Nghệ sĩ Hồng Sáp: Đời ai cũng từng rực rỡ

0
169

Vào chặng cuối cuộc đời, nghệ sĩ Hồng Sáp tóc đã bạc phơ, lưng khòm, màu thời gian cũng phủ lên da bà những vết nhăn nheo, đồi mồi.

Ở tuổi 85, nếu những người khác được con cháu phụng dưỡng, không phải lo toan chuyện cơm áo, thì nghệ sĩ Hồng Sáp không có được may mắn đó, bà phải chật vật gom từng đồng bạc lẻ lo tiền nhà, chạy ăn từng bữa.

Đời hắt hiu buồn 

Mắt đỏ hoe, nghệ sĩ Hồng Sáp rưng rưng khi nhìn lại cuộc đời mình: “Đời tôi sao khổ quá! Đến giờ vẫn nhọc nhằn kiếm cơm, số không được nhờ con cháu. Nhưng biết làm sao, mình sinh ra chúng, chúng kêu mình là mẹ, thì cả cuộc đời mình phải lo cho con, làm sao bỏ mặc”.

Sau nhiều tháng ở nhà vì dịch bệnh, nghệ sĩ Hồng Sáp lần đầu trở lại đình Nhơn Hòa trên đường Cô Giang (Q.1, TP.HCM) do có người hẹn gặp. Hơn 50 năm qua, kể từ lúc còn là cô diễn viên biết làm duyên làm dáng trên sân khấu đến khi quá tuổi, phải về làm công việc phục trang, bà lui tới nơi này không biết bao nhiêu lần. Rồi dịch COVID-19 bùng lên, công việc duy nhất kiếm ra tiền cũng không còn. Cuộc sống vốn thiếu trước hụt sau của nghệ sĩ Hồng Sáp nay càng khó khăn gấp bội, chủ nhà trọ đòi cắt điện vì bà không có tiền đóng, chiếc nồi cơm điện – một trong những món đồ giá trị lớn trong nhà – cũng vừa bị hư.

Nghệ sĩ Hồng Sáp thời điểm hiện tạiNghệ sĩ Hồng Sáp thời điểm hiện tại

Nghệ sĩ Hồng Sáp mò mẫm từng phím số trên chiếc điện thoại cũ, bà bảo muốn gọi cho một người quen để hỏi họ có thể giúp bà không. Trong suốt những tháng dịch, không thể đi làm, nghệ sĩ Hồng Sáp lực bất tòng tâm, liên tục phải cầu cứu người quen như thế…

“Trước dịch, tôi được thuê đi lo việc mặc phục trang cho các diễn viên. Dù thỉnh thoảng mới có việc, nhưng ngày nào làm là hôm đó được trả 300.000 đồng, cũng đủ tiền ăn uống, nhà trọ. Còn nay, dịch bệnh không ai thuê đồ đã đành, nghệ sĩ Kim Phượng – chủ tiệm cho thuê phục trang – cũng qua đời vì COVID-19, nên tôi chưa biết bao giờ có thể làm lại”, nghệ sĩ Hồng Sáp chia sẻ.

Suốt mấy tháng cao điểm dịch bệnh tại TP.HCM vừa qua, nghệ sĩ Hồng Sáp nói bà sống cậy nhờ vào những nhà hảo tâm, những đồng nghiệp cũ. Bà bảo mỗi lần gọi điện xin tiền cũng ê chề, xấu hổ lắm. Nhưng bà không đi làm, con trai 60 tuổi – làm nhạc công tự do – cũng không thể đi làm, đứa cháu trai ngoài 20 tuổi – con của người con trai đã khuất – cũng mất việc vì dịch, nên không có tiền trang trải. Mọi chi phí sinh hoạt phụ thuộc vào những lần bà ngỏ lời nhờ người khác giúp đỡ.

Nghệ sĩ Hồng Sáp từng lập gia đình với một nhạc công, sinh bảy người con, nhưng ba người không may qua đời từ nhỏ, một người thì từ giã cõi tạm khi trưởng thành, chồng bà cũng đã mất vì bạo bệnh. Bà còn hai cô con gái nay đã có gia đình riêng, sống xa mẹ và hiếm khi gặp hay liên lạc. Còn anh con trai, vì thấy bản thân không làm ra tiền, chưa tự lo nổi cho hai mẹ con nên cũng không dám cưới vợ. Nghệ sĩ Hồng Sáp bảo ngày trước, cái thuở hôn nhân còn hạnh phúc, bà sinh nhiều con vì nghĩ “trời sinh voi” ắt “sinh cỏ”. Nhưng sau này, bà phải dành cả phần đời còn lại để hối lỗi, ân hận do sinh con mà không lo lắng, nuôi dưỡng con tốt nhất.

Nghệ sĩ Hồng Sáp thời điểm hiện tạiNghệ sĩ Hồng Sáp thời điểm hiện tại

Khoảng thời gian đẹp nhất đời

Nghệ sĩ Hồng Sáp kể năm tám tuổi, bà theo cha mẹ từ Hà Nội vào Sài Gòn mưu sinh. Cha mẹ bà cũng là nghệ sĩ, hoạt động trong các đoàn hát Kim Chung, Nam Hồng, Đức Quy, nên từ nhỏ, cô bé loắt choắt, tinh nghịch đã được tiếp xúc với nghệ thuật. Lớn thêm vài tuổi, vì không muốn xin tiền ba mẹ, nghệ sĩ Hồng Sáp bán đồ ăn vặt tại rạp hát. “Đến năm 10 tuổi, ba mẹ tôi qua đời, tôi không nơi nương tựa. Sau này, tôi được bà bầu đoàn hát Huỳnh Long thương tình mua rau cải cho bán, kiếm tiền lời sống qua ngày. Sang 14 tuổi, tôi bắt đầu được tham gia các vở tuồng với vai trò múa minh họa. Tôi múa dẻo lắm nên lâu dần, từ múa chuyển sang diễn. Nhưng lạ một điều, hầu như tôi toàn đảm vai ác ôn, dữ tợn”, nghệ sĩ Hồng Sáp kể.

Trong sự nghiệp, nữ nghệ sĩ nói vai diễn bà yêu thích cũng như ấn tượng nhất là vai mẹ của Cám trong tuồng Tấm Cám. Ngoài ra, bà còn đảm các vai đào lẳng, đào độc trong một số tuồng cải lương Hồ Quảng như Tình sử A Nàng, Lưu Kim Đính, Sấm dậy hận lòng thơ, Hai dòng sữa mẹ… Nghệ sĩ Hồng Sáp diễn vai ác đạt đến nỗi mà khán giả xem tuồng la lớn lên rằng: “Bà ác quá, coi chừng tui gặp ở đâu là tui quánh đó nha!”.

Chỉ đến khi nhắc về khoảng thời gian tươi đẹp nhất đời, nghệ sĩ Hồng Sáp mới nhoẻn miệng cười, ánh mắt lấp lánh niềm vui. Bà bảo ngày còn trẻ, đẹp, ca hay, đàn ông tán tỉnh không thiếu, có người giàu sang và hứa nâng đỡ bà suốt phần đời còn lại. Nghệ sĩ Hồng Sáp lúc đó có quyền chọn lựa. Nhưng rồi, bà phớt lờ tất cả những lời mật ngọt để đi theo tiếng gọi con tim. Bà yêu say đắm người nhạc công trong đoàn Huỳnh Long, chọn sống cuộc đời rày đây mai đó, lênh đênh vô định. Chỉ vì chữ yêu, bà chấp nhận cái khổ như một lẽ tự nhiên, bởi hơn ai hết, nhìn vào hoàn cảnh của ba mẹ mình, bà quá rõ những chướng ngại trong cuộc hôn nhân giữa một cô đào và anh nhạc công.

Nghệ sĩ Hồng Sáp hỗ trợ các diễn viên trẻ trong một chương trình gameshow truyền hìnhNghệ sĩ Hồng Sáp hỗ trợ các diễn viên trẻ trong một chương trình gameshow truyền hình

Thực tại khổ đau nên nữ nghệ sĩ hay nhớ về thời quá khứ rực rỡ để xoa dịu tâm hồn, nhưng cái nghèo không cho bà mơ mộng quá lâu. Mỗi tháng, nghệ sĩ Hồng Sáp phải trả gần ba triệu đồng tiền thuê nhà. Còn tiền ăn, dù tằn tiện cách mấy thì ba người cũng tốn vài triệu đồng nữa. Nghệ sĩ Hồng Sáp nói, điều bà lo lắng nhất là một mai, khi đau bệnh không có tiền chạy chữa, làm khổ con cháu. Còn lại, ngày qua ngày, bà vẫn ráng đi xin từng đồng để sống vì… “hết cách rồi”. Tiếng thở dài của nghệ sĩ Hồng Sáp nghe sao nặng nề, ai oán.

Đời ai cũng từng có những phút giây rực rỡ, hạnh phúc, dù ngắn ngủi. Niềm hạnh phúc ấy, vừa xuất hiện nơi đôi mắt đã mờ của nghệ sĩ Hồng Sáp, khi có người cho bà 400.000 đồng để dành đi chợ vài hôm. Chỉ bấy nhiêu mà bà cúi người cảm ơn, mắt đỏ lên tưởng chừng sắp khóc. Bà chúc người vừa cho mình tiền có nhiều niềm vui, cuộc sống luôn sung túc. Còn họ, họ mong cho bà hai chữ bình an trong những tháng ngày còn lại.

Nghệ sĩ Bạch Long: Nước mắt phía sau nụ cười…

Nghệ sĩ Bạch Long luôn dễ lấy nụ cười khán giả, dẫu là trẻ con hay người lớn. Nhưng cuộc đời ông lại lắm đắng cay, nhiều nước mắt, có lúc khán giả cười, nhưng lòng ông như vụn vỡ thành trăm mảnh.

Đồng Ấu Bạch Long: Đằng sau một thương hiệu

Căn phòng trọ ở quận Gò Vấp (TP.HCM) là nơi trú mưa nắng của nghệ sĩ (NS) Bạch Long nhiều năm qua. Một khoảng nhỏ trang trọng ông dành đặt bàn thờ tổ và là nơi lưu giữ một số dụng cụ của nghề hát, trong đó có chiếc yếm đỏ, cây giáo tuổi đời đã… ngót nghét 52 năm. Đi hát nhiều năm, cũng từng có thời hoàng kim nhưng nay vẫn ở trọ, nhưng ông không hối tiếc.

Ông vẫn nhắc về Đồng Ấu Bạch Long như một dấu son với những vui buồn lẫn lộn. Năm 1990, NS Bạch Long nhận được kịch bản Cóc kiện trời để dựng phát trong dịp tết Trung thu. Ông xin phép chuyển thể từ kịch nói thành cải lương tuồng cổ, gom hết những NS nhí trong đoàn Minh Tơ như: Tú Sương, Quế Trân, Trinh Trinh… rồi dạy hát, chia vai. Sau khi phát sóng, vở diễn trở thành hiện tượng với rất nhiều lời khen ngợi bởi kịch bản hay, nghệ sĩ lại rất độc đáo.

Nghệ sĩ Bạch Long

Ông chủ rạp Đại Đồng đề nghị NS Bạch Long tiếp tục phát triển mô hình này. Với sự yêu thích nồng nhiệt từ khán giả, ông bắt tay vào hiện thực hóa ước mơ, trước tiên với mong muốn đào tạo NS và khán giả kế thừa. Gần 20 kịch bản tiếp tục ra đời tại đoàn Đồng Ấu Bạch Long như: Cầu vồng đàn thỏ, Con ngựa bạch và củ cải khổng lồ, Cảm ơn chú khỉ, Liên hoa châu tử... Mỗi sáng Chủ nhật, trẻ con lại nô nức theo chân cha mẹ đến đây tìm niềm vui. Tiếng lành đồn xa. Đầu những năm 1990, sân khấu cải lương bắt đầu thoái trào, nhưng đoàn hát thiếu nhi lại “ăn nên làm ra”.

Đó là những ngày hạnh phúc nhất với NS Bạch Long. Nhìn những đứa trẻ tập tành, diễn xuất, lòng ông vui đến lạ. Nhưng cuộc vui nào cũng đến lúc tàn. Đoàn hát gặp khó khăn, NS Bạch Long phải bù lỗ một thời gian dài. Gồng gánh đến mỏi mệt, cộng với những áp lực từ bên ngoài, ông buông bỏ vào năm 1996. Những đứa trẻ năm nào lần lượt rời đi. Ông buồn vì ước mơ dở dang, vì lòng người khó đoán, nhưng tự an ủi rằng đó là cuộc đời, không ai tránh khỏi trắc trở.

Kinh tế kiệt quệ, ông đưa chiếc đồng hồ nhờ học trò đi cầm. Cậu học trò vẫn mang về cho thầy 300.000 đồng, kèm chiếc đồng hồ khiến ông ngạc nhiên. “Đó là tiền được trích ra từ lương làm bảo vệ của học trò. Đồng hồ của tôi họ không chịu cầm. Học trò vừa về, tôi đóng cửa và bật khóc. Ngần ấy năm, tôi vẫn chưa thể quên được cảm giác đau đớn đó”, ông tâm sự.

Bốn năm sau đó, ông thất nghiệp, chìm đắm trong nỗi buồn. Ông không lên tiếng nhờ sự hỗ trợ từ chị em trong gia đình, bởi từ nhỏ đã vốn không muốn làm phiền ai. Có lúc, ông từng nghĩ, chỉ khi nhắm mắt xuôi tay mới buông bỏ hết. Nhưng nghề hát đã chọn ông, và buộc ông phải tiếp tục cống hiến.

Một người phụ nữ lạ mặt tìm đến đình Cầu Quan – nơi NS Bạch Long trú ngụ – khuyên: “Đừng có suy nghĩ bậy bạ, đời cậu không khổ hơn tôi”. Người phụ nữ rời đi, để lại trong ông vô vàn câu hỏi: Đó là ai? Vì sao lại đọc được suy nghĩ của mình?… Sau này, ông vẫn tin đó là một phép màu, như chiếc phao cứu mạng một kẻ đuối nước.

Nghệ sĩ Bạch Long và nhóm Líu LoNghệ sĩ Bạch Long và nhóm Líu Lo

Nỗi buồn sau sân khấu

Ai cũng bảo NS Bạch Long kém may mắn. Ông biết nhưng vẫn lấy lý do “số phận an bài” để khỏa lấp. Ông sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật với cha là NSND Thành Tôn, mẹ là NS Huỳnh Mai, cậu là NS Minh Tơ, một ông chủ gánh hát lẫy lừng. Sinh ra èo uột, NS Bạch Long được gia đình mang cho một người quen trong đoàn hát. Lớn lên, ông mới biết cha mẹ ruột, bởi thời thơ ấu chỉ toàn gọi anh hai, chị hai.

Những khi rảnh rỗi, cậu bé Tùng (tên thật của NS Bạch Long) lại rủ rê em trai – NS Thành Lộc – chơi trò xem hát. Ông cắt thùng giấy, vẽ khung cảnh sân khấu, bán vé với giá là ba sợi thun. Cũng chính ông là người đầu tiên vẽ mặt cho em trai để hóa thân thành quân sĩ, rồi cùng nuôi ước mơ được đứng trên sân khấu.

NS Bạch Long vào đoàn Minh Tơ, ngồi gõ chập cheng ở ban nhạc. Một hôm, NS Minh Tơ gọi ông vào, họa mặt để thế vai trong tuồng Ngô Tùng Quân xuất thế. Mừng, vui, lo lắng đan xen khiến ông đọc sai thoại. Khán giả cười rần. Từ đây, ông rời ban nhạc để lên sân khấu học việc. Tuồng nào có vai kép con, ông sẽ được giao, còn không sẽ đóng quân sĩ. Một lần nọ, nghệ sĩ đóng vai quân sĩ có thoại đau bụng đột xuất, ông được đẩy ra thay thế. Nhưng ông đâu biết gì, cứ thoại theo suy nghĩ, lại gây ra trận cười no nê cho cả khán giả lẫn nghệ sĩ, và lại bị đuổi vào trong

Một lần nọ, diễn chung với cha ruột, ông quên mất đang hóa thân vào nhân vật, lại sai thoại. Khán giả cười ngặt nghẽo. Bị la, bị quát có đủ, nhưng cậu bé Bạch Long ngày ấy chỉ buồn chút rồi thôi, bởi sự hồn nhiên của trẻ nhỏ như liều thuốc xoa dịu tất cả. Sau này ngẫm lại, ông nghĩ đó có phải sự an bài của tổ nghiệp, buộc ông phải mang tiếng cười cho khán giả?

Bạch Long từng mơ được làm kép chánh. Ông học lóm những nghệ sĩ trong đoàn như: NS Thanh Tòng, NS Bửu Truyện… Rảnh rỗi, ông lại mang gươm giáo ra luyện tập, nếu may mắn sẽ được các NS chỉ dạy thêm. Nhưng giấc mộng nhanh chóng vỡ tan vì sắc vóc của ông quá nhỏ bé, không đủ tiêu chuẩn. Gần mười năm trầy trật ở đoàn hát, có lúc ông tự hỏi tương lai sẽ đi về đâu.

Cơ may cuối cùng cũng đến khi NS đóng vai hài trong vở Thanh gươm nữ tướng bị bệnh đột xuất. Một lần nữa, NS Bạch Long được chọn thay thế và lần này may mắn đã mỉm cười với ông. Nhờ những lần đứng sau cánh gà học thuộc làu lời thoại, tự phân tích nhân vật và lối diễn xuất của đàn anh, ông mang tất cả điều đó vào vai diễn khi lên sân khấu. Đêm đó, khán giả vỗ tay rần rần mỗi lần ông xuất hiện. Rồi đàn anh có “bến đỗ mới”, NS Bạch Long được chọn lên giữ trụ vai hài trong đoàn. “Không riêng tôi mà nhiều anh chị nghệ sĩ cũng từng thành danh theo cách này. May mắn là thứ gia vị độc đáo trong cuộc đời”, ông cười nhớ lại.

Chuyện “Kép Tư Bền” không chỉ có ở tiểu thuyết. Suốt cuộc đời mình, có lẽ NS Bạch Long không thể quên suất diễn khi mẹ nuôi ông qua đời. Đêm đó, đoàn vẫn diễn. Ông dằn vặt chuyện đi hay ở. Cuối cùng, ông vẫn có mặt ở sân khấu, sau khi được hàng xóm giúp đỡ lo tang gia. NS Bạch Long vẫn khiến khán giả cười ồ, còn lòng ông vụn vỡ thành trăm mảnh. Hạ màn, ông ôm mặt khóc rưng rức. Lần đầu tiên ông thấm thía hết nỗi đau của người nghệ sĩ, dẫu đời có đau khổ dường nào thì vẫn phải sống trọn với vai diễn khi bước ra sân khấu.

Nỗi đau này chưa dứt, nỗi đau khác lại chất chồng. Cuộc tình với nhiều mộng ước tan vỡ. “Một hôm, ba cô ấy tìm đến đoàn hát, hỏi tôi sẽ làm gì để nuôi con gái ông. Sự nghiệp chưa có, tiền cũng không, tôi chấp nhận buông bỏ”, ông nhớ lại. Nỗi đau khiến người ta ngã quỵ hoặc mạnh mẽ hơn. Ông chọn cách thứ hai, dồn hết sức vào sự nghiệp. Hàng loạt vai diễn sau đó như: Thánh Gióng trong Phù Đổng thiên vương; Tề Thiên đại thánh trong 7 con yêu nhền nhện… đều khiến khán giả thích thú.

Nếu NS Phi Thoàn nổi danh với hài ca nhạc, NS Văn Chung chỉ cần té cái thôi khán giả cũng cười, thì NS Bạch Long tạo nên trường phái mới: hề vần. Ông thường xuyên sáng tạo những câu thoại có vần điệu bắt tai để gây cười. Ý tưởng lóe lên rất nhanh, vai nào cũng thành công mỹ mãn vì rất duyên dáng. Sắc vóc nhỏ bé, điều từng cản trở NS Bạch Long đến với giấc mơ kép chánh, nay lại trở thành ưu thế, bởi chỉ nhìn ông, khán giả cũng dễ cười. Từ năm 1982, cái tên Bạch Long vụt sáng.

Đoạn đường gần mười năm với nhiều niềm vui, để rồi Đồng Ấu Bạch Long như một ngã rẽ lắm nỗi niềm. Hai tuần sau khi gặp người phụ nữ lạ mặt tại đình, ông nhận được cuộc gọi từ ông bầu Huỳnh Anh Tuấn, nhờ thế vai cho một vai diễn trong mười suất của vở Ba chàng lính ngự lâm. “Tôi nhận lời liền vì bấy giờ đã quá khốn cùng. Mười suất diễn sẽ đỡ đói được mười ngày”, ông nhớ lại. Suất diễn đầu tiên có NS Bạch Long tham gia, khán giả cười không ngớt.

Cũng từ đây, cuộc đời làm nghệ thuật của ông lại bén duyên mới: sân khấu kịch nói. Hàng loạt vở diễn trong chương trình Ngày xửa ngày xưa của Idecaf, chú chó Lu Lu trong nhóm Líu Lo đã trở thành ký ức khó quên với nhiều thế hệ khán giả nhí. Như một mối duyên, cuộc đời lại đưa đẩy ông đến với trẻ con và mang lại niềm vui cho chúng. Có vai diễn, cát-sê không đủ bù tiền phục trang, làm tóc, nhưng lúc nào ông cũng thấy vui vì được sống trọn vẹn với nghề, sau cú lội ngược dòng ngoạn mục.

Nguồn: https://www.phunuonline.com.vn/nghe-si-bach-long-nuoc-mat-phia-sau-nu-cuoi-a1443983.html