Nghệ sĩ Thiên Kim: Cuộc đời truân chuyên của một nghệ sỹ tài ba

0
191

Xuất thân từ một nghệ sỹ cải lương nhưng nghệ sỹ Thiên Kim lại ghi dấu ấn mạnh mẽ với khán giả qua hàng trăm vai diễn trên phim điện ảnh cũng như truyền hình. Hơn 80 tuổi, ở trong trại dưỡng lão nhưng bà vẫn luôn miệt mài, đam mê với nghệ thuật, như con tằm rút ruột nhả tơ. 

Nghệ sĩ Thiên Kim tên thật là Đoàn Thiên Kim, sinh năm 1932 tại Sài Gòn trong một gia đình có truyền thống cải lương. Cha bà là kép độc Sáu Đỏ nổi tiếng một thời. Từ nhỏ, bà đã theo các gánh hát cải lương của Nam bộ, tham gia diễn xuất nhiều vai diễn. Rồi bà kết duyên phim ảnh và nổi tiếng trong lĩnh vực diễn xuất với hàng trăm bộ phim, cả vai chính lẫn vai phụ. Các phim ghi dấu ấn của bà là: “Võ sĩ bất đắc dĩ”, “Vua sân cỏ”, “Mẹ chồng nàng dâu”, “Chàng trai không biết ghen”, “Hạnh phúc quanh đây”, “Những đứa con thành phố”, “Bỗng dưng muốn khóc”, “Hoa hồng không dành cho em”, “Hot boy nổi loạn”… Nữ diễn viên có cuộc đời truân chuyên. Từ 20 năm nay, bà không sống cùng con cháu mà đến với viện dưỡng lão nghệ sĩ TPHCM để vui vầy cùng đồng nghiệp.

– Thưa nghệ sĩ Thiên Kim, bà có thường nhớ lại những ngày tháng xa xăm đã qua? Tuổi thơ bà có gì đặc biệt?

Tôi đơn độc từ nhỏ tới lớn. Cuộc đời tôi chưa bao giờ có tuổi thơ. Cha tôi bỏ mẹ con tôi từ khi tôi lọt lòng. Sau đó, mẹ tôi lấy một người khác. Nhưng vì nhiều biến cố mà mới 3 tuổi, tôi đã phải ở cùng mẹ ghẻ. Mẹ ghẻ tôi độc ác đúng như trong chuyện cổ tích. Mỗi lần nhà có đám giỗ, mẹ ruột về thăm mà tôi không dám nhìn vì nếu nhìn bà mẹ kế sẽ đánh thừa sống thiếu chết. Mặc dù thương nhớ mẹ, muốn chạy lại bên cạnh và sà vào lòng mẹ như bạn bè cùng trang lứa cho thoả nỗi nhớ mong lâu ngày xa cách nhưng tôi không dám. Tôi phải chui vào phòng giả vờ nói với mẹ ghẻ: “Má ơi má! Bà đó mà kêu con, đừng chỉ nha”. Tôi chui vào buồng rồi mới dám vén màn, nhìn mẹ ngồi ngoài phòng, nước mắt lã chã tuôn. Ác nghiệt ở chỗ, bà mẹ ghẻ đánh nhưng không bao giờ cho tôi khóc mà bắt phải cười. Miệng phải cười theo ý của mẹ ghẻ nhưng nước mắt tuôn dài trên đôi gò má xanh xao. Nỗi khiếp đảm tuổi thơ ấy cho đến bây giờ vẫn còn ám ảnh trong tâm trí tôi.

– Vậy bằng cách nào bà đã đến với cải lương?

Tới 8 tuổi, người cha dượng mất, tôi được về với mẹ đẻ và bắt đầu đi hát. Tôi được giao nhiều vai trẻ con, vai lính hay vai người hầu. Thu nhập lúc bấy giờ rất ít, chủ yếu được nuôi ăn ngày hai bữa nhưng với tôi không quan trọng. Sau những buổi diễn, tự tôi miệt mài luyện tập. Đến khi mười mấy tuổi, cô Bích Thuận kêu tôi qua đoàn của cô để diễn chung với cô. Ở đây, tôi được chọn đóng đào chính Điêu Thuyền trong vở cải lương “Phụng Nghi Đình”. Tuy lần đầu tiên được đóng vai chính, Điêu Thuyền đã được nhiều khán giả hoan nghênh, để lại dấu ấn trong lòng khách mộ điệu miền Tây. Thành công sau vai chính đầu tiên, tôi được giao thêm nhiều vai trong các vở khác. Vai nào tôi cũng làm hài lòng nhiều người, từ ông bầu đến người xem. Cứ thế, tôi tiếp tục phát triển nghề nghiệp của mình. Qua nhiều năm, trải nhiều gánh hát, cuối cùng, tôi về với gánh Kim Thoa khi gánh hát này tái lập sau một thời gian vắng bóng.

– Lẽ ra bà đã trở thành một đào cải lương nổi tiếng?

Năm 23 tuổi, gánh hát Kim Thoa khai trương bảng hiệu mới với vở “Lấp sông Gianh” của soạn giả Kinh Luân tại rạp Nguyễn Văn Hảo, trên đường Trần Hưng Đạo. Trong một lần đang diễn, đùng một cái, sân khấu bị trúng một trái lựu đạn, cháy rụi toàn bộ. Tôi sợ quá nên bỏ cải lương luôn, năm đó là 1955. Từ ấy, tôi thất nghiệp, chuyển qua lồng tiếng phim. Vai nào tôi cũng lồng được. Nếu trên sân khấu, tôi chỉ diễn một vai thì lồng tiếng lại đảm nhận khá nhiều vai. Từ tiếng của nam giới, phụ nữ đến trẻ em trong cùng một phim, tôi đều thể hiện thành công, không ai phát hiện. Có những đoạn phim tôi vừa nói giọng nam miền Bắc, rồi trả lời bằng giọng nữ miền Nam. Công việc lồng tiếng đòi hỏi rất nhiều công sức và trí tuệ, buộc tôi phải cố gắng rất nhiều. Sau này, tôi chuyển sang tân nhạc, hát hoạt cảnh, rồi theo kịch nói.

– Từng là cô gái xinh đẹp, đa tài, chắc có nhiều đàn ông theo đuổi và sẵn sàng mang lại hạnh phúc cho bà?

Tôi lấy chồng năm 19 tuổi, do mẹ bảo chứ không yêu. Một năm sau, tôi sinh con trai đầu lòng, cậu bé được 3 tháng thì chồng qua đời. Sau đó, tôi đi thêm bước nữa nhưng không được chồng yêu thương. Thân gái dặm trường, một mình tôi phải làm ngày làm đêm để nuôi mẹ, 5 con và 5 cháu của chị gái. Nhưng do bận quá nên tôi chỉ đưa tiền về cho bà ngoại nuôi chúng được thôi, vì thế các con không thương tôi. Thế nhưng, tôi không giận con mà vẫn chấp nhận sự thật ấy một cách nhẹ nhàng. Ngày nhỏ, chứng kiến mẹ đóng vai bà hoàng, bà chúa trên sân khấu, các con tôi nói: “Hình ảnh của mẹ không thương được”. Chúng nó bảo mẹ hiền phải gắn với hình ảnh khổ cực, rách rưới, còn mẹ thì quá sang trọng. Nhưng chúng nó đâu biết, cởi bỏ lớp màn nhung, tôi còn lại gì? Không ai biết mỗi khi con ốm, mẹ không có tiền mua thuốc, tôi đau thế nào.

– Các con quên bà từ đó?

Không hẳn như thế. Hiện giờ, chỉ còn con trai út thường xuyên chăm sóc tôi. Cháu không theo nghiệp diễn mà làm thợ may để nuôi vợ con. Xong việc, cháu lại từ Gò Vấp qua quận tám để thăm hỏi mẹ. Dù nghèo, con tôi vẫn tất bật lo cho tôi không thiếu thứ gì. Đó cũng là niềm tự hào và an ủi lớn nhất của tôi lúc này. Điều tôi ước ao là có thêm sức khỏe để hoạt động nghệ thuật, đỡ đần một phần gánh nặng cho con trai.

– Giờ đây, sống trong trại dưỡng lão nghệ sĩ, bà thấy sao?

Tôi cho rằng được ở trong viện dưỡng lão cũng là một ân xá mà Tổ nghiệp đã ban cho mình bởi ở đây, tôi luôn nhận được tình thương của biết bao khán giả gần xa ngày đêm lui tới. Cải lương bây giờ không còn tỏa sáng như trước nữa. Buồn lắm nhưng biết làm sao? Thôi thì chúng tôi vào đây ở để vui chơi với tình đồng nghiệp, để thỉnh thoảng cùng nhau nhắc lại những kỷ niệm vui buồn ngày xưa. Ánh đèn sân khấu không bạc bẽo, mà chính là niềm hạnh phúc lớn nhất của tôi. Sống nhờ sân khấu xin cũng được chết trên sân khấu.

– Khán giả vẫn thường xuyên thấy nghệ sĩ Thiên Kim xuất hiện trên truyền hình. Ở tuổi này, bà đóng phim vì đam mê hay vì còn gánh nặng cuộc sống?

Già rồi nhưng tôi vẫn được mời đóng phim, quảng cáo và hễ ai gọi vai, tôi nhận hết, dù vai khó đến mấy và không nề hà cát-xê. Dù được trả 200.000 đồng tôi vẫn thấy vui. Mặc dù hoàn cảnh không dư dả như một số đồng nghiệp, nhưng giờ đây, tôi làm việc không phải để kiếm tiền mà vì đam mê nghề. Tôi vẫn theo đoàn phim cả ngày, từ sáng sớm đến tối mịt, người trẻ than mệt, riêng tôi chưa bao giờ kêu ca. Dù lịch quay là 5h sáng thì tôi cũng đến rất đúng giờ. Trước lúc bấm máy, tôi đã hóa trang kỹ lưỡng, đọc lại cho nhuần nhuyễn lời thoại, hồi hộp như lần đầu đi diễn. Những lúc không có vai diễn, một ngày với tôi như dài vô tận.

Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng

Phía sau một nghệ sĩ Tòng Sơn nức tiếng khắp Việt Nam nhờ biệt tài vừa thổi harmonica vừa ăn chuối, uống bia là những góc khuất nghiệt ngã trong cuộc đời lão “quái kiệt” này… 
Nghệ sĩ Tòng Sơn và những phút trải lòng bên chiếc kèn harmonica /// Ảnh: Lưu Trân
Nghệ sĩ Tòng Sơn và những phút trải lòng bên chiếc kèn harmonica ẢNH: LƯU TRÂN
Từng có thể kiếm được cả trăm cây vàng, nhưng giờ đây quái kiệt một thời phải lo lắng những năm tháng cuối đời.
Đến thăm nghệ sĩ Tòng Sơn vào một buổi sáng Sài Gòn bất chợt đổ mưa, căn nhà ông đang ở nằm sâu trong con hẻm nhỏ trên đường Huỳnh Văn Bánh (quận Phú Nhuận, TP.HCM). Nói đúng hơn, đó chỉ là một chiếc giường được kê ngay góc bếp.
Ông chia chiếc giường ra làm hai, một bên để ngủ, bên còn lại để chất những vật dụng cá nhân như áo quần, thuốc men và hộp “đồ nghề” chứa những cây kèn quý giá. Đó cũng là nơi ông lẻ bóng đi về sau những thăng trầm của cuộc đời người nghệ sĩ tài hoa, đào hoa và cô độc.
Cuộc sống xa hoa, tiêu tiền như nước

88 tuổi, khi người ta đã an dưỡng tuổi già bên con cháu, thì lão nghệ sĩ ấy vẫn lủi thủi một mình nơi góc bếp nhỏ. Cứ tầm chiều chiều các ngày thứ ba, năm, bảy trong tuần, ông lại xách vali “đồ nghề” đến sân khấu Trống Đồng.

“Tiền cát sê cũng không bao nhiều, mỗi đêm được 400.000 – 500.000 đồng, cũng đủ để sống qua ngày. Phần khác nữa là vì tui thèm diễn, nhớ cái ánh đèn, nhớ sân khấu, nhớ tiếng vỗ tay của khán giả lắm”, ông xúc động nói.

Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 2
Ông đọc lại từng bài báo để được sống lại “thời vàng son” thêm một lần nữaẢnh: Lưu Trân
Chật vật là vậy, già cả là vậy, nhưng hễ bạn bè gọi đi diễn từ thiện ở tận miền Tây, ông cũng lật đật xếp đồ đi.
“Tính tui thích đi đây đi đó, tuổi ngựa mà, ở hoài một chỗ chịu không được. Với mình làm từ thiện, người ta được giúp đỡ, được cất nhà tình thương thì mừng cho người ta. Đổi lại tui cũng được bà con vỗ tay tán thưởng, thấy mình trẻ ra đến mấy chục tuổi lận”, ông cười hề hà.
Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 3
Hộp “đồ nghề” chứa những chiếc kèn harmonica mà ông sưu tập suốt cả cuộc đời Ảnh: Lưu Trân

Khi tôi thắc mắc, liệu có khi nào ông hối hận với những gì đã chọn và làm không? Thay vì trả lời, ông trầm ngâm một lúc rồi bắt đầu kể về những ngày đã qua, khi mà sân khấu miền Nam thập niên 1960 không mấy ai được xưng danh “quái kiệt”, danh hài Tùng Lâm ở giai đoạn lừng lẫy nhất cũng chỉ mới được gọi là “tiểu quái kiệt”, thì ở tuổi 21, Tòng Sơn đã làm được điều tưởng chừng như không thế đó.

Người ta gọi ông là “quái kiệt”, ngang tầm với những nghệ sĩ tài danh khác như Trần Văn Trạch, Ba Vân, Bảy Xê…

Năm 1966, khi bộ phim cao bồi lừng danh The good, the bad and the ugly của đạo diễn Sergio Leone đến Sài Gòn, giai điệu bất hủ của cây harmonica do nhạc sư Ennio Morricone tạo ra đã làm nhiều người trở nên mê đắm.
Nhanh chóng bắt nhịp được “gu” thưởng thức của người hâm mộ, Tòng Sơn luyện tập và biểu diễn thành thục bài nhạc phim này.
Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 5
Ông thích thổi những bản tình ca buồn như Sầu lẻ bóng, Hạnh phúc lang thang…Ảnh: Lưu Trân

Gần như suốt cả một thập niên, đi đâu người ta cũng yêu cầu ông thổi nhạc cao bồi. Cứ thế, hình ảnh nghệ sĩ Tòng Sơn trong trí nhớ của mọi người là một chàng cao bồi điển trai, lãng tử bên chiếc kèn harmonica.

Tòng Sơn có sở thích sưu tầm kèn harmonica, ông kể: “Gì chứ kèn thì tui không bao giờ đắn đo mỗi khi mua. Lúc đó tiền bạc rủng rỉnh, cứ thấy có kèn loại gì tui cũng tìm mua cho bằng được”. Nhẩm tính sơ tổng số kèn ông có được cũng trên dưới 300 cây.

Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 6
Ở cái tuổi 88, lão “quái kiệt” vẫn toát lên khí chất của một người nghệ sĩ hào hoa, phong nhãẢnh: Lưu Trân

Không chỉ đổ tiền vào bộ sưu tập kèn, ông còn rất chú trọng đến thời trang, từ sân khấu cho đến đời thường. Mỗi lần xuất hiện trước công chúng là ông ăn vận cực kỳ “model”, theo ông thì đó cũng là cách tôn trọng khán giả. Ông một ngày thay mấy bộ quần áo, mỗi bộ sẽ có một đôi giày riêng.

Việc ăn uống của ông cũng rất cầu kỳ, hải sản phải ăn đồ tươi vừa được kéo lưới lên, ăn thịt thì phải loại ngon nhất. Tiêu tiền như nước là thế nhưng đầu óc người nghệ sĩ như ông chỉ biết dành cho âm nhạc, cho những giai điệu chứ chẳng bao giờ nghĩ đến việc kinh doanh làm giàu…

Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 8
Từ chiếc kèn nhặt được, lão “quái kiệt” nhận ra rằng mình có duyên với sân khấu, có nợ với harmonica ẢNH: LƯU TRÂN

“Nếu tui biết tiết kiệm thì đã không phải sống cảnh “nay đây mai đó” như bây giờ. Thời vàng son với nghề, tiền tui kiếm được dư mua nhà to nhà lớn ở đất Sài Gòn này. Nhưng mà lúc đó cứ nghĩ mình còn trẻ, sức lực, tài nghệ và cả khán giả ủng hộ nên tui chẳng tính đến đường lui lúc cuối đời”, ông nói như cái thời quá khứ nó vẫn lảng vảng đâu đây.

Trong một chốc, cổ họng tôi nghẹn lại khi nhìn thấy đôi mắt hoang hoải, xa xăm của ông.

Lão nghệ sĩ già thở dài khi trút bầu tâm sự, đợt vừa rồi vì không đủ tiền đóng tiền nhà, bà chủ cũng mấy bận nhắc khéo. Rỗng túi nhưng ông không dám mở miệng hỏi vay ai. Ông ngại, lòng tự trọng của người nghệ sĩ hào hoa một thời không cho phép ông ngửa tay xin tiền.

Dẫu vậy, ông vẫn khẳng định: “Tui cảm thấy tôi may mắn. Cái gì tui cũng có rồi, giàu sang, danh vọng, sự nổi tiếng và tiếng vỗ tay của khán giả. Cuộc đời thiên biến vạn hóa mà, không sớm thì muộn cũng sẽ thay đổi. Tui chưa từng hối hận về bất cứ điều gì mình đã chọn và làm cho đến tận ngày hôm nay”.

Tiếng harmonica đơn độc nơi góc bếp..
Nói chuyện hồi lâu, tôi buột miệng hỏi về người vợ của ông khi ánh mắt mình vô tình chạm đến tấm ảnh cưới đen trắng được treo trên tường. “Cả đời này tui đều nợ bả, cái nợ ân tình quá lớn”, ông với tay lấy tấm ảnh xuống, chốc chốc lại lau như sợ bị dính bụi.
Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 9
Hơn 68 năm đứng trên sân khấu, “người tình chung thủy” của ông chính là chiếc kèn harmonica ẢNH: NVCC
Trong tấm ảnh là một chàng nghệ sĩ điển trai với mái tóc xoăn lãng tử, Tòng Sơn lúc bấy giờ không thiếu gì người đẹp vây quanh. Vậy mà, ông chọn kết hôn với một thiếu nữ gốc Hà Nội khi hai người chỉ vừa biết nhau vỏn vẹn có 1 tháng.
“Bả không phải người trong giới nghệ sĩ, chỉ ở nhà nội trợ, chăm chồng con thôi. Tui thì đi diễn suốt, nhưng tui không mượn cái cớ đi diễn để che lấp cái sai của mình. Tui biết mình không đúng khi không làm tròn trọng trách của một người chồng, người cha”, ông tự dằn vặt.
Đỉnh điểm là mối tình của ông với cô đào người Đồng Tháp trong một lần đi show ở tỉnh. Sau khi chuyến lưu diễn kết thúc, Tòng Sơn về lại Sài Gòn và mất liên lạc với người tình trẻ.
“Cô này từ dưới quê lặn lội lên tìm tui. Nhìn cổ khóc mà tui chẳng biết làm gì, đành đem cổ đến nhà bạn tá túc. Rồi cả tháng trời cứ giấu vợ con qua gặp cổ. Nhưng thà không làm thì thôi, chứ đã làm thì có giấu đằng trời cũng có ngày lộ. Vợ tui biết được, bả cũng chẳng một lời trách móc hay mắng nhiếc gì… Bà qua thẳng chỗ cô kia ở rồi dẫn cổ về nhà, nhường cái phòng ngủ của hai vợ chồng cho tui với cổ. Đó là cái sai mà tui sống để bụng chết mang theo”, đôi mắt ông đỏ cay khi nhắc đến vợ con.
Ly hôn đã hơn 20 năm nhưng nghệ sĩ Tòng Sơn luôn kể về vợ cũ với tất cả sự trân trọng. Nói đoạn, lão nghệ sĩ già vừa loay hoay mở chiếc vali chứa đầy các loại kèn harmonica lớn nhỏ ông sưu tập cả đời, chọn một chiếc, nghệ sĩ Tòng Sơn thổi cho chúng tôi nghe bài Tình nồng cháy.
“Anh không mơ hoang kiếp sống trên cung Hằng. Anh không tham lam diễm phúc trên thiên đàng. Làm sao anh nói cho hết những tâm tình. Ước mơ khiêm nhường, có em bên mình…”
Góc bếp nơi ông ở vốn đã chật hẹp lại càng trở nên ngột ngạt hơn, giai điệu của bản nhạc cứ man mác, cứ buồn đến ám ảnh… Đang thổi nửa chừng, ông ngưng lại rồi ôm ngực ho sặc sụa.
Lúc này tôi mới nhìn kỹ từng đường nét trên gương mặt người nghệ sĩ già ngồi đối diện kia, những nếp nhăn dày đặc và hằn sâu, như chính cuộc đời của ông, vinh quang và cũng đầy bạc bẽo.
Thời vang danh họ xài tiền: Tòng Sơn cát sê trăm cây vàng, tuổi già lẻ bóng - ảnh 13
Ông tâm sự, cả cuộc đời mình cái gì cũng đã có rồi, cũng trải qua hết rồi… Thứ quý giá nhất ông có được khi về già chính là tình cảm của khán giả ẢNH: NVCC
Đón ly nước lọc từ tay tôi, ông cười hiền, nói: “Già rồi nên lâu lâu nó bị “lỗi kỹ thuật” như vậy. Bình thường tui khỏe lắm, thổi mấy bài liên tiếp cũng được mà”. Tôi hỏi con cái có biết ông bệnh không? Ông chỉ lắc đầu rồi nhìn lơ đãng vào khoảng trống trước mặt.
Bên ngoài, trời vẫn mưa không ngớt…