“Тhầп đồng sân khấu” NSND Thanh Tòng tận cuối ᵭời vẫn vẹn toàn tài đức

0
214

NSND Thanh Tòng được mệnh danh là “thống soái” của sân khấu cải lương tuồng cổ. Ông thuộc thế hệ thứ ba của đại gia đình cải lương. Nhìn lại hơn 60 năm sự nghiệp sân khấu, ông được xem là đã có công đưa tối đa lịch sử Việt Nam vào nghệ thuật sân khấu cải lương tuồng cổ.

Thanh Tòng là hậu duệ đời thứ tư trong gia tộc đến nay có sáu đời theo nghề hát nổi tiếng miền Nam. Bà cố nội ông là chủ gánh hát bội Vĩnh Xuân, ông nội ông là bầu Thắng – kép hát bội lừng danh của đất Sài Gòn xưa, còn cha ông là nghệ sĩ Minh Tơ. Các tên tuổi như: Bạch Lê, Bạch Lựu, Bạch Lý, Bạch Long, Thành Lộc, đạo diễn Phượng Hoàng… là em cô cậu của ông. Còn lớp diễn viên trẻ như: Tú Sương, Trinh Trinh, Thanh Thảo… là cháu ông.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Từ năm ba tuổi, Thanh Tòng được gia đình hướng theo nghề hát, cho xuất hiện trên sân khấu hát bội của ông nội. Sáu tuổi, ông diễn vở San Hậu. Từ đó, ông được cha liên tục cho rèn luyện về cách diễn xuất, hóa thân nhiều dạng nhân vật, kể cả học tân nhạc, nhảy thiết hài và các kỹ năng sân khấu. 10 tuổi, Thanh Tòng đóng vai Lữ Bố trong đoàn Đồng ấu Minh Tơ. Qua nhiều vai diễn, ông được báo chí Sài Gòn thời đó gọi là “thần đồng sân khấu”.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Ở Sài Gòn ngày trước, khán giả chuộng làn sóng phim ảnh nước ngoài, làn sóng vở tuồng từ Đài Loan, Quảng Đông (Trung Quốc)… Nghệ sĩ Minh Tơ và em rể là NSND Thành Tôn (cha của nghệ sĩ Thành Lộc) thực hiện các vở cải lương lấy cảm hứng từ tuồng nước ngoài nhưng chen vào trình thức hát bội, sử dụng giai điệu cải lương. Đây là nền tảng cho bộ môn cải lương hồ quảng ra đời.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Thanh Tòng đã tích cực kế thừa thành tựu của cha. Chưa đầy 30 tuổi, ông được báo chí thời đó tiếp tục phong là ”Vua cải lương hồ quảng” với nhiều tác phẩm được khán giả yêu thích như: Phạm Lãi – Tây Thi, Võ Tòng sát tẩu...

Giới chuyên môn nhận định gia tộc “Bầu Thắng – Minh Tơ – Thanh Tòng” là có công trong việc hình thành, phát triển cải lương tuồng cổ thoát dần ảnh hưởng từ nước ngoài ở giai điệu, ca từ và nội dung. Trong đó, Thanh Tòng góp công sức lớn.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Thập niên 1980 là thời kỳ rực rỡ của Thanh Tòng qua vai trò tác giả – đạo diễn. Ông sáng tác và dàn dựng thành công nhiều tác phẩm ca ngợi tinh thần yêu nước, anh hùng dân tộc, trong đó có nhiều tuồng kinh điển như: Câu thơ yên ngựa, Tô Hiến Thành xử án, Má hồng soi kiếm bạc, Ngọn lửa Thăng Long.

Tiếp bước người cha tài năng, ở hậu trường sân khấu, Thanh Tòng thể hiện khả năng quản lý đoàn hát, viết kịch bản, soạn vở, đạo diễn các tác phẩm tuồng cổ. Sau năm 1975, ông lập một nhóm hát thường xuyên, gây quỹ xây dựng nhà truyền thống sân khấu ở số 33 Cô Bắc (quận 1, TP HCM) nhờ đó đưa nhiều diễn viên lên hàng sao của sân khấu cải lương như: Ngọc Đáng, Hữu Lợi, Tài Linh, Vũ Linh, Thanh Thanh Tâm, Thanh Hằng, Thoại Mỹ… Ông là người thầy truyền nghề hát cho nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương trong nước.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Đạo diễn, diễn viên Hữu Quốc chia sẻ điều anh nhớ nhất về nghệ sĩ Thanh Tòng là cách làm việc của một bậc thầy sân khấu có tác phong đàng hoàng, chỉn chu.

Hữu Quốc nhớ, khoảng 3-4 năm trước, khi biết anh có việc ra miền Bắc công tác, nghệ sĩ Thanh Tòng nhờ anh trao tiền tác quyền cho tác giả vở cải lương Câu thơ yên ngựa – ông Ngọc Văn. Số tiền không nhiều nhưng khiến tác giả rất xúc động vì tấm lòng người nghệ sĩ dành cho nhau.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

“Khi dựng vở, ông luôn tôn trọng tác quyền của soạn giả. Ông kỹ tính trong việc sử dụng các điệu thức hát bội xưa. Ông là người vừa có tâm, vừa có tài, góp sức cùng nhiều nghệ sĩ gạo cội đưa nghệ thuật sân khấu cải lương lên tầm vóc riêng trong làng nghệ thuật”, Hữu Quốc nói.

Ở phương diện người nghệ sĩ, Thanh Tòng để lại dấu ấn và ảnh hưởng lớn cho thế hệ nghệ sĩ cải lương sau này. Ông có tài diễn xuất đa dạng với lối diễn sâu sắc, nhập vai trọn vẹn vào từng nhân vật và giọng hát mạnh mẽ, đầy nội lực.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Khán giả mộ điệu cải lương luôn ghi nhớ hình ảnh Thanh Tòng trong vai đại thần Lý Đạo Thành đầy uy dũng của vở Câu thơ yên ngựa, vai Lữ Bố với đầy đủ nét diễn duyên dáng, lẳng, hài hước trong tuồng cải lương hồ quảng Phụng Nghi Đình… Nhiều nét diễn của ông được các nghệ sĩ thế hệ sau xem là khuôn mẫu kinh điển để học tập và tiếp nối.

Năm 1984, khi tham gia đoàn nghệ sĩ mang vở Đời cô Lựu lưu diễn ở châu Âu ông được chọn đóng thế nghệ sĩ Thành Được vai Hai Thành. Theo ông, đây là vai  hay nhất trong các vai đóng thế của mình. Lần lượt, diễn xuất của Thanh Tòng trong các vở Tô Ánh Nguyệt, Áo cưới trước cổng chùa… cho thấy tầm vóc của ông không dừng ở cải lương tuồng cổ mà còn tỏa sáng ở vở mang đề tài xã hội đương đại.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Diễn xuất bền bỉ và gắn bó với sân khấu cải lương ở nhiều vai trò, Thanh Tòng chứng kiến nhiều thăng trầm của bộ môn nghệ thuật truyền thống. Ông đã bốn lần đoạt huy chương vàng, sáu lần đoạt huy chương bạc trong các lần hội diễn sân khấu toàn quốc. Năm 2007, ông nhận danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

Những năm cuối đời, dù mang trong người nhiều bệnh, ông luôn đau đáu việc gầy dựng lại sức sống cho nghệ thuật cải lương. Trước khi mất, ông còn ấp ủ ý tưởng lập câu lạc bộ cải lương tuồng cổ cho lớp diễn viên trẻ từng đoạt huy chương vàng giải Trần Hữu Trang.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Nghệ sĩ Tú Sương – cháu Thanh Tòng – kể, một thời gian trước khi mất, dù bệnh, ông vẫn theo con gái – Nghệ sĩ Ưu tú Quế Trân – đi diễn, chấm thi và tham gia dàn dựng vở.

Lần gần nhất tôi đứng chung sân khấu với cậu Tòng là trong chương trình ‘Vầng trăng cổ nhạc’. Cậu tham gia dàn dựng các tiết mục của chương trình. Trong đại gia đình nghệ thuật, cậu luôn dặn dò con cháu lúc nào cũng phải hết mình trên sân khấu. Khi tôi kết hôn, cậu buồn và khóc vì sợ tôi bỏ nghề. Cậu dành cho tôi rất nhiều lời khuyên về giữ gìn đạo nghề”, Tú Sương chia sẻ.

Thần đồng sân khấu NSND Thanh Tòng tận cuối đời vẫn vẹn toàn tài đức

Niềm hạnh phúc và tự hào lớn của nghệ sĩ Thanh Tòng là con gái ông – nghệ sĩ Quế Trân – đã thành danh khi tiếp bước cha ông giữ “ngọn lửa” nghệ thuật truyền thống. Bên cạnh đó, các diễn viên nhỏ tuổi như: Hồng Quyên, Tú Quyên (con nghệ sĩ Tú Sương), bé Minh Khang (cháu nội NSND Thanh Tòng)… đang đi theo con đường nghệ thuật của gia tộc Bầu Thắng – Minh Tơ – Thanh Tòng.

Em trai cố NSND Thanh Tòng: Bị khớp, huyết áp vẫn miệt mài truyền nghề

Dù đã gần 60 tuổi, mắc bệnh huyết áp, khớp song nghệ sĩ Thanh Sơn vẫn miệt mài với hành trình truyền nghề cho những bạn trẻ yêu cải lương tuồng cổ.
Nghệ sĩ Thanh Sơn gây bất ngờ khi xuất hiện trong 'Sao nối ngôi' để hỗ trợ cho Hoài Thanh /// Ảnh: BTC

Nghệ sĩ Thanh Sơn gây bất ngờ khi xuất hiện trong ‘Sao nối ngôi’ để hỗ trợ cho Hoài Thanh ẢNH: BTC

Nghệ sĩ Thanh Sơn gây bất ngờ khi xuất hiện trong Sao nối ngôi (dự kiến lên sóng ngày 28.4 trên THVL1) để hỗ trợ cho thí sinh Hoài Thanh. Tại đây, ông có những chia sẻ thú vị về chương trình cũng như về cô học trò đặc biệt của mình. Nam nghệ sĩ chia sẻ: “Ngày trước tôi dạy ở trường nghệ thuật sân khấu, Hoài Thanh rất yêu nghề, học vũ đạo thường 2 tiếng nhưng cô bé nhiệt huyết, tôi nâng lên thành 3 – 4 tiếng. Hoài Thanh rất giỏi, điêu luyện, cố gắng học hành, thi thường 10 điểm, tham gia ít cuộc thi, nhưng đều đoạt giải cao và nhận huy chương”. Trước đây, nghệ sĩ Thanh Sơn cũng là người hướng dẫn, trợ diễn cho Bình Tinh, Trường Giang (quán quân Sao nối ngôi 2 mùa đầu).
Trong hậu trường, khi nói về sức khỏe của mình, nghệ sĩ Thanh Sơn tâm sự một lần ông diễn vai Quan Công thì tự nhiên xây xẩm mặt mày. Một học trò có mẹ là bác sĩ đã khám, phát hiện nam nghệ sĩ bị cao huyết áp, phải uống thuốc thường xuyên. Năm nay, em trai nghệ sĩ Thanh Tòng đã 59 tuổi rồi nhưng vẫn cố gắng làm gì được cho nghề thì làm. Trước hết, ông dạy thêm cho con cháu trong nhà, sau đó là cho những bạn trẻ còn mê nghề hát.
Em trai cố NSND Thanh Tòng: Bị khớp, huyết áp vẫn miệt mài truyền nghề - ảnh 1

Ở tuổi gần 60, nam nghệ sĩ vẫn miệt mài truyền nghề cho thế hệ trẻ ẢNH: BTC

Nam nghệ sĩ bộc bạch: “Ngày còn trẻ, tôi hát và chạy gối, đánh đấm nhiều. Đa số, nghệ sĩ cải lương tuồng cổ thường bị đau khớp gối. Có hôm, tôi đang diễn trên sân khấu mà đau, tôi nén mà lướt qua cơn đau, một thời gian sau vết thương cũ ngày càng trở nặng. Tuy nhiên, Tổ nghề cũng thương mà cho tôi tiếp tục với nghề. Mỗi khi đi diễn, khán giả nhìn tôi mà nhắc nhớ về anh trai Thanh Tòng. Điều này khiến cho tôi rất hạnh phúc”. Nghệ sĩ Thanh Sơn cũng cho biết ông đi diễn, đi dạy chủ yếu vì đam mê, chứ thù lao không đáng bao nhiêu.
Giọng ca sinh năm 1962 cũng nói về những khó khăn của sân khấu tuồng cổ ngày nay: “Lớp nghệ sĩ kế cận chưa đủ lực để kế thừa những tiền bối đi trước về cải lương tuồng cổ. Bởi nhiều em không được đào tạo bài bản, chỉ “học lỏm” các nghệ sĩ trước hay coi theo trên mạng. Sân khấu ngày trước có nhiều nghệ sĩ giỏi nhưng hiện tại đã rụng dần, cây cổ thụ của tuồng cổ đâu còn được mấy người, đa phần giải nghệ, lâu lâu đi hát cho vui hoặc định cư ở nước ngoài. Ở lứa của tôi còn có anh Bạch Long, tuy nhiên anh hoạt động bên kịch, phim nhiều hơn, anh Trường Sơn, Công Minh, Chí Bảo thỉnh thoảng xuất hiện, chỉ còn mình tôi hoạt động để vui cùng tụi nhỏ”.
Em trai cố NSND Thanh Tòng: Bị khớp, huyết áp vẫn miệt mài truyền nghề - ảnh 2

Nghệ sĩ Thanh Sơn nhận xét: “Cây đa cây đề của tuồng cổ rơi rụng trong khi nghệ sĩ trẻ chưa đủ lực kế thừa” ẢNH: BTC

Nghệ sĩ Thanh Sơn là hậu duệ đời thứ 3 của cải lương tuồng cổ Bầu Thắng – Minh Tơ – Thanh Tòng. Ông sinh năm 1962, theo nghề từ năm 7, 8 tuổi. Thời gian đầu, nam nghệ sĩ cũng phải làm quân lượm tiền, cầm cờ chạy hiệu, bắt ngựa, dọn lớp… rồi học cả đánh trống, làm đèn, chỉnh âm thanh, đạo cụ, hậu đài. Nghệ sĩ Thanh Sơn nhớ lại: “Ba nói muốn giỏi nghề thì tất cả những thứ đó phải biết hết để sau này không ai làm khó mình”. Là con trai út cố nghệ sĩ Minh Tơ và là em trai của cố NSND Thanh Tòng, nghệ sĩ Thanh Sơn đang nỗ lực duy trì bộ môn cải lương tuồng cổ, phát triển đoàn cải lương tuồng cổ Minh Tơ – Thanh Sơn.
Khi có tuổi, nghệ sĩ Thanh Sơn lại đau đáu với công tác truyền nghề cho thế hệ trẻ. Đó là lý do ông gắn bó 15 năm với vai trò giảng viên vũ đạo tuồng cổ Khoa Kịch hát dân tộc (Trường đại học Sân khấu điện ảnh TP.HCM), rồi mở lớp học dành cho các bạn trẻ yêu thích nghệ thuật tuồng cổ. Em trai Thanh Tòng thuê một địa điểm ở quận 5, lặng lẽ dạy cho các bạn trẻ, chừng 3 tháng thầy trò làm một buổi báo cáo, tổ chức buổi diễn ấm cúng cho những người mê bộ môn nghệ thuật này. Đạo diễn Lê Nguyên Đạt, trưởng khoa kịch hát dân tộc từng nhận xét về người đồng nghiệp: “Cái người này có nhà mặt tiền cho thuê hằng tháng sống khỏe vậy mà thương nghề, muốn truyền nghề nên cặm cụi đi dạy hoài, dù tiền dạy chẳng bao nhiêu mà còn hao tốn sức lực”.

Em trai cố NSND Thanh Tòng: Đang diễn tự nhiên bị xây xẩm mặt mày, suýt độȶ qυỵ

“Rất may lúc đó được khám kịp chứ không thì tôi đã đột quỵ rồi” – nghệ sĩ Thanh Sơn nói.

Mới đây, chương trình Sao nối ngôi đã lên sóng, với sự xuất hiện của nghệ sĩ Thanh Sơn (em trai cố NSND Thanh Tòng), trong vai trò cố vấn cho thí sinh Hoài Thanh.

Tại chương trình, nghệ sĩ Thanh Sơn bồi hồi chia sẻ về những biến cố mình từng trải qua. Anh nói:

Em trai cố NSND Thanh Tòng: Đang diễn tự nhiên bị xây xẩm mặt mày, suýt đột quỵ - Ảnh 1.
Nghệ sĩ Thanh Sơn

“Trong một lần diễn vai Quan Công, tôi tự nhiên bị xây xẩm mặt mày, suýt đột quỵ. Một học trò có mẹ là bác sĩ ngay lập tức đã khám và phát hiện tôi bị cao huyết áp, phải uống thuốc thường xuyên. Rất may lúc đó được khám kịp chứ không thì tôi đã độȶ qυỵ rồi.

Năm nay tôi cũng 59 tuổi rồi, nhưng vẫn cố gắng làm gì được cho nghề thì làm. Trước hết, tôi dạy thêm cho con cháu trong nhà, sau đó là cho những bạn trẻ còn mê nghề hát.

Ngày còn trẻ, tôi hát và chạy gối, đánh đấm nhiều nên giờ ngoài huyết áp còn bị đau khớp gối, đi lại khó khăn, trái gió trở trời là đau đớn.

Đa số, nghệ sĩ cải lương tuồng cổ thường bị đau khớp gối. Có hôm, tôi đang diễn trên sân khấu mà đau tê tái. Tôi phải nén chịu mà lướt qua cơn đau. Một thời gian sau, vết thương cũ ngày càng trở nặng, khiến tôi gặp khó khăn trên sân khấu.

Tuy nhiên, Tổ nghề cũng thương mà cho tôi tiếp tục với nghề. Mỗi khi đi diễn, khán giả nhìn tôi mà nhắc nhớ về anh trai Thanh Tòng. Điều này khiến cho tôi rất hạnh phú.

Em trai cố NSND Thanh Tòng: Đang diễn tự nhiên bị xây xẩm mặt mày, suýt đột quỵ - Ảnh 3.
Hiện nay, tôi đi diễn, đi dạy chủ yếu vì đam mê, chứ thù lao không đáng bao nhiêu. Tôi buộc phải chấp nhận điều này thôi”.

Tiếp đó, nghệ sĩ Thanh Sơn nói thêm về những khó khăn của sân khấu tuồng cổ ngày nay. Anh nói:

“Lớp nghệ sĩ kế cận chưa đủ lực để kế thừa những tiền bối đi trước về cải lương tuồng cổ. Nhiều em không được đào tạo bài bản, chỉ học lỏm các nghệ sĩ trước hay coi theo trên mạng.

Sân khấu ngày trước có nhiều nghệ sĩ giỏi nhưng hiện tại đã rụng dần. Cây cổ thụ của tuồng cổ đâu còn được mấy người, đa phần giải nghệ, lâu lâu đi hát cho vui, hoặc định cư ở nước ngoài.

Ở lứa của tôi còn có anh Bạch Long, tuy nhiên anh hoạt động bên kịch, phim nhiều hơn. Anh Trường Sơn, Công Minh, Chí Bảo thỉnh thoảng xuất hiện, chỉ còn mình tôi hoạt động để vui cùng tụi nhỏ”.

Ngoài ra, nghệ sĩ Thanh Sơn cũng ôn lại sự nghiệp và tâm huyết của mình: “Tôi là hậu duệ đời thứ 3 của cải lương tuồng cổ Bầu Thắng – Minh Tơ – Thanh Tòng.

Em trai cố NSND Thanh Tòng: Đang diễn tự nhiên bị xây xẩm mặt mày, suýt đột quỵ - Ảnh 4.

Tôi sinh năm 1962 tại Sài Gòn. Tôi theo nghề của cha mẹ, dòng tộc từ năm 7, 8 tuổi. Ban đầu, tôi cũng phải làm quân lượm tiền, cầm cờ chạy hiệu, bắt ngựa, dọn lớp… rồi học cả đánh trống, làm đèn, chỉnh âm thanh, đạo cụ, hậu đài.

Ba tôi nói, muốn giỏi nghề thì tất cả những thứ đó phải biết hết để sau này không ai làm khó mình.

Là con trai út cố nghệ sĩ Minh Tơ và là em trai của cố NSND Thanh Tòng, tôi đang nỗ lực duy trì bộ môn cải lương tuồng cổ, phát triển đoàn cải lương tuồng cổ Minh Tơ – Thanh Sơn.

Khi có tuổi, tôi lại đau đáu với công tác truyền nghề cho thế hệ trẻ. Đó là lý do tôi gắn bó 15 năm với vai trò giảng viên vũ đạo tuồng cổ Khoa Kịch hát dân tộc Trường Sân khấu điện ảnh TP.HCM, rồi mở lớp học dành cho các bạn trẻ yêu thích nghệ thuật tuồng cổ.

Tôi thuê một địa điểm ở quận 5, lặng lẽ dạy cho các bạn trẻ, chừng 3 tháng thầy trò làm một buổi báo cáo, tổ chức buổi diễn ấm cúng cho những người thực sự mê cải lương tuồng cổ.

Tôi gom nhiều tuồng tích xưa từ thời chú (nghệ sĩ Khánh Hồng) đến thời anh trai Thanh Tòng, biên tập lại rồi dàn dựng mới hơn để thu hút sự quan tâm của khán giả trẻ.

Em trai cố NSND Thanh Tòng: Đang diễn tự nhiên bị xây xẩm mặt mày, suýt đột quỵ - Ảnh 5.

Hiện tại, tôi hiện đang là cộng tác viên giảng dạy ở Nhà văn hóa sinh viên về tuồng cổ. Tôi dạy các bạn cách vẽ mặt hát bội, cách hát bội, hát cải lương tuồng cổ, dạy vũ đạo múa roi ngựa của hát bội Quảng Đông và Việt Nam khác nhau như thế nào…

Hiện tại, gia tộc cải lương Minh Tơ đang tiếp tục nối truyền đến thế hệ thứ 6 gồm con trai của NSƯT Kim Tử Long – nghệ sĩ Trinh Trinh là bé Andy Khánh.

Andy Khánh mê diễn xuất giống cha, thích ca cổ, đóng kịch và được cha khuyến khích lên sân khấu diễn xuất từ nhỏ.

Con trai tôi là Thanh An, thế hệ thứ 5 cũng là người truyền đạt cải lương tuồng đến thế hệ nghệ sĩ trẻ”.

Theo Soha