Cố NSƯT Minh Phụng : Không hổ danh là “Hoàng tử sân khấu” khi sở hữu tài sắc vẹn toàn

0
230

Dù chỉ sống trên sáu mươi tuổi, Cố nghệ sĩ ưu tú Minh Phụng vẫn để lại một sự nghiệp ca diễn đáng trân trọng và cuộc sống đầy ý nghĩa nhân văn trong lòng công chúng yêu cải lương.

Trong thế giới sân khấu cải lương nước nhà gần một thế kỷ qua, hiếm khi ta được gặp một nghệ sĩ thinh sắc lưỡng toàn, lại thêm tính tình nhân hậu rất mực yêu thương vợ con và bạn bè đồng nghiệp như nghệ sĩ Minh Phụng. Khuôn mặt sáng đẹp kết hợp với giọng ca vút cao réo rắt, dưới ánh đèn màu, nghệ sĩ Minh Phụng xuất hiện rạng ngời như một vì sao và diễn xuất chững chạc được khán giả coi như một hoàng tử trên sân khấu.

Xuất xứ nghiêm tốn của giọng ca vàng

Các ông bầu gánh hát phát hiện và kịp thời khai thác những giọng ca vàng này, tóm lại nhờ những cơ duyên đó mà các em thăng tiến trên con đường nghệ thuật cổ nhạc, để trở thành những nghệ sĩ danh ca có giọng ca âm sắc đặc biệt và một kỹ thuật ca điêu luyện.

Nghệ sĩ danh ca Minh Phụng tên thật là Nguyễn Văn Hoài, sanh năm 1945 tại quận Châu Thành tỉnh Mỹ Tho, con nhà nghèo, trong gia đình có đến 10 anh chị em. Khi em Hoài lên 7 tuổi, hàng ngày em phải thức dậy từ 4 giờ sáng để phụ giúp mẹ em bày hàng ra chợ Mỹ Tho để mẹ bán. Khi thì bán cá, khi bán khóm, khi thì bán đồ hàng bông, mua đầu chợ bán cuối chợ.

Sau những giờ học buổi chiều, em Hoài còn phải đi bán đậu rang, bánh chuối để kiếm thêm thu nhập. Em Hoài đôi khi đi học trễ giờ, bị thấy giáo bắt phạt quỳ nơi cột cờ, em khóc chớ không dám nói thật là do việc phụ giúp mẹ bán hàng ở chợ mà em trễ giờ học. Tuy nhiên em Hoài sáng dạ, học bài mau thuộc nên em cũng được thầy khen bạn mến. Mỗi ngày khi đi bán bánh, em gặp những cuộc đờn ca tài tử trong thôn xóm là em ở lại nghe, và đôi khi em cũmg tham gia ca vài bài.

Em có khiếu nhạc nên em tự học ca theo các bản nhạc được phát trên đài phát thanh như các bản Trăng Rụng Xuống Cầu, Khúc Ca Ngày Mùa của Ngọc Cẩm, Nguyễn Hữu Thiết và các bài vọng cổ do Hữu Phước, Út Trà Ôn hay Út Bạch Lan ca như các bài Ông Lái Đò, Tần Quỳnh Khóc Bạn, Gánh Chè Khuya… Em Hoài cũng học thêm ở chú Tư Xuân trong xóm những bài bản cổ nhạc để ca trong những cuộc hợp đàn ca tài tử.

Bước đầu của tài năng mới

Nhân dịp đoàn cải lương Tân Đô tập tuồng tại sân khấu đình Điều Hòa, em Hoài được soạn giả Hương Huyền Anh thử giọng ca và giới thiệu để ông Bầu Công Tạo thu nhận em vô đoàn hát và đặt cho em Hoài nghệ danh Tân Tiến. Em Hoài tức nghệ sĩ Tân Tiến đóng vai ông sư là vai đầu tiên trong tuồng Bến Tang Thương, hát tại rạp Viễn Trường Mỹ Tho năm 1962.

Sau đoàn hát Tân Đô, nghệ sĩ Tân Tiến đi hát ở các đoàn hát nhỏ khác như đoàn Hoa Thảo – Hậu Tấn, đoàn hát Thanh Phương. Tại đoàn hát Thanh Phương, lúc đó Hoài được 17 tuổi, em bỏ nghệ danh Tân Tiến, lấy tên hai đứa cháu của một người bạn gái là Minh và Phụng để làm nghệ danh Minh Phụng. Nghệ sĩ Minh Phụng đã thành công trong vai kép chánh Ai Dũng Phương trong tuồng Bên Cầu Định Mệnh.

Đầu năm 1964 , nghệ sĩ Minh Phụng về hát cho đoàn hát Quốc Việt, nhờ sắc vóc đẹp trai, giọng ca truyền cảm, nghệ sĩ Minh Phụng được các ký giả kịch trường viết nhiều bài báo khen tặng. Thời gian này Minh Phụng hát với nữ nghệ sĩ  Kiều Tiên. Anh yêu Kiều Tiên vì cô trẻ đẹp, thông minh và là đào chánh của đoàn hát. Tình yêu chỉ mới khởi đầu thì nghệ sĩ Minh Phụng được ông Ba Bản, bầu gánh hát đại ban Thủ Đô mời cộng tác với một số tiền contrat hậu hỉ.

Đối với một kép trẻ mới vào nghề như Minh Phụng mà được ông bầu đại ban mời về cộng tác là một vinh dự lớn và là một dịp may hiếm có, Minh Phụng sợ ông bầu Quốc Việt biết được thì sẽ làm khó dễ, không cho đi, nên anh từ giả Kiều Tiên, hứa khi nào nổi tiếng thì anh sẽ cưới Kiều Tiên. Xong rồi anh trốn đi gia nhập gánh hát Thủ Đô.

Những bước thành công vượt bực

Lực lượng đào kép đoàn hát Thủ Đô lúc đó có Thanh Hải, Tấn Tài, Phước Trọng, Trương Ánh Loan, Như Ngọc, Thúy Nga, Dũng Thanh Lâm nên tuy được ông Bầu Ba Bản mời cộng tác, khởi đầu Minh Phụng vẫn phải làm công việc của người cầm bổn nhắc tuồng trong những suất hát của đoàn. Nhờ đứng trong cánh gà nhắc tuồng, Minh Phụng thuộc được nhiều vai trong các tuồng hát của đoàn, nắm được kỹ thuật diễn xuất và biết những điểm hay và các yếu kém của những diễn viên đóng các vai tuồng đó trước anh nên khi có dịp thế tuồng, Minh Phụng đã thành công vượt bực. Sau đó Minh Phụng được phân vai chánh  chánh thức hát các tuồng mới chớ không còn ở vị trí sơ cua và đứng cánh gà nhắc tuồng.

Nghệ sĩ Minh Phụng nổi danh qua các vai chánh tuồng Sầu Quan ải, Chiếc Quạt Trầm Hương, Hoa Chiều Hương Muộn, Thần Nữ Dâng Ngũ Linh Kỳ, Mây Trôi Về Phương Cũ, Võ Tòng Sát Tẩu… của soạn giả Thiếu Linh trên sân khấu Thủ Đô.

Bầu Long đoàn Kim Chung thấy nghệ sĩ Minh Phụng được khán giả ái mộ đông đảo và được báo chí kịch trường ngợi khen nhiều tuồng, ông lập tức mời Minh Phụng ký hợp dồng với một số tiền contrat kỷ lục và để Minh Phụng hát chánh trong các đoàn hát Kim Chung của ông. Lúc đó Kim Chung có năm đoàn hát lớn, nghệ sĩ Minh Phụng đã được bố trí hát vai kép chánh với các nữ nghệ sĩ Út Bạch Lan, Diệu Hiền, Mỹ Châu, Lệ Thủy, Thanh Kim Huệ, Diệu Nga, Diệu Huê, Kim Ngọc… Minh Phụng nổi tiếng qua các tuồng Bóng Hồng Sa Mạc, Đợi Anh Mùa Lá Rụng, Tâm Sự Loài Chim Biển, Xin Một Lần Yêu Nhau, Kiếp Nào Có Yêu Nhau…

Về gia đình thì thời gian cộng tác với đoàn Kim Chung, nghệ sĩ Minh Phụng chung sống với nữ nghệ sĩ Diệu Huê. Hai người đã có với nhau ba con, đứa con gái lớn là Tiểu Phụng. Tiểu Phụng lớn lên thành nữ diễn viên tài sắc. Cô Tiểu Phụng từng cộng tác với đoàn hát Phước Chung, đoàn Thanh Nga, Tiểu Phụng cũng thành công lớn trong lãnh vực phim ảnh, băng vidéo và ca tân nhạc.

Từ năm 1964 đến năm 1975, nghệ sĩ Minh Phụng hát chánh cho công ty Kim Chung. Anh thâu thanh độc quyền cho hãng dĩa Việt Nam, ngoài các băng tuồng đã hát trên sân khấu kim Chung, Minh Phụng còn thâu thanh vọng cổ ca độc chiếc, tân cổ giao duyên ca chung với Út Bạch Lan, Mỹ Châu, Lệ Thủy, Phượng Liên, Diệu Hiền. Các dĩa vọng cổ ca độc chiếc của nghệ sĩ Minh Phụng có một thời gian dài được thính giả ưa thích, được hãng dĩa Việt Nam tái xuất bản nhiều đợt. Có thể kể các bài vọng cổ do Minh Phụng ca như An Lộc Sơn, 14 năm Mong Đợi, Cho Xin Sống Lại Một Ngày, Ñừng Nói Xa Nhau, Phố đêm, Nước Mắt Quê Hương, Trường Hận, Thương Về Cố Đô.

Sự nghiệp sân khấu của Minh Phụng từ 1975

Sau năm 1975, nghệ sĩ Minh Phụng  là trưởng đoàn Tiếng Hát Quê Hương của tỉnh Bến Tre, nổi danh trong vai Lục Vân Tiên. Sau đó anh giao đoàn Tiếng hát Quê Hương cho Văn Hóa Thông Tin tỉnh quản lý, năm 1976 Minh Phụng gia nhập gánh hát Hương Mùa Thu, làm kép chánh, đóng tuồng chung với nữ nghệ sĩ Ngọc Hương, Kiều Tiên, Hoàng Giang, Kim Giác. Anh đã hát qua các vở tuồng Gánh Cỏ Sông Hàn, Con Cò Trắng, Lửa Phi Trường.

Năm 1994, nghệ sĩ Minh Phụng mướn xác gánh hát Hương Mùa Thu, lập lại đoàn hát Hương Mùa Thu với thành phần diễn viên như Minh Phụng, Linh Cảnh, Kiều Tiên, Bảo Ngọc, Ngọc Cẩm Thúy, Vương Bình, Thanh Phú, Điền Tử Lang, Thanh Thủy, Ngọc Ánh, Diệu Thanh, hề Giang Tâm, Đoàn Hương Mùa Thu của Minh Phụng diễn ở tỉnh Minh Hải (tức Cà Mau) và các quận huyện lân cận.

Sau đó nghệ sĩ Minh Phụng đổi bảng hiệu Hương Mùa Thu thành đoàn Tiếng Chuông Vàng Minh Phụng. Thành phần đoàn Tiếng Chuông Vàng Minh Phụng có thêm các diễn viên Bích Hạnh, Chí Hải, Bảo Trân, Bảo Chiêu, Hồng Ngọc, Ngân Thanh.

Từ năm 1996 trở về sau này, các gánh hát thua lỗ, ít khán giả xem hát cải lương nên nhiều đoàn hát phải giải tán hoặc treo bảng hiệu, tạm ngưng hoạt động. Đoàn hát Tiếng Chuông Vàng Minh Phụng cầm cự, kéo dài đến qua năm 2000, rồi gánh hát cũng phải ngưng hát.

Sau đó không lâu, chuyện không may lại dồn dập xảy đến cho nghệ sĩ Minh Phụng. Trong lúc tài năng đang phát triển, Minh Phụng được phát hiện bị bệnh suy thận và hoại tử chân mãn tính. Dù yêu nghệ thuật không muốn rời ánh đèn sân khấu, nhất là công chúng mộ điệu đã dành nhiều tình cảm cho mình trong nhiều năm ca hát, Minh Phụng đành phải giảm lần sự xuất hiện trên sân khấu. Nhưng nghệ sĩ vẫn cố gắng hiện diện được coi là lần sau cùng trong liveshow của nghệ sĩ Ngọc Đáng, tổ chức tại rạp Hưng Đạo vào đầu tháng 11 năm 2008.

Về gia đình

Năm 1976, vì một lý do riêng không được công bố, Minh Phụng ly dị với vợ là nữ nghệ sĩ Diệu Huê. Ba đứa con của Minh Phụng và Diệu Huê trong đó có nữ nghệ sĩ Tiểu Phụng ở lại bên Mẹ là Diệu Huê ở đoàn hát Thanh Nga.

Nghệ sĩ Minh Phụng gia nhập đoàn hát Hương Mùa Thu, anh gặp lại nữ nghệ sĩ Kiều Tiên, người mà anh đã yêu hơn mười năm về trước khi cả hai mới bước vào nghề hát. Minh Phụng kết hôn với Kiều Tiên và năm 1977, sanh đứa con gái tài sắc Y Phụng. Cô Y Phụng đã nổi danh minh tinh màn bạc, đã đóng vai chánh nhiều phim nhựa, đã nổi danh ca sĩ. Tiẻu Phụng và Y Phụng đều có chồng ở Hoa Kỳ nên hai cô theo chồng về Hoa Kỳ sinh sống.

Tiểu Phụng và Y phụng vẫn sống được với nghề ca sĩ tân nhạc. Hai cô khi có dịp cũng hát cải lương, ca vọng cổ để cống hiến cho khán giả ái mộ.

Nhờ sự tận tâm cứu trị của các bác sĩ, Minh Phụng có thể tham gia hát cải lương nhưng không còn phong độ như xưa nữa. Anh có dịp xuất ngoại, gặp lại hai con gái Tiểu Phụng và Y Phụng.

Minh Phụng và Y Phụng có song ca bản tân cổ giao duyên  Tương Phùng Nơi Xứ Lạ, sáng tác của soạn giả Yên Lang ở San José, Hoa Kỳ.

Tời ngày 16/11/2008, NSƯT Minh Phụng phát bệnh nặng nhập viện cấp cứu và lần này ông không thể qua khỏi và đã gĩa từ cuộc đời vào sáng ngày 29/11/2008 tại bệnh viện Chợ Rẫy.

Từ những đóng góp ý nghĩa vào sân khấu nước nhà bằng tất cả trái tim nồng ấm của một nghệ sĩ chân chính, nổi bật là tình cảm sáng trong và nhân cách cao đẹp của Minh Phụng – một nghệ sĩ cải lương hàng đầu tài sắc lưỡng toàn trước sau vẫn thủy chung với nghệ thuật và tổ quốc quê hương, ông đã xứng đáng được nhà nước phong tặng là Nghệ sĩ Ưu tú. Nhưng chắc chắn niềm vui lớn mà người nghệ sĩ quá cố và cả gia đình luôn cảm nhận được là chân dung sáng đẹp như một hoàng tử trên sân khấu và tiếng hát réo rắt vút cao, đậm chất trữ tình đoan hậu của nghệ sĩ Minh Phụng sẽ còn mãi âm vang thánh thót trong lòng người mộ điệu cải lương.

Bạch Mai – ‘nhành mai trắng’ của sân khấu tuồng cổ

Nghệ sĩ Bạch Mai một thời tung hoành với đoàn Huỳnh Long, góp công vực dậy tuồng cổ qua loạt tác phẩm “Xử án Phi Giao”, “Giang sơn mỹ nhân”…

Nghệ sĩ – soạn giả Bạch Mai qua đời ở tuổi 73, khuya 25/8 sau gần một tháng nhập viện điều trị Covid-19 và bệnh nền như suy hô hấp cấp, tiểu đường… Nghệ sĩ Linh Tâm nói bàng hoàng khi đàn anh Vũ Linh khóc báo tin buồn qua điện thoại. Anh cho biết: “Sân khấu đã mất đi một ngôi sao, một tác giả với nhiều kịch bản đặc sắc. Không thể kể hết những đóng góp của chị ở lĩnh vực tuồng cổ”.

Trong làng sân khấu miền Nam, giới mộ điệu từng ví nghệ sĩ như một nhành mai trắng hương sắc thanh tao. Vóc người nhỏ nhắn, đôi mắt to tròn, cô bé Ngọc Mai (tên thật của Bạch Mai) gia nhập giới tuồng cổ thập niên 1960. Bà thuộc thế hệ đầu tiên thành danh với cải lương hồ quảng, sau sự khai phá của các tên tuổi đi trước như Khánh Hồng, Bảy Huỳnh, Minh Tơ… Thừa hưởng đam mê ca diễn từ cha mẹ – nghệ sĩ hát bội Bảy Huỳnh và Ngọc Hương (hai tên tuổi sáng lập đoàn Huỳnh Long), bà nhanh chóng có được những vai đào thứ khi mới 13-14 tuổi.

Bước ngoặt đến với Bạch Mai năm 15 tuổi. Khi ấy, nghệ sĩ Năm Thài – ngôi sao của gánh – nghỉ hát, đúng vào đêm diễn tuồng Mạnh Lệ Quân thoát hài, không ai dám thay thế. Bạch Mai bèn xin cha mẹ cho bà được đóng vai Mạnh Lệ Quân để cứu nguy cho đoàn. Bất ngờ, vai diễn thành công ngoài sức tưởng tượng. Từ đó, Bạch Mai chuyên đảm trách các vai chính cho gánh hát của gia đình.


Nghệ sĩ Bạch Mai qua đời khuya 25/8, thọ 73 tuổi.

Khác nhiều cô đào đương thời, bà có khả năng diễn nhiều dạng nhân vật, nhất là đào võ và đào độc, nhờ thủ pháp nhập vai biến hóa, vũ đạo điêu luyện. Bà chinh phục nhiều thế hệ công chúng với vai Lưu Kim Đính trong tuồng kinh điển Lưu Kim Đính giải giá Thọ Châu, nhất là cảnh múa đao đánh hạ ba tướng ở ba cửa thành. Đến cửa thành thứ tư, hình ảnh Lưu Kim Đính ngồi bệt xuống đất, vừa khóc thương vừa run run đưa tay vuốt lưng con ngựa đã kiệt sức vì tận lực với chủ tướng, lấy nhiều nước mắt khán giả. Diễn xuất nhập tâm, lời ca tiếng hát cảm xúc của nghệ sĩ khiến khán giả quên đi sự ước lệ, tượng trưng của sân khấu tuồng cổ để hòa trọn vẹn vào tình cảnh của nhân vật. Bạch Mai – cùng chồng – cố nghệ sĩ Đức Lợi trở thành đôi đào kép được yêu thích lúc bấy giờ bởi tương xứng về tài năng lẫn ngoại hình.


Bạch Mai bên con trai – cố nghệ sĩ Chinh Nhân.

Bạch Mai là một trong những tên tuổi quan trọng của sân khấu tuồng cổ miền Nam hơn nửa thế kỷ qua. Bà cùng các em Thanh Bạch (tuồng cổ), Kim Phượng, Bạch Nga, Thanh Châu – gây dựng Huỳnh Long trở thành đại bang hùng mạnh. Tiến sĩ Lê Hồng Phước – chuyên nghiên cứu ngành lịch sử văn hóa của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM – đánh giá, trong hai gia tộc tuồng cổ lớn nhất miền Nam, nếu nghệ sĩ Thanh Tòng là trụ cột của nhánh Minh Tơ, Bạch Mai là linh hồn của nhánh Huỳnh Long. Sự khác biệt giữa hai gia tộc cũng thể hiện rõ nét trong phong cách ca diễn, sáng tác của hai tên tuổi này. Anh Hồng Phước nói: “Tôi mê Bạch Mai ca diễn Lưu Kim Đính từ nhỏ. Đến khi cô qua đời, đó vẫn là phong cách độc nhất của cô, không trùng lặp với ai, từ cách ca đặc trưng và vũ đạo điêu luyện. Thế hệ sau của Huỳnh Long nói riêng và của cải lương tuồng cổ nói chung còn phải học hỏi cô rất nhiều”.

Đến tuổi trung niên, bà dần lùi lại ở vị trí đạo diễn, soạn giả của hơn 50 tác phẩm tuồng cổ như Giang sơn mỹ nhân, Tấm Cám, Mạnh Lệ Quân, Ngũ biến báo phu cừu… Trong đó, Xử án Phi Giao – vở Bạch Mai viết đo ni đóng giày cho học trò, nghệ sĩ Ngọc Huyền – là tác phẩm tiêu biểu. Ngọc Huyền vào vai mỹ nhân Phi Giao, người từ khi mới nhập cung đã khiến hoàng đế Anh Tôn (Kim Tử Long đóng) mê mẩn, bỏ bê triều chính. Ban đầu, chị lo lắng vì trước đó chỉ chuyên đóng đào thương, chưa quen vai phản diện. Bạch Mai khuyên học trò tự tin để có vai diễn ghi dấu ấn trong sự nghiệp.

Với tài dựng vở của Bạch Mai, Ngọc Huyền có nhiều “đất” diễn, từ cảnh Phi Giao bộc lộ tham vọng quyền lực đến khi ăn năn vì nhận ra bi kịch của tranh quyền đoạt vị. Tác phẩm trở thành một trong những vở tuồng ăn khách bậc nhất thập niên 1990, đưa tên tuổi Ngọc Huyền lẫn Kim Tử Long lên hàng ngôi sao. Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình năm 2019, Bạch Mai cho biết: “Sau một đêm đài truyền hình phát ‘Xử án Phi Giao’, sáng hôm sau, tôi đi ra chợ, người dân xúm lại đông nghẹt, hỏi tôi về vở diễn”. Năm 2017, Ngọc Huyền tái diễn vở trong liveshow hội ngộ khán giả sau 17 năm xa quê. Tác phẩm tiếp tục tạo nên cơn sốt dù giá vé lên đến sáu triệu đồng. Trong bản dựng này, Bạch Mai vẫn theo sát học trò, giúp chị tạo nhiều lớp diễn mới.

Thập niên 1990, trào lưu làm video cải lương lên ngôi, đưa loạt nghệ sĩ sân khấu trở thành tên tuổi nổi tiếng như Vũ Linh, Thanh Thanh Tâm, Linh Tâm, Cẩm Thu, Thoại Mỹ, Vũ Luân… Nhiều vở họ diễn đều là tác phẩm do Bạch Mai chấp bút. Nhiều nghệ sĩ đoạt huy chương vàng cải lương Trần Hữu Trang cũng nhờ thể hiện các sáng tác của Bạch Mai, học hỏi kinh nghiệm ca diễn từ bà.


Bạch Mai bên con gái Bình Tinh.

Những năm sau này, Bạch Mai đau đáu nỗi niềm duy trì của nghệ thuật tuồng cổ. Bà thương các diễn viên trẻ ngày nay kém may mắn vì ít có sàn diễn để thi thố tài năng. Tuổi già, sức khỏe suy giảm, bà gửi gắm kỳ vọng phục dựng thời hoàng kim của Huỳnh Long cho các con. Khi con trai – nghệ sĩ Chinh Nhân đột ngột qua đời đầu năm 2016, bà tìm đến Phật pháp để nguôi ngoai nỗi đau. Niềm an ủi cuối đời của Bạch Mai là con gái út Bình Tinh đã đủ mạnh mẽ, cứng cáp để thay mẹ lèo lái đoàn hát của gia tộc. Bình Tinh cho biết, mỗi khi dựng vở, sửa kịch bản, chị đều nhờ mẹ góp ý. “Khi ấy, tôi thấy đôi mắt mẹ ánh lên niềm hạnh phúc. Có lẽ, bà nhận ra con gái đã làm được điều gì đó để bà tự hào”, Bình Tinh từng nói.

Theo VnExpress