Lồng tiếng cho phim: Nỗi buồn cát-xê của những ‘chiến sĩ’ thầm lặng

0
199

“Cây” lồng tiếng “vàng” Nguyễn Đạt Phi trải lòng, nghề lồng tiếng phim vô cùng áp lực và vất vả, nhưng mức thù lao mà nghệ sĩ nhận được lại chưa xứng với công sức mà họ cống hiến.

Từ một công việc kiếm sống đơn thuần, Đạt Phi đã gắn bó với nghề lồng tiếng gần 30 năm, và trở thành một đạo diễn có tiếng trong giới. Tên tuổi của Đạt Phi gắn liền với nhiều bộ phim Hong Kong nổi tiếng như: “Tiếu ngạo giang hồ”, “Bao thanh thiên”; “Hoàn Châu cách cách 2, 3”; “Tân dòng sông ly biệt”,…

Trong cuộc trò chuyện với “cây” lồng tiếng “vàng” Đạt Phi đã chia sẻ những câu chuyện hậu trường thú vị của nghề “hữu thanh vô ảnh”.

Nỗi buồn cát-xê của diễn viên lồng tiếng Việt - 1 Đạo diễn lồng tiếng Đạt Phi là “cây” lồng tiếng kỳ cựu của màn ảnh miền Nam.

Nghệ sĩ lồng tiếng rất áp lực

Lồng tiếng phim là một công việc âm thầm. Gắn bó một thời gian khá dài ở vị trí diễn viên lồng tiếng, bỗng một ngày đẹp trời tôi chợt nhận ra, quanh đi quẩn lại giới lồng tiếng miền Nam cũng chỉ có từng ấy gương mặt, giọng nói. Dám nghĩ, dám làm, tôi mạnh dạn kết nối với các anh em có đam mê lồng tiếng, chủ động tạo nguồn.

Theo thời gian, tôi cố gắng truyền đạt cho các bạn ấy những kinh nghiệm về nghề này mà tôi đã đúc kết được. Hiện giờ, tôi đang là đạo diễn lồng tiếng cho các bộ phim ở miền Nam. Có thể nói đó là bước ngoặt trong cuộc đời tôi.

Lâu nay, người ta cứ nghĩ, nghề lồng tiếng phim rất sướng, không phải dãi nắng dầm mưa dong duổi theo đoàn phim, nhưng mọi người không ở trong cuộc nên sẽ không thấu hiểu được. Áp lực lớn nhất của nghệ sĩ lồng tiếng khi bước vào phòng thu là phải truyền tải được cảm xúc tới nhân vật mình đảm nhận. Nghệ sĩ không thể áp đặt bản thân vào nhân vật, mà phải thổi hồn cho nhân vật.

Nhất là với những phim nước ngoài, người lồng phải bám sát những nhân vật mà mình chuyển âm. Phải làm thế nào để khán giả cảm giác những nhân vật trong phim là người Việt, chứ không phải người nước ngoài. Thậm chí, với một câu thoại đơn giản cũng phải biến thành rất Việt Nam, rất đời, không bị sa đà vào kiểu viết.

Lồng tiếng phim Việt và phim nước ngoài giống nhau ở chỗ, thổi hồn cho nhân vật bằng chất giọng của mình. Tuy nhiên, lồng cho phim Việt là phải cứu được diễn viên không bị tệ đi, thậm chí có khi diễn dở quá, nghệ sĩ phải ráng lồng cho hay hơn. Còn phim nước ngoài, thì nghệ sĩ phải ráng bám được 80-90% nhân vật của mình. Đó là thành công của người lồng tiếng rồi.

Trăn trở nỗi buồn cát-xê

Nỗi buồn cát-xê của diễn viên lồng tiếng Việt - 2  Đạo diễn Đạt Phi lần đầu trải lòng về những áp lực, khó khăn của nghề lồng tiếng phim.

Dù có nhiều kinh nghiệm trong nghề, nhưng tôi vẫn không tránh được những sự cố ngoài ý muốn. Có khi, lồng hết một trường đoạn, mới phát hiện xưng hô bị lẫn lộn, ngược với nhân vật, nên phải lồng lại từ đầu.

Khó khăn mà nghệ sĩ lồng tiếng gặp phải là không bao giờ được xem hết một bộ phim, kèm theo áp lực về thời gian phải lồng xong bao nhiêu tập/ngày. Trong khi đó, nghệ sĩ lồng tiếng không được đọc kỹ kịch bản, nhất là về danh xưng. Thế nên, trong phòng thu, diễn viên vừa cầm kịch bản, vừa sửa thoại, vừa lồng nên khó tránh khỏi sai sót.

Bên cạnh những khó khăn, áp lực về mặt kỹ thuật, tay nghề, còn có một nỗi buồn chung mà anh em trong nghề lồng tiếng luôn trăn trở. Trong khi giá trị và cường độ lao động của nghệ sĩ lồng tiếng rất cao, nhưng cát-xê nhận được lại rất thấp. Cát-xê được tính theo tập, ví dụ một tập phim 45 phút, có khi nghệ sĩ phải lồng trong hơn 1 giờ đồng hồ mới xong, chưa kể thức làm xuyên đêm cho kịp thời hạn, nhưng cát-xê chỉ được hơn 100 nghìn đồng.

Ở miền Nam, “đất” thể hiện của diễn viên lồng tiếng khá rộng, số lượng khá đông. Nhiều bạn trẻ lồng tiếng rất giỏi, nhưng có thực mới vực được đạo. Nếu cát-xê thấp, thì họ không dại bung hết sức để làm. Nếu chỉ đánh giá về chất lượng mà bỏ qua mức thù lao thì quả là bất công với các nghệ sĩ.

Nghệ sĩ lồng tiếng Đạt Phi: “Chọn đứng sau không có gì tiếc nuối”

Anh nói không từ bỏ đam mê với nghề diễn, nhưng chỉ chuyển vị trí từ đứng trước, đối diện khán giả lui về hậu trường. Con đường nào miễn bản thân thấy hạnh phúc là được.

Trong giới lồng tiếng, cái tên Đạt Phi không còn xa lạ. Anh từng lồng tiếng cho rất nhiều phim nổi tiếng thập niên 90 thế kỷ trước như: Thần điêu đại hiệpCô gái Đồ Long

Anh sinh ra và lớn lên tại Vĩnh Long, mê diễn xuất từ nhỏ. Tốt nghiệp lớp 12, anh gặp cơ may khi Trường Nghệ thuật Sân khấu 2 (nay là Đại học Sân khấu Điện ảnh TPHCM) có đợt tuyển sinh tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Qua nhiều vòng thi, tranh tài với hơn 1.000 “đối thủ” tại miền Tây và TPHCM, anh là một trong 20 người được chọn để đào tạo chuyên nghiệp. Nhưng con đường sự nghiệp của anh lại rẽ sang hướng khác.

Nghệ sĩ lồng tiếng Đạt PhiMột lối đi hẹp

Phóng viên: Vì sao lại là lồng tiếng, khi đam mê lớn của anh là diễn xuất?     

Nghệ sĩ Đạt Phi: Trở thành diễn viên nổi tiếng, ngoài năng lực phải có ngoại hình đẹp, nhưng tôi chỉ có niềm đam mê lớn. Tôi muốn nếu theo nghề diễn phải nổi tiếng, chứ không làng nhàng.

Một dịp, cô giáo chủ nhiệm dẫn cả lớp đi xem lồng tiếng phim. Nhìn mọi người làm việc, tôi thấy thích, có cảm giác đây sẽ là tương lai. Miễn là điện ảnh, làm việc gì cũng được, có cống hiến là được.

* Suy nghĩ đó được anh hiện thực hóa như thế nào?

– Năm 1989, tôi về thử việc tại Nhà Văn hóa Thanh niên, vực dậy rạp chiếu phim theo yêu cầu trong 3 tháng, trong khi mỗi ngày chỉ bán được 5 vé. Chỉ sau 1 tháng tôi làm được. Tôi tìm mua băng video của những người nước ngoài đến Việt Nam như: Thằng gù nhà thờ Đức BàCuốn theo chiều gió… – những phim, thể loại chưa từng xuất hiện ở Việt Nam. Tôi đọc thuyết minh cho những phim này. Sau đó, dần dà tôi chuyển sang lồng tiếng.

Sự ủng hộ của báo giới giúp dự án này được chú ý. Tôi cũng có kế hoạch hút người trẻ đến xem, cải tạo rạp chiếu. Sau đó, khi đài ATV vào Việt Nam, họ đề xuất làm việc với tôi, lương mỗi tháng là 5 triệu đồng, trong khi vàng có giá 500.000 đồng/chỉ.

Thập niên 90, anh bắt đầu có những thành tựu đầu tiên trong sự nghiệp với mức lương khá hậu hĩnhThập niên 90, anh bắt đầu có những thành tựu đầu tiên trong sự nghiệp với mức lương khá hậu hĩnh

* Thập niên 90, thị trường phim ảnh chưa phát triển, điều gì giúp anh tin vào con đường này?

– “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”. Khi làm tốt một việc nào đó, ít nhất sẽ đủ nuôi sống bản thân. Tôi không từ bỏ ước mơ. Nhưng để thành công, ta cần biết thế mạnh ở đâu để phát huy. Điện ảnh là con đường có nhiều ngã rẽ. Vậy, vì sao không chọn mặc một chiếc áo vừa vặn với bản thân? Điều thú vị của nghề này là tôi được trải nghiệm nhiều dạng vai khác nhau, có khi trong cùng bộ phim, mà khó tài tử nào có thể làm được.

* Không có trường lớp chuyên nghiệp, vậy thước đo của công việc này sẽ như thế nào?

– Thập niên 90 thế kỷ trước đến đầu những năm 2000 có 3 nhóm lồng tiếng là: ATV, TVB, Sanyang. Tiêu chí để được chọn ngày đó là giọng phải đẹp, cất lên khiến người nghe thích, say đắm.

Mỗi ê-kíp khoảng 8-9 người, 5 nam, 4 nữ. Nhưng số lượng nhân vật trong phim lại lớn hơn nhiều, buộc diễn viên lồng tiếng phải giả giọng, ban đầu có thể không hay, nhưng dần khán giả cũng chấp nhận. Nếu được quay trở lại, chắc chắn có nhiều phim tôi làm hay hơn như: Cô gái Đồ LongThần điêu đại hiệp

Lựa chọn làm người đứng sau

* Nghĩa rằng, việc lồng tiếng hiện tại đã khác trước nhiều?

– Khi tiếp cận với những nền điện ảnh hàng đầu thế giới, làm việc cho những đơn vị lớn tôi nhận ra giọng đẹp không phải là tất cả, quan trọng nhất là phù hợp. Tôi từng casting nhiều phim, vẫn thất bại như thường, thậm chí trước học trò.

Có bạn nữ lo lắng vì giọng ồm ồm. Tôi bảo giọng này sẽ được việc nhưng bạn không tin. Sau đó, bạn được việc thật. Cũng có một học trò khác bị đớt, lại được chọn lồng tiếng cho một chú chuột trong phim. Thị trường hiện tại dành cho sự đa dạng.

Nghệ sĩ lồng tiếng Đạt Phi trong buổi làm việc với NSND Kim CươngNghệ sĩ lồng tiếng Đạt Phi trong buổi làm việc với NSND Kim Cương

* Qua một chặng đường dài, anh còn thấy sự thay đổi nào hay không?   

– Ngày trước, ê-kíp rất gắn bó với nhau, làm việc cùng lúc dễ giao lưu, hỗ trợ, rất khó để một nhân tố mới được lọt vào. Nhưng điều này cũng có hạn chế, chúng tôi không có cái mới. Việc chạy nhiều nơi, cũng khiến cảm xúc vơi đi nhiều.

Sau này, kỹ thuật ngày một hiện đại, từng diễn viên có thể thu riêng, nhưng lại rất cực cho người làm kỹ thuật.

Tôi vẫn duy trì cách làm việc truyền thống, nhưng không muốn bị lệ thuộc vào người cũ về thời gian, trong khi khách hàng lại hối thúc. Tôi đi tìm và đào tạo, với màu giọng rất đa dạng, khi họ hòa vào sẽ rất hay. Tôi cũng thay đổi cách lồng để khán giả nghe sẽ thấy đậm đà hơi thở cuộc sống.

* Anh thấy gì từ những người trẻ?

– Người trẻ giỏi, màu giọng rất đa dạng, đẹp, hiện đại. Chẳng hạn, diễn viên lồng tiếng cho nhân vật Raya trong Raya và thần rồng cuối cùng, chỉ mới tốt nghiệp từ lớp đào tạo của tôi không lâu. Lựa chọn này đến từ ê-kíp quốc tế.

Nhưng thời nay các bạn có thể tìm thêm nguồn thu từ những việc khác. Vì thế, sự cọ xát của họ với nghề đôi khi lại ít hơn. Tôi tin nếu có nhiều thời gian làm nghề, chắc chắn họ sẽ phát triển rất nhanh.

* Cảm giác của người đứng sau, dễ chịu không, khi khán giả chỉ nhớ những gì diễn ra trên màn ảnh?

– Khi lựa chọn đứng sau, tôi không có gì hối tiếc cả. Khi nhân vật được khen, tôi thấy hãnh diện. Tôi xem trọng việc mình làm được gì, thành công hay không. Mỗi năm, trung bình tôi làm đạo diễn lồng tiếng cho khoảng 14 phim, chưa kể các dự án khác, không còn nhiều thời gian để nghỉ ngơi. Nhưng, đó là niềm vui. Tôi cũng có cuộc sống, thu nhập ổn định, thế là quá đủ cho một lựa chọn. Hiện tại, tôi cũng lui về sau, làm đạo diễn. Tôi luôn muốn tạo điều kiện tối đa để người trẻ được phát triển.

Nghệ sĩ Đạt Phi ngồi ghế giám khảo Thanh âm quyền năng Nghệ sĩ Đạt Phi ngồi ghế giám khảo Thanh âm quyền năng

* Có một lúc nào đó, ước mơ ngày xưa trở lại không, thưa anh?

– Có chứ, và tôi cũng từng đóng phim, một số vai khá quan trọng, cũng thú vị. Có những lần, tôi có mặt lúc 7g theo lịch hẹn, nhưng đến chiều mới quay. Việc nào cũng có đặc thù, tôi không phán xét. Nhưng tôi luôn muốn sử dụng thời gian hiệu quả nhất có thể. Vì thế, sau một vài phim, tôi không nhận lời nữa. Tôi tin mỗi người đã được chọn cho một công việc nhất định.

* Tuổi này, anh còn mong chờ điều gì nữa trong sự nghiệp?

– Mỗi khi đào tạo được một bạn trẻ, sau đó họ được chọn, được khen, đó là niềm hạnh phúc lớn với tôi. Con đường tôi đã đi đủ dài, thành công có, thất bại cũng có. Tôi cô đọng thành công để dạy cho học trò đi nhanh nhất có thể.

Tôi đã làm việc với Disney 10 năm rồi đến Universal, Panorama… Tôi cũng từng thắc mắc họ tìm đến tôi như thế nào. Họ trả lời: “Bạn làm tốt công việc, chúng tôi sẽ tự tìm đến”. Tôi luôn nhớ để nhắc nhở bản thân tốt hơn mỗi ngày.

Tôi mong sẽ có một học viện lồng tiếng để có được sự đào tạo bài bản, chỉn chu hơn. Ngày trẻ, làm việc gì cũng máu lửa, nhanh chóng. Nhưng nay, khi đã đi qua nửa con dốc của cuộc đời, làm gì tôi cũng suy nghĩ cẩn thận, thấu đáo hơn. Tôi không đi một mình, mà luôn có cộng sự. Khi thành công, người ta có xu hướng bảo thủ, nên tôi muốn có những người trẻ để cố vấn cho tôi.

Làm việc như tằm nhả tơ sẽ được ngưỡng mộ 

Bình Ngô đại chiến - một tác phẩm hoạt hình lịch sử do Đạt Phi Media và nhóm Đuốc Mồi sản xuất
Bình Ngô đại chiến – một tác phẩm hoạt hình lịch sử do Đạt Phi Media và nhóm Đuốc Mồi sản xuất

* Có rất nhiều phim diễn viên thoại rất tệ, phải nhờ diễn viên lồng tiếng “cứu”, có phải vì họ không cảm được nhân vật của mình?

– Không hẳn vậy. Có những diễn viên diễn rất tốt nhưng không có giọng tốt nên phá vỡ nhân vật của mình. Ví dụ, vai một anh hùng nhưng chất giọng của diễn viên “xẹp lép” là không ổn, vậy nên phải học để biết cách xử lý giọng nói, điều này rất ít người tự nhiên mà có được. Việc đào tạo diễn viên hiện nay đang có nhiều lỗ hổng. Có những bạn được đào tạo diễn viên chính quy nhưng khi thoại vẫn phát âm sai “tè le”, nghĩa là cái gì cũng có học nhưng không kỹ.

Nếu không được học nhiều ở trường, các bạn phải tự nghiên cứu thôi. Tôi cũng tự nghiên cứu là chính. Chỉ cần nhìn khu vực châu Á cũng đã thấy diễn viên rất giỏi, diễn rất chuyên nghiệp, giọng ai cũng hay vì được tuyển chọn và đào tạo kỹ lưỡng. Ở ta, đôi khi một người chỉ cần đoạt giải từ một cuộc thi nhan sắc đã đi đóng phim thì làm sao diễn tốt, thoại hay. Không phải cứ hoa hậu là lên phim sẽ đẹp, cái đẹp của phim ảnh rất khác chuẩn của sân khấu thi sắc đẹp.

* Nghĩa là với cách đào tạo diễn viên của ta hiện nay thì việc lồng tiếng vẫn còn cần thiết phải không, thưa anh?

– Vẫn cần thiết cho tới khi tất cả diễn viên được đào tạo để có giọng nói chuẩn. Lúc đó diễn viên lồng tiếng chỉ còn lồng tiếng cho phim nước ngoài. Cũng như diễn viên nước ngoài, họ chỉ lồng tiếng cho phim nước khác chứ không cần lồng tiếng cho đồng nghiệp nước họ.

Với uy tín của mình, Đạt Phi dễ dàng mời các nghệ sĩ nổi tiếng cộng tác trong những dự án của công tyVới uy tín của mình, Đạt Phi dễ dàng mời các nghệ sĩ nổi tiếng cộng tác trong những dự án của công ty

* Khán giả thường nhận định công việc lồng tiếng không “cao cấp” bằng đóng phim. Theo quan sát của anh, diễn viên lồng tiếng có mang nỗi lòng đó không?

– Nếu người chọn công việc lồng tiếng cảm thấy yêu thích và sống được bằng nghề thì không có gì phải chạnh lòng. Một người thấy hình, một người thấy tiếng. Người đóng phim thì ước mình có giọng thoại hay còn người lồng tiếng thường ước mình có ngoại hình đẹp để đóng phim.

Nói chung, đó là ước vọng và người ta luôn mơ những điều mình chưa có nên khó nói cái nào cao cấp hơn. Tôi tin, khi một diễn viên lồng tiếng hãnh diện với công việc của mình và luôn hoàn thành xuất sắc tác phẩm thì người ấy là con tằm chăm chỉ nhả ra những sợi tơ đẹp, sẽ được ngưỡng mộ và vinh danh như những nghệ sĩ khác.

Ước vọng về những tác phẩm mang tên Việt Nam 

* Có lẽ khi lồng tiếng cho các phim hoạt hình nước ngoài, anh cũng mơ đến ngày Đạt Phi Media lồng tiếng cho phim hoạt hình Việt Nam và các diễn viên nước ngoài sẽ lồng tiếng cho phim hoạt hình của ta khi ra rạp ở nước họ?

– Lồng tiếng cho các nhân vật hoạt hình hay của Việt Nam chắc chắn có rất nhiều cảm xúc và nếu các nhân vật của ta được những diễn viên nổi tiếng nước ngoài lồng tiếng thì trời ơi, đó là niềm mơ ước khôn nguôi của tôi. Đôi khi lồng tiếng cho một số phim khó, nhất là những bài hát quá khó, tôi ức: “Hừ, chờ một ngày, phim hoạt hình Việt Nam ra nước ngoài, lúc đó chúng tôi hát Dạ cổ hoài lang để các anh hát bằng tiếng Anh cho… lòi bản họng” (cười).

Đạo diễn Đạt Phi hướng dẫn diễn viên Angela Phương Trinh lồng tiếng cho phim Hoàng Phi Hồng
Đạo diễn Đạt Phi hướng dẫn diễn viên Angela Phương Trinh lồng tiếng cho phim Hoàng Phi Hồng

* Hùng ca sử Việt và Việt sử kiêu hùng là hai kênh lịch sử đang “hot” trên YouTube. Dẫn chuyện và lồng tiếng cho các nhân vật trong đó là công việc không lương mà anh vẫn làm chăm chỉ, hẳn vì anh rất thích?

– Tôi thích cuồng nhiệt và đó là những sản phẩm khiến tôi hãnh diện. Mục đích của kênh này là giúp các bạn trẻ tiếp cận lịch sử một cách hài hước, dễ hiểu, dễ nhớ. Hùng ca sử Việt là kênh của tôi, sau khi ra đời đã trở thành cảm hứng để các bạn nhóm Đuốc Mồi làm kênh Việt sử kiêu hùng đang rất nổi tiếng.

Nhóm Đuốc Mồi làm kịch bản, vẽ hình và nhờ bên tôi làm hậu kỳ. Các bạn trẻ làm giỏi lắm, truyền thông trên mạng, họp báo, PR rầm rộ… nên được nhiều người biết đến và quyên góp được khá nhiều tiền để làm thiện nguyện.

Chúng tôi không có tiền làm phim lịch sử nên dùng tư liệu lịch sử để làm những đoạn video dẫn chuyện, thoại, hiệu ứng âm thanh, tiếng động như phim, chỉ thiếu hình ảnh. Chúng tôi xác định đây không phải là lịch sử chuẩn để làm nguồn tham khảo mà chỉ là những câu chuyện sử qua con mắt của chúng tôi. Kênh của tôi có nhiều tác giả nên có cái nhìn nhiều chiều về lịch sử các triều đại cũng như hiện đại, có cái để phản biện và tất cả đều hài hước.

* Anh có ngại sẽ vấp phải câu hỏi: Đâu là nguồn tư liệu tin cậy để các anh sử dụng không?

– Tôi lấy nguồn chính thống, không làm cái bị cấm. Chẳng hạn, câu chuyện về sư đoàn 7 bộ binh đã được chú Lê Hiếu – một cựu chiến binh – kể cách đây hơn một năm, tôi xin tư liệu về đọc và làm các hiệu ứng âm thanh bom rơi, đạn lạc, lồng giọng Bắc cho các nhân vật, chỉ có tôi dẫn chuyện là giọng Nam. Tác giả gọi điện cho tôi nói rất thích. Những câu chuyện sử chỉ như một cánh cửa mở ra để độc giả, khán giả có cảm hứng tìm hiểu thêm các nguồn tài liệu đa chiều hơn.

Sẽ có một “mái nhà” cho diễn viên lồng tiếng tuổi xế chiều 

* Lúc học ở trường điện ảnh, có lẽ anh nghĩ mình sẽ đi đóng phim thay vì là diễn viên lồng tiếng rồi đạo diễn lồng tiếng như hiện giờ?

– Thời đi học đúng là như thế, nhưng trong tôi có cả sự mơ mộng lẫn tính thực tế. Ngày xưa, tôi ước mình như diễn viên Nguyễn Chánh Tín, khoác áo trên vai đi trong rừng cao su, hút điếu thuốc trên nền nhạc phim, nhìn rất ngầu. Dần dần, tôi thấy mơ tưởng của mình xa rời thực tế. Tôi không có mối quan hệ trong nghề, không giàu, không thật xuất sắc và cũng không có sắc vóc khiến khán giả mê thì thành công là ngõ hẹp.

Khi xem phim ở Nhà Văn hóa Thanh niên (những năm 1990), tôi phát hiện mình có khiếu làm những việc đằng sau màn ảnh, tuy nhiên khi ấy tôi vẫn còn muốn đóng phim. Cùng lúc đó, tôi có vài đơn đặt hàng đọc thuyết minh, lồng tiếng phim Hồng Kông, thử làm thấy thích và làm riết thì mê nên tôi từ bỏ hết để chú tâm lồng tiếng.

Lồng tiếng đúng là công việc điện ảnh, có cơ hội vào tất cả các vai mà đóng phim đôi khi không có được. Quá trình học diễn xuất, phân tích nhân vật ở trường điện ảnh đã giúp việc lồng tiếng của tôi tốt hơn. Lồng tiếng phim hay đọc quảng cáo không chỉ là cầm kịch bản lên đọc mà đòi hỏi rất nhiều sự sáng tạo, óc tưởng tượng và cảm xúc của diễn viên, vì vậy diễn xuất bằng giọng nói là công việc đầy thú vị. Bạn thử tưởng tượng, khách hàng đưa một đoạn phim quảng cáo và chỉ nói mình đọc thật ấn tượng hay đọc gợi cảm thì có phải mình cần vắt óc để tưởng tượng và xử lý giọng nói sao cho đạt yêu cầu không?

* Khi mọi người gọi anh là“phù thủy lồng tiếng”, anh nghĩ gì?

– Tôi không thích chút nào và cũng không dám nhận. Trên tôi có nhiều người giỏi mà tôi rất kính trọng, nếu họ không được biết đến nhiều như tôi là vì họ không gặp may thôi. Có vài đồng nghiệp nói với tôi rằng khi dạy học trò, họ giới thiệu tôi là phù thủy trong phòng thu vì có thể biến những người thường nghĩ mình không có khả năng hay trước đó không biết lồng tiếng là gì trở thành một diễn viên lồng tiếng cho phim bom tấn. Nghe cũng được, tuy nhiên tôi chỉ thích sự bình thường.

* Bức tranh của nghề diễn viên lồng tiếng trong mắt anh đang như thế nào?

– Tôi có thể dùng từ “bi đát” cho thu nhập. Không phải tất cả nhưng đa số là vậy. Người tài thì chọn con đường khác còn người trung bình khá thì phải chấp nhận mức lương không xứng đáng.  Đôi khi họ cũng chạnh lòng vì diễn viên“ngoài sáng” được lương cao còn thu nhập của họ – những người giúp nâng vai diễn lên, quá bèo bọt.

Trong “lãnh địa” của tôi, tôi cố gắng để diễn viên của mình có mức thu nhập có thể sống thong thả. Ngoài ra, tôi còn có thể giúp những diễn viên đang gặp khó khăn khi bước vào tuổi xế chiều bằng cách mời họ về ký hợp đồng lao động, lãnh lương tháng, khi có vai già thì lồng tiếng và nhận thù lao riêng. Tôi mơ ước có một miếng đất thật lớn để làm công ty, trong đó có một dãy nhà cho những diễn viên có hoàn cảnh như vậy. Tôi còn mơ làm phim toàn những vai già, cho xe chở các nghệ sĩ đang ở viện dưỡng lão tới lồng tiếng rồi trả thù lao để họ có niềm vui được làm việc, mọi người xem đây như một mái nhà. Đây là việc chắc chắn tôi sẽ làm trong nay mai chứ không chỉ là lời hứa suông.

* Anh sẽ cần nguồn tài chính vững vàng để làm những điều ấy và những ước mơ khác?

– Thật tình, tôi thấy ngôi sao may mắn luôn dõi theo mình. Tôi chưa bao giờ lo lắng về tài chính dù nguồn tiền của tôi không quá dồi dào. Có một tập đoàn nổi tiếng của nước ngoài muốn mua công ty của tôi và vẫn để tôi làm chuyên môn nhưng tôi đang đắn đo, nếu thương lượng xứng đáng có thể tôi bán. Có tiền, tôi sẽ xây dựng một học viện đào tạo cho diễn viên lồng tiếng tất cả những kỹ năng liên quan đến nghệ thuật. Giảng viên sẽ là những người đã được đào tạo ở nước ngoài. Học viên sẽ được đào tạo diễn xuất, múa, vũ đạo, đọc quảng cáo, kể chuyện, MC… Đó là mong muốn lớn nhất của tôi.

Lồng tiếng cho phim: Chuyện của những ‘chiến sĩ’ thầm lặng

Khi mà công nghệ thu tiếng đồng bộ chưa “phủ sóng” thì lồng tiếng là một khâu, thậm chí coi là phần “hồn” quan trọng cho bất kỳ bộ phim nào lên sóng. Họ, chỉ thấy tiếng mà không thấy hình, được coi là những “chiến sĩ thầm lặng” góp phần làm nên thành công cho một bộ phim. TGĐA đã có dịp được tâm tình cùng nghệ sĩ lồng tiếng Thùy Lan, người có thâm niên trên 30 năm trong nghề và giúp chúng ta hiểu thêm nhiều chuyện bi hài với công việc của những người “bán phổi” trong làng phim này.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langDiễn viên lồng tiếng Thuỳ Lan

Tâm tình người trong cuộc

Cô Thùy Lan năm đã bước vào tuổi thất tuần, ba mẹ gốc người Huế, nhưng sinh ở Bình Định vào Sài Gòn sinh sống nên nói tiếng của ba miền ngon lành. Cô cũng từng là ca sĩ trước năm 75, sau đó tham gia các đoàn kịch của các diễn viên gạo cội như Thẩm Thuý Hằng, Kim Cương, Bông Hồng…

Nghệ sĩ Thùy Lan chia sẻ cơ duyên vào nghề, đó là lần gặp gỡ sư phụ lồng tiếng thế hệ đầu tiên Hồng Phúc ở rạp Long Vân, chỉ cần nghe Thùy Lan hát là ông chạy tới phán liền: “Sáng mai lên phòng thu ở Thi Sách gặp anh nhé”. Lần đầu tiên thử lồng tiếng là vai… cô cave dài 6 phân đoạn phim Con thú tật quyền của đạo diễn Hồ Quang Minh. Và chỉ sau lần đầu tiên ấy, sư phụ Hồng Phúc hớn hở bảo: “Ngày mai, mày vào đây làm chính thức luôn đi”.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang

Diễn viên lồng tiếng Thuỳ Lan

Sau 5 năm làm nghề, vì kinh tế gia đình khó khăn, Thùy Lan xin tạm nghỉ và cứ nghĩ đã hết duyên với nghề thì một thời gian dài sau đó, chú Phúc lại cho người tìm đến tận nhà, giao tiếp vai bà già người Thượng trong phim Anh hùng Núp. Và thế là, lần quay trở lại đó kéo dài suốt 30 năm, cho đến tận ngày hôm nay. Khán giả nào thân quen, cứ mỗi lần thấy mặt diễn viên Ánh Hoa, Uyên Trinh, Thanh Hiền, má Phi Điểu… là y như rằng họ biết đó là do Thùy Lan lồng tiếng, bởi chất giọng rất đặc trưng.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langDiễn viên lồng tiếng Thuỳ Lan

Nghệ sĩ Thùy Lan chia sẻ: “Nghề này hợp vai là lên, tuy lương không thể bằng ca sĩ, nhưng nếu biết chắt chiu vẫn có thể mua nhà sắm xe. Trung bình một tập phim được 500 ngàn nhưng phim bây giờ ít, phải cạnh tranh nhau nên các nhóm cứ ngầm hạ giá nên cũng buồn.

Đã vậy, nhiều lúc phim lên sóng rồi vẫn chưa thu được tiền, thậm chí không được trả lương vì chủ phim thua lỗ. Nhiều diễn viên bị quỵt tiền còn lên báo kêu trời, hy vọng đòi được tiền, chứ như bên lồng tiếng là xem như thua trắng luôn…”.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang

Theo nghệ sỹ Thùy Lan, thị trường lồng tiếng hiện giờ có vài nhóm nổi bật như: Phước Trang, Đạt Phi, Mộng Vân, Bảo Châu, Huy Mai Ka… là phủ sóng phim Việt phía Nam. Hiện, nghệ sỹ Thùy Lan còn sống được là nhờ các dòng phim ngắn phát trên youtube của các bạn trẻ.

Cô chia sẻ: “Có những lần nhận show ở tuốt Bình Dương, phải đi xe tự túc. Nếu nghệ sĩ đi tỉnh được tăng lương gấp 3 – 5 lần thì người lồng tiếng catse vẫn y nguyên, may nhờ mấy đứa nhỏ cho đi quá giang nên cũng đỡ.

Nghề này cũng na ná như nghề cascadeur, ít ai biết mặt mình. Lâu lâu đi chợ, nhiều người nghe giọng của cô quen quen, họ reo lên ‘Bà này đóng phim nè…’ làm mình vui gần chết. Họ nhận ra tôi là Ánh Hoa trong Đồng tiền xương máu, bà mẹ chồng tàn ác với con dâu trong Giông tố cuộc đời. Họ nói vanh vách từng vai diễn, vui nhất là sau đó không lấy tiền mua rau, họ bảo: Ủng hộ nghệ sĩ thầm lặng…”.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang

Diễn viên lồng tiếng Thuỳ Lan

Đó là niềm vui, còn nỗi buồn thì nản nhất là nhiều diễn viên vô ý, vừa nghe lồng tiếng xong là phán ngay giữa đám đông: “Chị lồng tiếng vậy là chết vai em rồi…”. Nhiều lần tức quá, cô trả vai cho người đó… tự lồng tiếng. Kết quả phim chiếu ra, vai hư thiệt, lúc đó có hối cũng không còn kịp bởi thu tiếng trên hiện trường và cảm xúc lúc lồng tiếng là hai kỹ năng hoàn toàn khác nhau.

Với nghề này, giọng nói chính là “vốn làm ăn”, may mắn nhất với cô là nhờ Tổ nghiệp thương nên nhiều lúc đóng vai điên la hét liên tục khàn cả giọng, vậy mà ngày sau tự nhiên ngọt trở lại, mừng lắm.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang

Hiện hạnh phúc nhất với cô Lan là trong nhà đã có hai đứa cháu nối nghiệp là Ngô Lợi và bé Ngọc Khánh mới 11 tuổi nhưng đã có 8 năm trong nghề. Cô bé này có chất giọng rất siêu, biết câu thoại nào sai là bé xin đạo diễn sửa liền.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langDiễn viên lồng tiếng Ngô Lợi

Bé giỏi đến nỗi nhiều người năn nỉ vui: “Con ơi đừng có lớn để chú còn nhờ dài dài nhé”. Cô bảo: “Nàng ta cũng lộn xộn lắm, đang lồng tiếng ngon lành, trở chứng là đòi ngủ, đòi ăn, mà ăn ngon mới chịu…

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langBé Ngọc Khánh mới 11 tuổi nhưng đã có 8 năm trong nghề

Có lần dẫn đi đóng quảng cáo, thấy nhiều câu thoại sai, cô bé lên tiếng cảnh báo luôn: Chú ơi, mấy câu này con chưa cảm, coi bộ bất ổn nè, chú có cho con sửa thoại lại được không? Nếu không có chuyện gì con không chịu trách nhiệm nhé”.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langBé Ngọc Khánh

Công việc thầm lặng của người phía sau màn ảnh

Để trở thành một nghệ sĩ lồng tiếng đích thực theo cô Lan không có gì khó, bởi công việc này không cần ở ngoại hình, không cần đầu tư trang phục hay kỹ năng diễn xuất… Nhưng điều quan trọng nhất là phải có chất giọng. Giọng trầm khàn vào vai lão, độc ác. Nếu chất giọng thanh dễ vào vai mùi, còn giọng “chua chát” hay đỏng đảnh sẽ vào các vai ác còn gọi là phản diện.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langDiễn viên lồng tiếng Ngô Lợi

Lồng tiếng phim được chia theo từng nhóm riêng biệt, cao cấp thì có phim hoạt hình của nước ngoài. Dạng phim này thường thu hút các nghệ sĩ nổi tiếng như Thành Lộc, Trấn Thành, Minh Hằng, Đông Nhi, Mr Đàm… và tất nhiên catse sẽ là nhưng con số kỷ lục.
long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langĐông Nhi lồng tiếng cho phim Cơn mưa thịt viên 2
long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang
Đàm Vĩnh Hưng cũng từng lồng tiếng cho bộ phim Mèo đi hia

Theo cô Thuỳ Lan, những ai được chọn phải qua khâu casting gắt gao, do người nước ngoài kiểm duyệt, qua được khâu này xem như… trúng mánh.
long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang
NSUT Thành Lộc lồng tiếng trong bộ phim hoạt hình Xì trum 2

Với phim chiếu rạp, tưởng dễ nhưng lại rất khó ăn vì phải diễn sao cho khớp từng khẩu hình của diễn viên.

Có lúc diễn viên thoại rất trời ơi ở ngoài hiện trường, có người khớp quá diễn không được, đạo diễn cho đếm số từ 1 đến 10, đặc biệt có người chỉ nói nhảm, pha rất nhiều câu chửi thề nghe rất hài hước, khiến bộ phận lồng tiếng phải đổ mồ hôi hột, phải dò lại câu thoại, rồi thoại đúng với khẩu hình, những lần như vậy xem như tá hoả “tam tinh” luôn.
long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham lang

Bù lại, ở những bộ phim nước ngoài tưởng khó, nhưng chỉ cần nắm vững nội dung, thoại ào ạt rồi nhờ vào bộ phận kỹ thuật hiện đại chỉnh ăn khớp, lại trở nên dễ dàng.

long tieng cho phim chuyen cua nhung chien si tham langNghệ sỹ lồng tiếng Thế Phương là gương mặt chuyên lồng tiếng cho phim bộ TVB

Khi diễn viên lồng tiếng xuất hiện ở phim trường Đó là chuyện hi hữu của diễn viên lồng tiếng Thế Phương – người từng giả giọng ông già lúc 20 tuổi và nổi tiếng với việc lồng tiếng cho các nhân vật… cực ác. Anh này thích phiêu lưu, khi thì đóng kịch, khi thì làm diễn viên rồi chuyển sang làm phó đạo diễn. Có thời, khán giả mê Minh Hằng trong loạt phim Mộng phù du, Ngã rẽ cuộc đời… hoặc như Đức Tiến, Như Phúc lần đầu “lơ ngơ” với lời thoại thu tiếng trực tiếp ở phim trường, chính Thế Phương là người đã dùng chất giọng “phù thuỷ” của mình để mồi cho các diễn viên này nhập vai một cách tốt nhất trên phim trường.

Riêng ở bộ phận lồng tiếng cho các phim bộ từ Hàn Quốc, Hong Kong, Philippines, Thái Lan, Ấn Độ… sẽ trở nên dễ dàng hơn với những diễn viên chuyên nghiệp được nhiều khán giả yêu thích hàng chục năm qua như Thế Phương, Bích Ngọc, Bá Nghị và Thế Thanh…

Nó thú vị ở chỗ, một diễn viên có thể lồng tiếng cho ba nhân vật từ vai bà ngoại, bà mẹ rồi em bé… cùng một thời điểm vẫn tỉnh bơ như không có gì. Dòng phim này tương đối phong phú và bình ổn, nên thu nhập khá ổn định, hầu hết đều yên tâm với công việc của mình.