sân khấu miền Nam” cho nữ nghệ sĩ Kim Lan, danh hiệu “Giai nhân sân khấu” cho nữ nghệ sĩ Thanh Tùng.

Nữ nghệ sĩ Thẩm Thúy Hằng được tặng mỹ hiệu “Người đẹp Bình Dương” , Nữ nghệ sĩ Thanh Nga: “Nữ Hoàng sân khấu” , nữ nghệ sĩ Mộng Tuyền: “Người đẹp Tây Đô” . Nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng đoạt giải Kim Khánh của nhật báo Trắng Đen của ông chủ báo kiêm chủ bút Việt Định Phương với danh hiệu “Người Đẹp Cải Lương” .

Nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng sinh năm 1950 tại Cần Thơ, cha là nhạc sĩ cổ nhạc đờn kìm Kim Anh, sinh quán ở Sóc Trăng, mẹ là bà Phạm Thị Hườn, cô giáo dạy ở trường tiểu học Cần Thơ.

Ba của Tô Kim Hồng là trưởng Ban cổ nhạc của nhiều đoàn hát cải lương : Tam Kỳ, Ái Nghĩa, Tân Thịnh, Tân Xuân, Kim Chung 1, Tinh Hoa, Song Kiều, Thủ Đô, Kim Chung 5… nên thuở nhỏ, Tô Kim Hồng học đến lớp 6 rồi bỏ học theo sống với cha mẹ, theo gánh hát đi lưu diễn, cô thường ngồi sau cánh gà xem các nghệ sĩ đàn chú bác hát. Cô cũng được cha cô trực tiếp dạy ca, mẹ dạy học thêm chữ để có thể đọc tuồng và hiểu nghĩa câu văn trong tuồng

Tài năng tiềm ẩn

Đoàn hát Tinh Hoa của bà bầu Mười Cơ mời nhạc sĩ Ba Kim Anh làm trưởng Ban cổ nhạc, ông Ba Kim Anh dẫn Tô Kim Hồng theo để có nhiều cơ hội xuất hiện trên sàn diễn. Sau đó ông Ba Kim Anh lại đổi sân khấu, đi đờn cho gánh hát Song Kiều.

Khi nhạc sĩ Ba Kim Anh đờn cho gánh hát Thủ Đô của ông Bầu Ba Bản (1964) Tô Kim Hồng được 14 tuổi, tuy đã biết ca đầy đủ các bài bản cổ nhạc, bắt đầu học hát, nhưng Tô Kim Hồng chỉ được ra sân khấu với những vai khiêm tốn như tỳ nữ, cận tướng có ca một vài bài bản nhỏ. Tô Kim Hồng học thuộc rất nhiều vai tuồng của các vai đào chánh, đào nhì trong đoàn.

Nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan nổi tiếng trên các sân khấu Thủ Đô, Kim Chưởng và Dạ Lý Hương trong các vai đào võ, cô đoạt huy chương vàng giải Thanh Tâm năm 1963. Trương Ánh Loan đã dạy cho Tô Kim Hồng các điệu múa kiếm, cách thể hiện các nhân vật võ tướng một cách rất oai phong và đáng yêu.

Nữ nghệ sĩ Như Ngọc, đệ nhất đào lẵng dạy cho Tô Kim Hồng từng cách liết mắt, từng nụ cười của các nhân vật lẵng kể cả cách phát âm những đài từ có tính cách quyến rũ, tình tứ trên sân khấu.

Chính anh Ba Kim Anh trực tiếp thị phạm khi hai nữ diễn viên tài ba nầy dạy cho Tô Kim Hồng hát như đã kể, vì Tô Kim Hồng quá hiền, quá nhút nhát nên không phải qua lời dạy hát mà Tô Kim Hồng có thể tự mình thực hiện được ngay mà phải có một quá trình lâu dài tập luyện tại nhà riêng trước một khung kiếng lớn và trên sân khấu khi nhận một vai đào lẵng.

Hề Bảy Xê, giám đốc nghệ thuật của đoàn hát Thủ Đô khám phá ra tài năng tiềm ẩn của Tô Kim Hồng. Nhân dịp nữ diễn viên chánh Hồng Loan bị bịnh bất ngờ, đoàn hát thiếu người thế vai Hoàng Hậu trong tuồng “Đêm Hờn Cung Lạnh” , Hề Bảy Xê, đề nghị với ông Bầu Ba Bản cho Tô Kim Hồng thế vai đó.

Sắc đẹp diễm kiều

Sắc đẹp diễm kiều của Tô Kim Hồng chinh phục khán giả khi cô vừa mới bước ra sân khấu. Có được ưu thế về “thinh và sắc” , cộng với tinh thần chịu khó khổ luyện về diễn xuất, Tô Kim Hồng hát các vai chánh trong các tuồng Thần Nữ Dâng Ngũ Linh Kỳ, Nhạc Nữ Qúy Xuyên, Cuối ngõ Ân Tình, Cát Dung Phương Tử…

Báo chí kịch trường không ngớt khen ngợi và đưa tin về “một đoá hồng nhung vừa chớm nở” trên sân khấu Thủ Đô và họ tiên đoán là đào đẹp Tô Kim Hồng sẽ đoạt được một huy chương vàng giải Thanh Tâm trong năm sau ( 1966 ) tức khi Tô Kim Hồng được 16 tuổi.

Năm 1966, Bầu Long đoàn hát Kim Chung chuyên khai thát các khôi nguyên vọng cổ và các đào kép trẻ triển vọng nên lập tức ký contrat mời Tô Kim Hồng về hát chánh trên sân khấu Kim Chung 5 và mời nhạc sĩ Ba Kim Anh về làm trưởng ban cổ nhạc Kim Chung 5.

Vai đầu tiên trên sân khấu Kim Chung 5 của Tô Kim Hồng là Chiêu Yến Phượng trong tuồng Nhạn Về Xóm Liễu, Tô Kim Hồng thành công rực rở với vai diễn trên nhất là khi cô thủ diễn vai Chiêu Yến Phượng trẻ ở màn một và thế vai của nữ diễn viên Hồng Hoa trong vai Chiêu Yến Phượng về già ở màn cuối của tuồng Nhạn Về Xóm Liễu.

Nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng được trời ban cho một nhan sắc diễm kiều, đôi mắt đẹp sắc sảo, nước da trắng hồng mịn như nhung tơ, môi hồng mắt biếc tự nhiên, giọng ca thánh thót với một kỹ thuật ca chắc nhịp, đúng bài bản, tất cả những ưu thế đó cộng với sự lăng xê quảng cáo của bầu gánh Kim Chung, nên Tô Kim Hồng nỗi danh và thành đạt trên sân khấu một cách mau lẹ, dễ dàng. Đó là một điều mà các nghệ sĩ trẻ thời đó đều mơ ước.

Ông thần may mắn không mĩm cười hoài với người đẹp sân khấu họ Tô. Năm 1966, một trái hỏa tiển 122 ly của phe nghịch bắn vô Saigon, rớt trúng ngay sau rạp hát Olympic, cắt đứt một bên ngực của người nghệ sĩ tài ba, suýt cướp luôn mạng sống của nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng nếu như không có sự tậm tâm tận lực chữa trị của tập thể bác sĩ và y tá của bệnh viện Saigòn.

Năm 1966, khi Tô Kim Hồng được báo chí kịch trường đăng nhiều bài ngợi khen về tài diễn xuất cùng sắc đẹp hiếm có của một nghệ sĩ cải lương trẻ thì trái hỏa tiển 122 ly đó vừa xẻo mất một mãng thịt lớn trên ngực của Tô Kim Hồng, vừa cắt đứt nguồn hy vọng trở thành ngôi sao sân khấu cải lương.

Trái hỏa tiển 122 ly đó cũng ngăn đường không cho cô với tới các huy chương vàng giải Thanh Tâm vì cô nằm nhà thương hơn sáu tháng. Sau khi lành vết thương trên ngực thì hơi hám để ca hát cũng bị hạn chế rất nhiều, Tô Kim Hồng vừa hát vừa phải giữ gìn không cho phổi của cô làm việc quá sức, do đó hơi ca yếu đi, giọng hát không còn ngân vang lảnh lót như trước khi bị thương.

Năm 1967 qua đi khi Tô Kim Hồng vừa mới lành vết thương, cô không có hát được một vai tuồng nào với đầy đủ phong độ để được giới thiệu ra tranh giải Thanh Tâm. Kế đó Tết Mậu Thân 1968, giải Thanh Tâm không thực hiện được, vì tình hình chiến cuộc sôi động nên giải Thanh Tâm cũng âm thầm tự chấm dứt hoạt động.

Tư cách đạo đức

Tuy không có huy chương vàng giải Thanh Tâm, nữ nghệ sĩ Tô Kim Hổng vẫn là cô đào quan trọng của đoàn cải lương Kim Chung 5, rồi qua Kim Chung 6, Kim Chung 2, Kim Chung 3 theo sự điều động của Bầu Long, cô Tô Kim Hồng thế vai đào chánh Hồng Loan, thế vai đào lẵng Như Ngọc một cách thành công khiến cho cô được nâng lân thành đào nhì trong gánh hát.

Có lần nữ nghệ sĩ danh ca Diệu Hiền bị bịnh bất ngờ, cũng chính Tô Kim Hồng đột xuất thế vai cho Diệu Hiền trong tuồng Độc Thủ Đại Hiệp. Ông Bầu Long nâng vai Kim Hồng lên làm đào chánh đoàn Kim Chung 2 kể từ suất diễn thế vai Diệu Hiền đêm đó.

Trong hơn sáu năm cộng tác với đoàn hát Kim Chung 5, Kim Chung 6, Kim Chung 2, Kim Chung 3, Tô Kim Hồng đã hát qua các tuồng Thằng Điên và Nàng Công Chúa, Người Mang Sông Núi, Chuyến Đò Thương, Phủ Kiều Trường Hận, Mạnh Lệ Quân, Tâm Sự Loài Chim Biển, Kiếm Sĩ Người Dơi, Nhất Kiếm Bá Vương…

NSƯT Tô Kim Hồng và NSƯT Mỹ Châu

Từ năm 1970, báo chí kịch trường có nhiều bài viết chẳng những đề cao nghệ thuật ca diễn của nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng mà còn có nhiều bài báo ca ngợi tư cách đạo đức của cô. Trong giới nghệ sĩ đồng nghjệp, mọi người đều công nhận là Tô Kim Hồng nết na, thùy mị, đối xử tốt với bạn bè đồng nghiệp.

Cô không hề mang tai tiếng xấu gì về cuộc đời riêng và cuộc đời nghệ thuật của cô. Có lẽ vì vào thời điểm những năm sôi động sau cùng của cuộc chiến tranh sắt máu nên tình yêu đến với cô trễ muộn, mà cũng có thể là do cung cách sống kép kín, nhút nhát, ít giao du bè bạn nên Tô Kim Hồng lo trao chuốc về nghệ thuật sân khấu hơn là chăm lo về mặt tình cảm riêng.

NSƯT Tô Kim Hồng và NS Hà Mỹ Xuân, NS Bo Bo Hoàng, NSƯT Thanh Nguyệt

Năm 1972, Tô Kim Hồng đoạt giải Kim Khánh do nhật báo Trắng Đen của Việt Định Phương tổ chức Tô Kim Hồng được tặng danh hiệu “Người Đẹp Cải Lương” .

Sau đó, Tô Kim Hồng được bà Bầu Tiêu Thị Chắc mời về hát chánh cho đoàn hát Thái Dương của bà. Đêm khai trương bảng hiệu đoàn cải lương Thái Dương, nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng thủ vai nữ chánh trong tuồng Tuổi Hồng Cho Em của soạn giả Nguyễn Phương tại rạp Quốc Thanh.

Từ năm 1972 đến 1975, vì ảnh hưởng của thời cuộc, sân khấu cải lương ngày càng ít khán giả, nhiều gánh hát phải rã gánh. Tô Kim Hồng theo một vài gánh hát nhỏ lưu diễn miền Hậu Giang…

Đến đầu tháng 6 năm 1975, đoàn hát cải lương Saigon 1 được thành lập, Tô Kim Hồng được mời thủ vai Kim Anh trong tuồng Đời Cô Lựu. Đoàn cải lương Saigon 1 khai trương bảng hiệu tại rạp Long Vân quận 3 ( rạp hát trên đường Phan Thanh Giản, gần ngã Bảy, góc đường Lý Thái Tổ).

NSƯT Tô Kim Hồng và NSND Lệ Thủy

Trong thời gian hát ở đoàn cải lương Saigon 1, Tô Kim Hồng nỗi danh qua vai bà Huyện trong tuồng Ngao Sò Ốc Hến.

Tô Kim Hồng cũng hát thành công tuồng Phụng Nghi Đình trong vai Điêu Thuyền lớp Bái Nguyệt. Tô Kim Hồng còn có những vai hát để đời khác như vai Lưu Yến Ngọc, tuồng Mạnh Lệ Quân, vai Hạnh trong tuồng Trăng Lên Đỉnh Núi, vai thiếu úy Kỳ Hoa trong tuồng Thái Hậu Dương Vân Nga, vai An Tư trong tuồng Công Chúa An Tư, vai Phương Thúy trong tuồng Cho Trọn Cuộc Tình…

Minh họa giọng ca của Tô Kim Hồng vai Phương Thành trong tuồng Áo Cưới trước cổng chùa.

Ðời sống tình cảm riêng

Thưa qúy thính giả, về đời sống tình cảm riêng thì Tô Kim Hồng thành hôn với nghệ sĩ Nam Hùng vào năm 1977. Trước kia thì Nam Hùng và Thanh Thanh Hoa là một đôi vợ chồng được nhiều người trong giới sân khấu biết đến, Đứa con gái đầu lòng của Nam Hùng và Thanh Thanh Hoa là nữ nghệ sĩ trẻ tài danh Thanh Thanh Tâm.

Không hiểu vì nguyên nhân nào mà Nam Hùng và Thanh Thanh Hoa chia tay nhau, và sau đó mỗi người lập lại cuộc đời của mình. Thanh Thanh Hoa chung sống với một người chồng khác, đến năm 1977 thì Nam Hùng chánh thức kết hôn cùng nữ nghệ sĩ Tô Kim Hồng.

Sau khi đoàn hát cải lương Saigon 1 giải tán, Nam Hùng và Tô Kim Hồng mở một tiệm bán phở, hiệu Phở Nam Hùng ở đường Nguyễn Duy Dương ở quận 5. Cuộc sống bằng nghề tay trái nầy cũng mang lại cho họ một cuộc sống ấm no và yên ổn trong khi tình hình sân khấu cải luơng sa sút trầm trọng.

Hai vợ chồng Nam Hùng và Tô Kim Hồng đã nhiều năm làm việc từ thiện, giúp việc ở chùa nghệ sĩ và nghĩa trang nghệ sĩ, nhiều lần tham gia hát hội không nhận thù lao để gây qủy cứu trợ nạn nhân bảo lụt hay hỏa hoạn. Có lẽ vì làm việc từ thiện nhiều nên những khi gặp khó khăn trong cuộc sống, Nam Hùng và Tô Kim Hồng cũng được các nhà mạnh thường quân trợ giúp. Âu đó cũng thiện duyên được thiện báo.

Đến năm 2020 sau thời gian mắc bệnh nặng, “đệ nhất kép độc” cải lương miền Nam – NSƯT Nam Hùng đã qua đời vào khoảng 6h sáng 21/10, hưởng thọ 82 tuổi.

Câu chuyện người làm nghề vẫn kể cho nhau nghe khi nhắc đến NSƯT Nam Hùng là lần ông diễn kép độc, giậm chân, hét lớn trên sân khấu khiến trẻ con đang coi hát với mẹ giật mình, khóc thét.

Kép độc lừng danh và mối duyên sóng gió với hai cô đào xinh đẹp

Cải lương thời vàng son thập niên 1960 trở về sau, Nam Hùng là một trong những tên tuổi kép độc lừng danh, thường được nhắc chung cùng Trường Xuân, Hoàng Giang, Diệp Lang… Riêng Nam Hùng gây ấn tượng với lối diễn riêng bởi thường pha nét lẳng trong vai kép độc của mình khiến khán giả luôn nhận ra ông.

NSƯT Nam Hùng và NSƯT Út Bạch Lan (vở Nước chảy qua cầu) – ảnh Huỳnh Công Minh

Đó là một Đổng Trác rất khó quên với giọng nói đãi dài, biết người ta nói nịnh mà vẫn khoái khiến người xem bật cười thú vị. Hay như vai thầy Đề trong Ngao Sò Ốc Hến với lối nói vuốt đuôi quan huyện kiểu nịnh thần rất đặc sắc. Thêm vào đó, những hành động dê xồm láu cá, nét mặt mê gái rất hèn mọn, lẳng lơ thoắt chuyển sang nét mặt vênh váo, bắt chẹt kẻ yếu rất gian tà khiến người xem nhớ mãi không quên. Hoặc như một Chu Phác Viên rất độc đoán, tàn nhẫn trong Lôi Vũ nhưng vẫn ẩn chứa sự quan tâm, tiếc nuối ở âm sắc khi trò chuyện với người yêu nghèo khổ bị mình phụ bạc là Thị Bình…

Với lối diễn riêng độc đáo đó, Nam Hùng trở thành một tên tuổi bậc thầy của cải lương miền Nam. Nổi danh vào thời hoàng kim của cải lương, thập niên 1960-1970, Nam Hùng thành duyên với cô đào đẹp Thanh Thanh Hoa, từng đoạt giải thưởng danh giá nhất của cải lương – giải Thanh Tâm năm 1961. Hai người có với nhau một con gái là ngôi sao Thanh Thanh Tâm tên tuổi của cải lương thập niên 1990. Vậy nhưng thời bấy giờ dư luận xã hội không chấp nhận chuyện một anh kép độc như Nam Hùng kết hôn với một cô đào chính như Thanh Thanh Hoa. Sóng gió dư luận luôn vùi dập, cô đào ThanhThanh Hoa từ đào chính rớt xuống đào nhì, hôn nhân của họ cũng tan vỡ.

Sau năm 1975, nghệ sĩ Nam Hùng gặp và kết hôn với nghệ sĩ Tô Kim Hồng, cũng là một cô đào đẹp của cải lương miền Nam, nhỏ tuổi hơn ông khá nhiều nên cũng bị không ít dị nghị. Thế nhưng cả hai ông bà đã ở bên nhau hơn 40 năm.

Bất chấp cải lương ngày càng sa sút, sức khỏe nghệ sĩ Nam Hùng ngày càng yếu kém, kinh tế ngày càng khó khăn, nghệ sĩ Tô Kim Hồng – nàng Điêu Thuyền tuyệt sắc ngày nào vẫn luôn ở bên Đổng Trác Nam Hùng đến tận lúc qua đời. Vậy nên sinh thời ông cảm kích gọi bà là “đệ nhất nuôi bệnh”.

Nhớ thầy Đề Nam Hùng - đau đáu một tấm lòng son - ảnh 1

Nhớ thầy Đề Nam Hùng - đau đáu một tấm lòng son - ảnh 2
Nghệ sĩ Nam Hùng (ảnh trên – phải) cùng nghệ sĩ Thành Được trên sân khấu cải lương thập niên 1960. Ảnh tư liệu gia đình Nghệ sĩ Nam Hùng thời trẻ (ảnh dưới).  Ảnh tư liệu gia đình

Con nuôi NSND Phùng Há và nỗi lòng cưu mang nghệ sĩ cơ khổ

Nghệ sĩ Nam Hùng sinh năm 1937, tên thật là Nguyễn Xúy. Con đường đến với cải lương của nghệ sĩ Nam Hùng thật ra là một ngã rẽ bất ngờ. Quê ở Hà Nam nhưng cậu bé Nguyễn Xúy phải theo cha rong ruổi cùng các đoàn cải lương để buôn bán và phụ việc. Đất nước chia cắt, hai cha con kẹt lại miền Nam, đến sau ngày thống nhất ông mới có thể về quê tìm lại mẹ và hai em. Thương cậu bé còn quá nhỏ mà cứ phải sống lang bạt, NSND Phùng Há đã nhận ông làm con nuôi, cho ăn học tử tế.

Tuy nhiên, những năm tháng theo chân các đoàn hát đã ươm ước mơ trở thành NS cải lương trong lòng cậu bé Xúy. Thuở còn đến trường ông chỉ trông mau hết giờ để về học ca, học diễn, chữ nghĩa chẳng vô đầu được bao nhiêu.

Bắt đầu từ chân chạy cờ, làm quân sĩ rồi kép con ở đoàn Phụng Hảo, Xúy được mẹ nuôi hết lòng truyền nghề và học thêm được rất nhiều từ những NS gạo cội của đoàn lúc đó. Ông còn học được ở mẹ nuôi cả những suy nghĩ về nghề, mà theo ông là phải ghi nhớ suốt đời, xem như kim chỉ nam để nỗ lực không ngừng trong nghề. 16 tuổi, Xúy xin mẹ nuôi cho theo đoàn Hương Hoa. Con đường trở thành kép độc và cả nghệ danh Nam Hùng bắt đầu từ đoàn hát này.

Chuyên trị vai kép độc, nhưng nghệ sĩ Nam Hùng của đời thường lại chẳng “độc” chút nào. Ông được nhiều đồng nghiệp yêu mến không chỉ bởi tài năng, lửa nghề và tinh thần rèn luyện không ngừng cho từng vai diễn mà còn ở cách sống hết lòng vì mọi người. Thời đi hát, ông chẳng bao giờ có ý so kè hay ganh ghét với những NS đóng kép chánh. Thậm chí, những kép chánh mới về đoàn chỉ có mỗi giọng ca mà không chút kinh nghiệm nghề nghiệp nào; thì chính ông là người tình nguyện hướng dẫn từ cách hóa trang đến các động tác vũ đạo…

Trở thành nghệ sĩ lừng danh trước và sau năm 1975 nhưng cuộc sống của ông đã trải qua nhiều thời đoạn khó khăn. Thập niên 1990-2000, đời sống sân khấu dần khó khăn, ông bán nhà cửa, thuê nhà nấu phở bán, vất vả đêm ngày dù tuổi già sức yếu bởi không muốn ngửa tay xin tiền người khác. Nghệ sĩ Tô Kim Hồng bỏ qua sĩ diện cô đào đẹp vẫn cùng chồng bưng phở, dọn quán. Rồi cạnh tranh ngày càng nhiều, bán ngày càng ế, liên tiếp phải đổi chỗ, ông dẫn vợ ở nhà thuê, lay lắt sống bằng tiền lương hưu ít ỏi.

Biết ông khó khăn, một số bạn bè, khán giả đã đề nghị được giúp đỡ, nhưng lần nào ông cũng từ chối. Đã vậy, có thời gian là ông chạy khắp nơi vận động Mạnh Thường Quân hỗ trợ cho những NS nghèo khác. Hơn 20 năm trước, khi còn trong ban chấp hành Ban Ái  hữu NS, ông là người “khai sinh” quỹ giúp NS nghèo, neo đơn. Quỹ hoạt động ổn định, ông lại chạy vận động tặng thẻ bảo hiểm y tế cho NS nghèo…

Với uy tín và sự gần gũi, thân tình của ông trong giới nghệ sĩ, Ban ái hữu nghệ sĩ, chùa Nghệ sĩ thời ông làm luôn tấp nập nghệ sĩ, khán giả tụ về đóng góp vật chất và chia sẻ tình thân cùng nhau. Trụ sở Ban ái hữu tại 133 Cô Bắc, quận 1, TP.HCM luôn là nơi tụ họp của nhiều nghệ sĩ, soạn giả tên tuổi, lớn tuổi đến hàn huyên lúc về chiều. Ông cũng là một trong những nghệ sĩ tâm huyết, dám thẳng thắn lên tiếng phê phán những tệ nạn trong nghề hát như hát nhép, diễn không nghiêm túc, làm nghề không nghiêm túc…

Nghỉ hưu nhiều năm, tuổi già nhiều đau bệnh, cho đến tận lúc qua đời ông vẫn luôn đau đáu với công tác tương trợ cho nghệ sĩ nghèo cơ khổ sao cho thật tốt với rất nhiều trăn trở, rất nhiều tâm huyết gửi vào đơn thư gửi cho Hội Sân khấu, Sở Văn hóa và Thể thao.

Ông mất đi với nhiều tâm huyết với nghề, với tổ nghiệp một cách đáng quý trọng khiến nghệ sĩ và khán giả nghiêng mình đưa tiễn.