Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu

0
164

Khoảng 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sàn diễn, những hình ảnh đời thường, những hoạt động xã hội, thiện nguyện của các nghệ sĩ đang được trưng bày tại Hội Sân khấu TP.HCM.

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 1.

NSND Kim Cương xúc động trước bức ảnh ghi lại khoảnh khắc cuộc hội ngộ của 2 nghệ sĩ gạo cội NSND Phùng Há và NSND Bảy Nam trong sinh nhật cháu trai đích tôn của bà – Ảnh: LINH ĐOAN

Hội Sân khấu TP.HCM vừa khai mạc triển lãm ảnh Sắc màu sân khấu do CLB Phóng viên sân khấu TP.HCM (trực thuộc Hội Sân khấu TP) thực hiện.

Khá nhiều nghệ sĩ đã đến chung vui trong buổi khai mạc ngày 19-6 như nghệ sĩ Kim Cương, Trần Minh Ngọc, Thanh Vy, Ngọc Giàu, Mạnh Dung, Thanh Dậu, Thành Lộc, Mỹ Uyên, Trịnh Kim Chi, Thanh Hằng, Hữu Nghĩa, họa sĩ tranh cát Trí Đức, tác giả Vương Huyền Cơ, đạo diễn Lê Diễn…

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 2.

SND Ngọc Giàu kể về những kỷ niệm với vai diễn Thái hậu Dương Vân Nga – Ảnh: LINH ĐOAN

Đây là lần đầu tiên CLB Phóng viên sân khấu tổ chức triển lãm với khoảng 100 bức ảnh do các nhà báo trong CLB ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sàn diễn, những hình ảnh đời thường, những hoạt động xã hội, thiện nguyện của các nghệ sĩ…

Trong đó, có những bức ảnh có thể xem là tư liệu quý giá về các nghệ sĩ gạo cội làng sân khấu phía Nam như Phùng Há, Bảy Nam, Út Trà Ôn, Ba Xây, Diệp Lang, Kim Cương, Út Bạch Lan, Bạch Tuyết, Thanh Tòng, Ngọc Giàu, GS.TS Trần Văn Khê, soạn giả Kiên Giang…

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 3.

NSND Bạch Tuyết và NSND Thanh Tòng trong vở cải lương kinh điển Đời cô Lựu – Ảnh: THANH HIỆP

Những khoảnh khắc như in như khắc trong vở Đời cô Lựu kinh điển, dấu ấn NSND Ngọc Giàu với Thái hậu Dương Vân Nga, rồi NSND Lệ Thủy trong Áo cưới trước cổng chùa, NSND Diệp Lang đầy tâm trạng với vai Phê trong Khi người điên biết yêu…

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 4.
NSƯT Mỹ Uyên trong veo trong Tiếng dương cầm – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Chưa hết, đó còn là sự nối tiếp lửa nghề với những Thành Lộc, Hữu Châu, Thanh Thủy, Hoàng Trinh… gây ám ảnh trong Bí mật vườn lệ chi, một Mỹ Uyên trong veo trong Tiếng dương cầm hay Phương Hồng Thủy khắc khoải trong Chất ngọc không tan…

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 5.
NSƯT Hữu Châu xuất sắc trong vở Bí mật vườn Lệ Chi – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN
Xen kẽ giữa những phút giây xuất thần trên sân khấu là hình ảnh người nghệ sĩ lan tỏa năng lượng tích cực trong đời thường.
Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 6.
NSND Lệ Thủy và NSND Minh Vương trao quà từ thiện cho người nghèo – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

NSND Lệ Thủy – NSND Minh Vương trao quà từ thiện cho người nghèo, những cuộc gặp gỡ của các nghệ sĩ lão thành để chúc thọ nhau, hay những hình ảnh đầm ấm của gia đình làm điểm tựa để nghệ sĩ thăng hoa trên sân khấu…

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 7.
NSND Phùng Há, họa sĩ Trang Phượng, nghệ sĩ Ba Xây, Trương Long mừng thọ 90 tuổi NSND Bảy Nam – Ảnh: THANH HIỆP

NSND – đạo diễn Trần Minh Ngọc nhận xét: “Một cuộc triển lãm tuy khiêm tốn nhưng ấm cúng, có nội dung, hàm lượng phản ánh khá đầy đủ hoạt động của sân khấu TP.HCM… Có những hình ảnh trong triển lãm đã đọng lại cảm xúc đẹp trong lòng người xem”.

NSƯT Mỹ Uyên, ông bầu Huỳnh Anh Tuấn cho rằng việc trưng bày ở không gian hội sân khấu tạo thêm nét mới lạ. “Nơi đây nghệ sĩ vô ra nhiều, những hình ảnh này sẽ níu chân họ lại để ngắm nhìn những khoảnh khắc ấn tượng trên sân khấu, đọc được câu chuyện thú vị đằng sau mỗi bức ảnh.

Tôi nghĩ chúng ta cần duy trì trưng bày xuyên suốt để không chỉ nghệ sĩ mà cả khán giả khi vào đây có thể tham quan và hiểu được phần nào đó đời sống sân khấu trước khi họ lên lầu 3 của hội để xem kịch ở nhà hát 5B”.

Nhà báo Thanh Hiệp – chủ nhiệm CLB cho biết triển lãm được thực hiện với sự chung tay góp sức của các thành viên trong CLB: “Chúng tôi tự bỏ tiền túi ra để tổ chức hoạt động này.

Theo gợi ý của các nghệ sĩ, sau triển lãm lần 1, CLB sẽ cố gắng thực hiện tiếp những triển lãm ảnh theo chuyên đề chẳng hạn những tác phẩm ghi dấu ấn của NSNDTrần Minh Ngọc, những tác phẩm không phai của NSND Viễn Châu hay những vai diễn để đời của NSND Bảy Nam…

Các cuộc triển lãm ảnh được tổ chức với mong muốn lưu lại những dấu ấn đẹp và để công chúng hiểu thêm về giá trị của những bộ môn nghệ thuật như cải lương, kịch nói, hát bội, xiếc, ảo thuật, múa rối…” – ông Thanh Hiệp chia sẻ về kế hoạch sắp tới.

Ngắm các hình ảnh khác tại triển lãm:

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 8.

NSND Diệp Lang và NSND Bạch Tuyết ghi dấu ấn trong vở Đời cô Lựu – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 9.

Nghệ sĩ Thanh Hằng hát tặng quan khách trong buổi khai mạc triển lãm – Ảnh: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 10.

Ca sĩ Phương Thanh hóa thân thành nhân vật Điêu Thuyền, nghệ sĩ Trinh Trinh trong vở Người cáo – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 11.

NSND Kim Cương và NSND Kim Xuân trong vở Tania – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 12.

NSƯT Phương Hồng Thủy trong vở Chất ngọc không tan – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 13.

Hai nghệ sĩ Minh Châu và Hùng Minh xuất sắc trong vai kép độc – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 14.NSND Diệp Lang với nhân vật Phê trong vở Khi người điên biết yêu – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 15.

NSND Lệ Thủy với vai Xuân Tự trong vở Áo cưới trước cổng chùa bên cạnh soạn giả – nhà thơ Kiên Giang – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Ngắm 100 bức ảnh ghi lại những khoảnh khắc đẹp trên sân khấu - Ảnh 16.

Cách vẽ mặt cực kỳ độc đáo trong nghệ thuật hát bội – Ảnh chụp lại: LINH ĐOAN

Vì sao sân khấu cải lương xuống dốc ba thập kỷ qua?

Nghệ sĩ – soạn giả giỏi ngày càng ít, sàn diễn xuống cấp, nhiều loại hình giải trí trỗi dậy… khiến dòng cổ nhạc rơi vào bế tắc.

Đầu những năm 1990, sự bùng nổ của làn sóng băng video, phim nhựa và truyền hình khiến cải lương mất thế thượng phong. Sân khấu ca cổ không còn nhiều đất sống, các chủ đoàn hát tư nhân rút vốn đầu tư. Giữa thập niên 1990, sàn diễn dần thoái trào, khán giả đến rạp ít hơn vì chuộng xem băng video. Cải lương nguyên tuồng cũng bị “bức tử”, nhiều rạp chỉ lấy trích đoạn vở cũ hay nhất ra biểu diễn. Sân khấu rơi vào cảnh đìu hiu vì không còn cảnh khán giả rần rần xếp hàng đi xem cải lương. Đến đầu thế kỷ 21, nhiều loại hình giải trí nghe nhìn, game show, Internet phát triển mạnh mẽ khiến sân khấu truyền thống khốn đốn. NSND Lệ Thủy chia sẻ, vào thời hoàng kim, một suất nếu bán chỉ vài trăm vé nghệ sĩ đã chê. “Giờ chỉ mong mỗi suất có vài trăm khán giả đến xem là mừng lắm rồi”, bà kể.

NSND Bạch Tuyết diễn tɾíƈн đoạn “Tʜái нậυ Dương Vân Nga” trong chương trình ôn 100 năm cải lương cuối năm 2017.

NSND – đạo diễn Ngọc Giàu, NSND Bạch Tuyết cho rằng cải lương hiện thiếu toàn diện những yếu tố từng làm nên thời vàng son như: soạn giả giỏi, thế hệ nghệ sĩ kế thừa xứng đáng, những ông bầu lành nghề và sàn diễn ổn định.

Những soạn giả có tiếng hiện nay chỉ đếm trên đầu ngón tay như Hoàng Song Việt, Lê Duy Hạnh, Triệu Quang Vinh, Triệu Trung Kiên… Trong Liên hoan cải lương toàn quốc tại Long An hồi tháng 9, NSƯT Lê Chức – Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật của liên hoan – nhận định các tác phẩm dự thi đa số đều phục dựng từ kịch bản cũ hoặc vay mượn từ kịch nói. Hàng loạt vở tuồng về đề tài lịch sử, dã sử, hoặc mang chủ đề gia đình, xã hội vốn ngày trước rất ăn khách, là “gà đẻ trứng vàng” cho nhiều sân khấu cũ, nay cứ tái diễn nhiều lần khiến cải lương bị bào mòn về nội dung, độ sáng tạo.

Sự thiếu hụt đội ngũ kế thừa thế hệ nghệ sĩ vàng cũng khiến bộ môn nghệ thuật này không còn gây ấn tượng với lớp khán giả cũ lẫn khán giả trẻ. Trên VnExpress, khán giả có nickname cangvt46 chia sẻ: “Cải lương xưa đi vào lòng người nhờ hai yếu tố: giọng ca hay và soạn giả giỏi. Những yếu tố mà cải lương ngày nay không có”. Còn khán giả Anh Tuấn Nguyễn Lê bày tỏ: “Nghệ sĩ bây giờ ca vẫn hay nhưng không có hồn”.

Ngày trước, hàng loạt nghệ sĩ cải lương, mỗi người là một vẻ riêng biệt, độc đáo về thanh lẫn sắc, in đậm dấu ấn trong lòng khán giả mộ điệu bằng tài năng ca diễn lẫn thần thái, phong cách như: Nghệ sĩ Ưu tú Thanh Nga, Thanh Sang, Minh Cảnh, Thanh Kim Huệ, Lệ Thủy, Minh Vương, Minh Phụng, Mỹ Châu, Vũ Linh, Tài Linh, Bạch Tuyết… Thế hệ này được lớp soạn giả lừng danh một thời như: Viễn Châu, Hà Triều – Hoa Phượng, Kiên Giang, Thu An, Yên Lang… “chắp cánh” bằng những vở tuồng đặc sắc, chạm sâu vào tâm hồn, cảm xúc của nhiều thế hệ khán giả như: Tuyệt tình ca, Nửa đời hương phấn, Cô gái đồ long, Áo cưới trước cổng chùa, Người vợ không bao giờ cướiLan và Điệp, Đường gươm Nguyên Bá

Khi thời của lớp trước đã lùi xa, lớp trẻ – vốn được bổ sung từ nhiều cuộc thi cải lương như Triển vọng Trần Hữu Trang, Tài năng trẻ cải lương toàn quốc, Chuông vàng vọng cổ… –  lại khó bám trụ với nghề và khẳng định chỗ đứng. Bởi họ thiếu những yếu tố cần và đủ để tạo bản sắc riêng: thiếu sàn diễn, thiếu tác phẩm hay, ít cơ hội để rèn chuyên môn và thiếu một lớp khán giả trung thành – những người vốn không đủ kiên nhẫn trước một loại hình trình diễn thiếu sự đầu tư về nhiều mặt.

Liveshow “Xử άи Phi Giao” của Ngọc Huyền cuối năm 2017 là một trong số ít những đêm diễn cải lương sốt vé vài năm trở lại đây.

Câu chuyện về đào tạo là chủ đề thường trực trong các buổi hội thảo chuyên đề vực dậy cải lương. Các lò đào tạo diễn viên cải lương một thời như Nhà hát Trần Hữu Trang, Đồng Ấu Bạch Long – nơi khai sinh ra các tên tuổi trẻ như Quế Trân, Tâm Tâm, Vũ Luân, Tú Sương – không còn hoạt động như trước. Đầu vào ở các trường, khoa chuyên đào tạo nghệ sĩ cải lương ở TP HCM cũng ít ỏi, thiếu các gương mặt tiềm năng.

Ngoài ra, theo NSND Huỳnh Nga – đạo diễn vở Đời cô Lựu, việc cải lương xuống dốc còn nằm ở khâu chọn lựa tác phẩm của các đoàn. Ông cho rằng những năm gần đây, các đoàn cải lương thường chọn bừa kịch bản, tập hợp diễn viên làm vở mà không xác định thời điểm, xu hướng và chiến lược lâu dài.

Điều kiện thiếu thốn, hạn chế của các điểm diễn hiện tại cũng là trở ngại lớn. NSƯT Hoa Hạ cho biết bà từng đi nhiều nước, nhận thấy sàn diễn ở nhiều nơi đã phát triển “đến nóc nhà hát”, sân khấu xoay chuyển, biến mất trong tích tắc trước sự hoa mắt, choáng ngợp của khán giả. Đạo diễn nhận định mặt bằng chung sân khấu cải lương hiện vẫn giữ mức như thập niên 1980, đạo cụ vẫn sản xuất thủ công, cơ sở còn thiếu an toàn… Chẳng hạn sân khấu Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang (quận 1) – tiền thân là rạp Hưng Đạo, nơi từng được xem là “thánh địa” của các đoàn cải lương Sài Gòn xưa. Sau khi được xây mới với kinh phí 132 tỷ đồng, sân khấu nơi đây lại không sáng đèn thường xuyên vì hạn chế nhiều mặt về yếu tố kỹ thuật. Sinh thời, cố nghệ sĩ Út Bạch Lan buồn bã khi thấy rạp Hưng Đạo sửa mới không đáp ứng được nguyện vọng của giới nghệ sĩ, khán giả mộ điệu trong việc vực dậy cổ nhạc. Theo nhiều đạo diễn, hiện chỉ có sân khấu Bến Thành (quận 1) mới đáp ứng hầu hết điều kiện cho các tác phẩm cải lương, song giá thuê còn khá đắt.

Nhà hát Trần Hữu Trang - đơn vị công lập duy nhất về cải lương tại TP HCM - chỉ sáng đèn vài đêm mỗi tuần.
Nhà hát Trần Hữu Trang – đơn vị công lập duy nhất về cải lương tại TP HCM – cɦỉ sáng đèn vài đêm mỗi tuần. Ảnh: Trần Quỳnh.

Trong nỗ lực khôi phục cải lương, nhiều đoàn hát tư nhân đề ra nhiều cách thức thu hút khán giả. Sân khấu Lê Hoàng ở Trung tâm Văn hóa quận Bình Thạnh từng dàn dựng lại các vở cải lương kinh điển của tuồng cổ như Chung Vô Diệm, Ngọc Kỳ Lân, Xử bá đao Từ Hải Thọ…, thu hút nhiều tên tuổi hợp tác như NSND Bạch Tuyết, Ngọc Giàu, Lệ Thủy, Bạch Mai, Trường Sơn, Kim Tử Long… Họ kêu gọi các nghệ sĩ quảng bá vở diễn trên mạng xã hội, nhờ các diễn đàn cải lương thu hút khán giả thích xem vở nguyên tuồng đến thưởng thức. Sân khấu Thầy Năm Tú của nghệ sĩ Nguyễn Quang (tại Nhà văn hóa Lao động quận Bình Tân) từng diễn miễn phí trong tuồng đầu tiên để đo lường mức độ yêu thích của công chúng. Tuy nhiên, các điểm diễn này đều gặp khó khăn khi tiếp cận các khán giả vãng lai.

Theo bước chân của kịch nói, nhiều đơn vị nỗ lực xã hội hóa cải lương nhưng chưa thành công. Các câu lạc bộ như Cải lương Tinh Hoa, Hương Xưa, Sân khấu thể nghiệm… ra đời nhưng sớm đi vào quên lãng. Năm 2008, chương trình Sân khấu vàng của NSND Lệ Thủy – NSƯT Minh Vương được xây dựng với mục địch khôi phục các vở kinh điển và quyên góp quỹ thiện nguyện. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí từ các mạnh thường quân, chương trình này phải kết thúc sau vài năm khởi xướng. Nhóm xã hội hóa của nghệ sĩ Vũ Luân cũng rơi vào cảnh đìu hiu, từ rạp Thủ Đô chuyển sang sân khấu trong công viên Lê Thị Riêng, dù trước đó đầu tư hàng tỷ đồng. Năm 2015, ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của sân khấu Idecaf xây dựng một sàn diễn cải lương định kỳ ở Nhà hát Nón Lá, Cung văn hóa Lao động (quận 1) nhưng bỏ cuộc vì không có nghệ sĩ chung lưng đấu cật.

Minh Vương (trái) và Lệ Thủy trong hậu trường Sân khấu vàng - chương trình nỗ lực vực dậy cải lương một thời.
Minh Vương (ɫrái) và Lệ Thủy trong нậυ trường Sân khấu vàng – chương trình kỳ vọng khôi phục đỉnh cao cải lương một thời.

Những năm gần đây, NSƯT Kim Tử Long là một trong những nghệ sĩ đi theo mô hình đổi mới. Ban đầu, họ kêu gọi các nhà tài trợ ủng hộ. Sau đó, khi có được nguồn thu, nghệ sĩ đóng góp cát-xê của họ, và chia ra từng mảng để phụ trách như: cảnh trí, phục trang, dàn nhạc… cho một vở diễn. Kim Tử Long kể anh nhận được chia sẻ của nhiều nghệ sĩ tâm huyết để chung tay với mong muốn hồi sinh cải lương. Ấp ủ dự định khôi phục Sân khấu vàng, nghệ sĩ Minh Vương cho rằng trên chặng đường đi tìm ánh hào quang xưa, cải lương rất cần sự quan tâm của các nhà quản lý văn hóa, sự đồng lòng giữa các nghệ sĩ nhiều thế hệ.